Vísir - 05.09.1936, Síða 2

VlSIR
1200 uppreistarmenn, konur og
börn hafa leitad hæiis í hernaðar-
skólanum í Alcazar,
sem stjórnarliðið býst til að taka með áhlaupi í dag, að undangenginni fallbyssu-
skothríð, sem þegar hefir valdið miklu tjóni.
Irun fallin í hendur
uppreistarman n a.
Giral lieHF sagt af* sér og
jafnadarmannaleiðtoginn
Caballero myndað stjópn.
London, í gær. — FÚ.
Irun er nú fallin i liendur uppreistarmanna, eftir liálfs mán-
aðar umsátur. 1 orustunum um horgina siðustu þrjá dagana
hafa þúsundir fallið úr liði beggja aðila.
Eftir að uppreistarmenn höfðu náð Behobia var þeim greið
leið til Irun, hálfa aðra mílu í burtu. Úrslitaárás sina á Beliobia
gerðu uppreistarmenn kl. 2 í nótt, og ruddust þá inn í hæinn
með skriðdreka og brynvagna. í morgun liöfðu þeir brotið alla
vörn stjórnarsinna á bak aftur.
Klukkan 9 í morgun réðust uppreistarmenn svo inn i Irun.
Flóttamenn höfðu streymt þaðan alla nóttina og fram á morg-
un, og skutu uppreistarmenn af handahófi á lióp hins flýjandi
fólks, og lirökluðust þeir sem af komust áfram yfir lík þeirra
sem féllu, og særða menn sem eftir lágu. En að baki þeirra var
hin brennandi borg. Er uppreistarmenn lögðu leið sina um göt-
ur borgarinnar, mætti þeim vélbyssuskothríð úr gluggum hús-
anna. Klukkan 11 voru skotbirgðir stjórnarsinna að þrotum
komnar, og hörfuðu þeir þá undan, en sprengdu upp húsin um
leið og þeir fóru eða kveiktu í þeim. Þegar síðast fréttist, varð-
ist enn þá hópur 400 manna í vigi sem þeir höfðu gert sér. Þetta
var kl. 2 í dag, og var þá búist við, að þeir myndu gefast upp á
hverri stundu.
Flestir vopnfærir flóttamenn tóku með sér vopn sín og af-
hentu þau frönskum landamæravörðum, heldur en að láta
þau falla í hendur uppreistarmanna. Allir vopnfærir menn eru
sendir með sérstökum járnbrautarlestum frá Hendaye til Barce-
lona.
I Hendaye er hörmulegt um að Iítast. Flóttamenn sitja þar á
pinklum sínum á götunum, og jafnvel á járnbrautar- og spor-
vagnateinunum.
Það er talið sjálfsagt, að uppreistarmenn muni nú gera árás
á San Sebastian, og enginn vafi talinn á því, að þeim muni tak-
ast að ná henni. Með því að Irun er fallin, eru allar flutninga-
leiðir á landi til San Sebastian lokaðar fyrir stjórnarliðum, en
úti á hafi eru lierskip uppreistarmanna á verði, og munu þau
hefja skothríð á horgina, ef þau verða þess vör að þangað sé
verið að flytja liðsauka eða vopn.
Yfir dalnum, þar sem Irun og San Sebastian liggja, er nú
þykkur reykjarmökkur frá hinni brennandi Ininhorg, og þaðan
lieyrast látlausar sprengingar.
I
London, kl. 18. — G. M. T„ 4. sept. FÚ.
Fyrir nokkurum mínútum barst út fregