Vísir - 02.10.1935, Síða 2

VISIR
Þingrof í Banmörku
og nýjar kr sningar
22. oktober
Hann andaðist að heimili
sínu hér í bænum 26. f. m., og
hafði þá búið við sjúkleik nokk-
urn svo að misserum skifti.
Ásgeir Sigurðsson var fædd-
ur á ísafirði 28. sept. 1864 og
skorti því tvo daga í einn um
sjötugt. — Foreldrar lians
voru þau hjónin Sigurður And-
résson, albróðir Jóns skóla-
stjóra Hjaltalíns á Möðruvöll-
um5 og Hildur Jónsdóttir,
prests Benediktssonar, síðast að
Rafnseyri, og Guðrúnar Korts-
dóttur frá Möðruvöllum i Kjós,
Þorvarðssonar. En móðir síra
Jóns var Helga, alsystir síra
Sigurðar á Rafnseyri, föður
Jóns forseta. Eru það kunnar
ættir og merkar í aldir fram. —
Tíu vetra gamall fluttist Á. S.
til Jóns A. Hjaltalíns, föður-
bróður síns, er þá var bólca-
vörður í Edinaborg á Skot-
landi. Og með honum fluttist
bann að Möðruvöllum, er J. A.
H. gerðist þar skólastjóri 1880.
— Varð Ásgeir einn i hópi
fyrstu nemanda skólans og út-
skrifaðist þaðan vorið 1882. —
Næstu árin stundaði hann versl-
unarstörf á Akureyri, en fór þá
til Skotlands á ný og gerðist
verslunarmaður í Edinaborg.
í það mund, er Ásgeir dvald-
ist á Akureyri, komst skriður á
bindindismálið og varð hann
einn af stofnöndum fyrstu góð-
templara-stúkunnar hér á landi.
Var hún stofnuð 10. janúar
1885. Um þessar mundir sinti
hann bindindismálunum af al-
liug og dugnaði og gaf út blöð
þeim málum til styrktar
(„Bindindistíðindi“ og „Jón
rauða“). Hann stofnaði og all-
margar stúkur þessi árin, bæði
norðan lands og vestan, og
hurfu til fylgis við liann marg-
ir ágætir menn. Þótli bindindis-
mönnum skarð fyrir skildi, er
hann fór úr landi, og niður féll
um sinn starfsemi lians í þágu
bindindismálsins. —
Árið 1895 stofnaði Á. S.
Verslunina Edinborg í félagi
við tvo kunningja sína breska,
þá Copland og Berrie. Þótti þar
vel af stað farið og gerðist
Edinborg bráðlega eitt hið
mesta verslunarfyrirtæki hér á
landi. Mun Ásgeir hafa haft
alla forustu fyrir versluninni,
en oft komu félagar hans hing-
að og dvöldust hér á sumrum.
— Síðar, nokkuru áður en
styrjöldin milda hófst, varð Ás-
geir einn eigandi verslunarinn-
ar, og stýrði henni jafnan með
hagsýni, dugnaði og skörungs-
skap.
Ásgeir Sigurðsson markaði i
raun réttri tímamót í verslun
íslendinga. Alt til þess tíma, er
„Edinborg“ kom til sögunnar,
hafði verslunin að allmiklu leyti
verið vöruskiftaverslun. — En
hún breytlist að sumu leyti þeg-
ar á fyrstu árum Edinborgar.
— Tók Ásgeir upp þá nýung,
að kaupa saltfisk gegn peninga-
greiðslu og rak fiskkaup víða
um land — liér syðra, um Aust-
fjörðu og alt til Eyjafjarðar.
Jafnframt leitaðist liann við að
beina viðskiftunum í hag-
kvæmari áttir, en áður hafði
verið. Meðal annars má geta
þess, að hann sendi fiskinn
beint til neyslulandanna og var
það mikil framför frá því, sem
tíðkast hafði löngum. Hann
keypti og erlendar vörur mest-
megnis á Bretlandi og sætti ein-
att góðum kjörum. —
Á styrjaldarárunum féll það
í hlut Ásgeirs Sigurðssonar, að
annast að mestu kaup íslenskr-
ar vöru af hálfu Bretastjórnar.
Tókst sú verslun þannig, að Ás-
geir naut hins fylsta trausts
þeirra, er vöruna seldu, og óx
að áliti með Bretum. Má af því
marka, að þar hafi verið vel
unnið og samviskusamlega. Fer
og löngum svo, að gifta fylgi
starfi góðra manna.
Annar höfuð-þátturinn í ævi-
starfi Ásgeirs Sigurðssonar var
ræðismannsstarf lians. Hann
var ræðismaður Breta hér á
landi um aldarfjórðungsskeið,
frá 1907 til 1932, en þá sótti
hann um lausn frá þeim störf-
um, enda var heilsan þá tekin
að bila. Mun ekki á tveim tung-
um leika né um verða deilt,
að þau störf liafi hann rekið
með einstakri lipurð og lagni og
þó nauðsynlegri festu. Kunni og
Bretastjórn að meta þau störf
hans og sýndi honum margvís-
legan sæmdarvott. Árið 1921
var hann sæmdur heiðursmerk-
inu 0. B. E. (Officer of the
British Empire) og 1928 var
hann gerður að C. B. E.
(Commander of British Em-
pire). — En slíkur sómi er ein-
ungis sýndur miklum verð-
leikamönnum. . ,
Þess var áður getið, að Breta-
stjórn hefði gert Ásgeir að að-
al-ræðismanni sinum hér á
landi. — Yar það hin mesta
vegsemd, ekki einungis Ásgeiri
sjálfum, lieldur og hinni ís-
lensku þjóð, því að það munu
nálega einsdæmi, að Brctaveldi
fái þvílík trúnaðarstörf erlend-
um manni i hendur. — En all
fór þar að óskum og reyndist
Ásgeir traustinu vaxinn, en
þjóðin hlaut sæmd af starfi
lians. — Bar þó oft að höndum
erfiðleika nokkura, er úfar risu
um landhelgismál og fleira. —
En hinum gætna og góðviljaða
ræðismanni tókst einatt að
skirra vandræðum og beina
málunum til þeirra úrslita, er
báðum aðiljum mátti líka. Þarf
vitsmuni, liófsemi og réttlætis-
hug til þess að stýra svo, er
mikinn vanda ber að höndum.
Ásgeir Sigurðsson gaf sig litt
að opinherum málum og tók
engan þátt í stjórnmáladeilum
þeim liinum miklu, sem uppi
hafa verið síðustu áratugina.
En hann var góður íslendingur
og hefir sýnt það í verkum sín-
um. —
Hann var trúhneigður mað-
ur alla ævi og hallaðist á sveif
með þeim, sem trúa þvi að tak-
ast megi og tekist hafi að koma
boðum milli heimanna —
þeirrar veraldar, sem við dvelj-
umst í hér og liinnar ósýnilegu,
sem opnar mönnum faðm
sinn á banadægri. —
Ásgeir Sigurðsson hafði löng-
um margt manna í þjónustu
sinni. Fór liann vel með vald
sitt þar og betri húsbóndi mun
torfundinn. Það var ótítt að
menn færi úr þjónustu Edin-
borgarverslunar fjTÍr þær sak-
ir, að þeim væri sagt upp starfi.
Á. S. var einn þeirra manna, er
kunna þá fágætu list, að
stjórna að vísu öllu, sem
þcir eru yfir settir, en stjórna
þannig, að enginn verði þess
var. — Undir stjórn þvílíkra
manna fellur alt í ljúfa löð, eins
og af sjálfu sér. Hver og einn
gerir skyldu sína með Ijúfu
geði, en yfirmaður og undirgef-
inn mætast í vinsemd og gagn-
kvæmu trausti.
Ásgeir Sigurðsson var mikill
maður vexti, friður sýnum og
drengilegur yfirlitum, manna
höfðinglegastur. Hann var
kvæntur breskri konu ágætri,
Amalie Oliver, cn misti liana
fyrir nokkurum árum. Hann
misti og tvo sonu sína, annan
uppkominn og kvæntan, Walt-
er að nafni, góðan dreng og
mikinn að mannkostum. Hann
fórst af skotslysi, sem kunn-
ugt er. Þriðji sonurinn, Har-
aldur, hefir nú tekið við versl-
un föður síns og rekur liana í
félagi við Sigurð B. Sigurðsson,
ræðismann. P. S.
Radium.
Sagt er, aS ekki séu til nema
500 grörnm af radium í heiminum
og eftir því sem amerísk blö‘5
segja er verðiö 60.000—75.000
dollarar grammiö. Radiumeign
Bandaríkjanna nemur 260 grömm-
um. Nýlega hafa amerísk blöð
skýrt frá því, aö námueigandi í
Colorado, J. H. Hardy aö nafni,
aö undangengnum löngum rann-
sóknum og tilraunum með aðstoð
amerískra vísindamanna, búist
við að geta framleitt radium í
námu sinni við Jamestown, Col-
orado, í nægilega stórum stíl, til
þess að hægt verði að selja radi-
um við skaplegu verði. Belgiska
ladium-einkasalan (The Belgian
Radium Monopoly) ræður nú
verðlaginu. Amerískir vísindamenn
halda því fram, að núverandi verð
sé fimm sinnum hærra en fram-
leiðslukostnaðurinn réttlæti. Þessu
neitar belgiska félagið. — Amerísk
blöð birta einnig fregnir um það,
að amerískur vísindamaður að
nafni Ernest Lawrence hafi tekist
að framleiða radium úr borðsalti,
og birti áreiðanlegt enskt blað,
Það er að verða alvarlegt
íhugunarefni, hversu sauðfé
liér á landi er orðið óhraust og
kvillagjarnt. Fyrir tveim til
þrem áratugum varð naumast
eða ekki vart við aðra sjúkdóma
hjá sauðkindinni, en bráðapest
og liöfuðsótt. En nú er þetta
breytt orðið. — Víða um
land hrynur fé niður úr öðrum
og áður óþektum sjúkdómum.
Talað er um lungnaorma og
orma í meltingarfærum o. s.
frv. — Hefir mönnum skilist, að
hér sé um margskonar orma að
ræða. Níels Dungal jnófessor
hefir lagt til orustu við þessa
sjúkdóma og er vonandi, að
hann heri sigur af hólmi í þeirri
viðureign. Hefir hann sýnt mik-
inn áhuga og dugnað í starfi
sínu og orðið alhnikið ágengt.
Meðal annars eru meðul hans
við bráðafári' talin ágæt og ná-
lega örugg til varnar, ef bólu-
sett er nægilega snemma og
nægilega oft. Talið liefir og ver-
ið, að meðul lians við orma-
veikinni gefi góða raun, en vit-
anlega er hér einungis um til-
raunir að ræða — mjög álitleg-
ar tilraunir, en örugg ráð eða
meðul munu elcki fundin enn,
enda ekki við slíku að búast, því
að alt er þetta á byrjunarstigi.
Annars er áhugi Dungals í þess-
um efnum mjög lofsverður og
munu allir óska þess, að_.hann
finni ráð og meðul, er að fullu
haldi megi koma. En ekki er
við þvi að búast, að slíkt geti
gerst á svipstundu, lieldur með
tíð og tíma og sífeldum rann-
sóknum og tilraunum.
Þær fregnir koma nú úr
Borgarfirði, að fé muni hafa
drepist hópum saman á afrétti i
sumar — úr lungnaormaveiki
eða öðru slíku. Það eru alvarleg
tíðindi. Venjulega hefir það víst
verið svo, að fé hefir sloppið við
þessa sjúkdóma um hásumarið,
meðan grös eru í blóma. Nú er
sýnt að jafnvel á þeim tima get-
ur sjúkdómurinn lieltekið féð
og orðið því að líftjóni. Hvað
mun þá, er grös eru fallin og
gerast óholl? — Hvernig fer að
vetrinum, þegar fé er ef til vill
fóðrað á hröktum heyjum og
óhollum ? Mun þá ekki fullkom-
inn voði fyrir dyrum?
En hvernig stendur á öllum
þessum sauðfjárkvillum? —r Er
ekki alveg bersýnilegt, að eitl-
hvað nýtt sé komið til sögunn-
ar, sem valdi þessum ósköpum ?
— Og hvar er orsakanna að
leita, ef ekki í fóðrinu? Þúsund
ára reynsla þjóðarinnar er sú,
að þessir kvillar, sem nú drepa
sauðfé landsmanna, hafi að lik-
indum ekki verið til hér fyrr en
nú á síðustu áratugum. — Og
reynslan er óh'gnust. Sumum
hefir dottið i liug, að öll þessi
bölvun slandi í einhverju sam-
bandi við notkun hins erlenda
áburðar, sem bændur hafa ver-
ið gintir til að kaupa — og
borga með miljónum króna. En
hvað sem því líður, þá er það
að minsta kosti íhugunarefni, að
hin banvæna ormasýki í ís-
lensku fé og máttleysisveikin
hefjast um það leyti, sem hinn
úllendi áburður er tekinn til
notkunar í sveitum landsins.
Þetta mun staðreynd, sem erfitt
verður að hrekja. Þar með er
vitanlega ekkert um það full-
yrt, að heilsuleysi sauðfjárins sé
áburði þessum að kenna. — En
- aðfengin munu veikindin vera,
eða hví skyldi þeirra ekki hafa
orðið vart í þúsund ár, ef sótt-
kveikjan hefði verið hér til all-
an þann tima? —
Daily Telegraph, fregn um þetta
þ 24. ágúst.
Kalundborg, 1. okt. — FÚ.
Danska þingið kom saman i
dag. Hófst það með guðsþjón-
ustu og síðan fór þingsetning
fram eins og venja er til og
kosning forseta og skrifara.
Stauning forsætisráðherra tók
þvínæst til máls og skýrði frá
störfum landbúnaðarnefndar
þeirrar, sem þingið hafði skip-
að. Hafði hún setið á rökstólum
og einnig starfað með nefnd frá
L. S. félögunum eftir að hænda-
förin mikla liafði verið farin til
Kaupmannahafnar. Stauning
sagði, að samkomulag hefði
ekki náðst um þá landbúnaðar-
löggjöf, sem stjórnin gæti sætt
sig við. Hefði því stjórnin
ákveðið að gefa kjósendum
tækifæri til þess að láta málið
London 1. okt.
Breski sendiherrann í París
gekk í dag árdegis á fund Lavals
forsætisráðherra og átti við hann
alllangt viðtal. Að því er United
Press hefir fregnað ræddi sendi-
berrann við Laval um samvinnu
Breta og Frakka á Miðjarðarhafi,
ef til þess kemur, að Þjóðabanda-
lagið samþykki að beita refsiað-
gerðum gegn Ítalíu. Viðræðurnar
;fóru frami til þess, að Samuel Ho-
are gæti fengið fullnaðar vitneskju
um afstöðu frakknesku ríkisstjórn-
arinnar, áður en hann gefur
skýrslu sína um ástand og horfur
vegna Abessiniudeilunnar á fundi
ríkisstjórnarinnar, en hann verð-
ur haldinn á morgun (miðviku-
dag). (United Press—FB).
Viðtal við Koht, utanríkis-
málaráðherra Norðmanna,
sem er nýkominn til Oslo
frá Genf, um afstöðu Breta
og Frakka.
Oslo 1. okt.
Koht utanríkismálaráðherra
kom heim frá Genf árdegis í dag,
erí þar hefir hann verið á fundum
Þjóðabandalagsins. í viðtali við
Dagbladet kemst hann svo að orði:
„Eg held að það náist samkomu-
lag um það í Þjóðabandalaginu, að
beita refsiráðstöfunum gegn ítöl-
um, ef þeir hefja árásarstyrjöld.
Eftir því, sem eg fæ best séð, hafa
Bretar leitast við af einlægni að
koma því til leiðar, að samkomu-
lag næðist. Bretar hafa ekki á
nokkurn hátt sýnt, að þeir vilji
baka ítölum tjón eða vinna móti
hagsmunum þeirra. Bretar og
Frakkar1 munu vinna sarnan og eg
held, -að Frakkland mun gera
skyldu sína, ef þörf krefur, vegna
sáttmála bandalagsins".
(NRP—FB).
Afríkufregnir herma, að
ítalskar herdeildir hafi far-
ið yfir landamæri Abess-
iniu skamt frá landamær-
um Frakkneska Somali-
lands.
Oslo 1. okt.
Samkvæmt símskeytum frá Af-
ríku hafa ítalskar herdeildir farið
yfir landamæri þau, sem bráða-
til sín taka. Mnndi þvi þing
verða rofið og efnt til nýrra
kosninga 22. olct. næstkomandi.
Þessi boðskapur hefir valdið
talsverðum æsingum í Kaup-
mannaliöfn og flokkarnir þegar
liafið kosningaundirbúning. Til
þess að koma í veg lyrir óeirðir,
hefir verið bannað að festa upp
kosningaávörp effir kl. 8 að
kveldi. Kosningaáróður hefir
verið bannaður fyrir dyrum
leikliúsa, kvikmyndaliúsa og
annara opinberra hygginga. Há-
talara má ekki nota á fundum
og samkomum fyr en eftir 15.
oklóber. ,
Danska blaðið Social Demo-
kraten birtir þegar síðdegis í
dag kosningastefnuskrá-jafnað-
armanna.
birgðasamkomulag náðist um, eigi
langt frá landamærum Franska
Somalilands og Eritreu. í Abessin-
iu ætla menn, að ítalir ætli að
,sækja fram til bæjarins Duanle,
sem ei* í um 16 kílómetra fjarlægð
frá Franska Somalilandi og ekki
langt frá járnbrautinni frá Dji-
bouti til Addis Alieba.
« (NRP—FB).
Landvamaundirbúningur
Abessiniumanna.
London 1. olct. (FÚ).
í Addis Abeba er nú alt að verða
fult af útlendum blaðamönnum, en
aðrir útlendingar flytja sig á brott
hver sem betur getur. Flestir íbúar
af Evrópukyni hafa tekið þann
kost að flytja fjölskyldur sínar til
Djibouti, þó að keisarinn hafi full-
vissað þá um, að þeir hefðu ekkert
að óttast.
Fregn frá Asmara í Eritreu
hermir að ekkert sé hæft í þeirri
yfirlýsingu Abessiniustjórnar, að
hún hafi fært hersveitir sínar aftur
á bak um 30 km. veg frá landa-
mærunum. í fregninni segir, að
framverðir Abessiniu séu þar, sem
þeir hafi fremst verið og að reglu-
legar hersveitir séu nú að flytja
sig á slóðir þeirra.
Samæfing herskipa og hernaðar-
flugvéla.
Berlín 2. okt. (FÚ)
1 gær fór fram samæfing milli
herskipa og hernaðarflugvéla
breska Miðjarðarhafsflotans,
skamt undan Alexandriu, og voru
við þetta tækifæri notuð venjuleg
skotfæri.
Gremja ítala í garð Breta.
Berlín 2. okt. (FÚ)
í Giornale d’Italia er farið hörð-
um orðum í garð Breta, vegna
svars þeirra til frönsku stjórnar-
innar, viðvíkjandi refsiaðgerðum.
Segir blaðið, að Bretar hafi gert
ráðstafanir til að beita refsiaðgerð-
um áður en það hafi verið rætt
á Þjóðabandalagsfundinum, en
Þjóðabandalagið eitt eigi þar að
ráða öllu um. Segir blaðið að aug-
ljóst sé, að Bretar stjórni aðgerð-
um Þjóðabandalagsins, og að á
bak við alla framkomu þeirra liggi
eiginhagsmunapólitík.
Samvinna Breta og
Frakka vegna
Abessinlnmálanna.
Sendiherra Breta í París átti í gær viðræður
við Laval, til þess að Hoare gæti fengið fulln-
aðar vitneskju um afstöðu Frakka, áður en
hann gefur skýrslu sína um Abessiniudeiluna
og horfurnar nú.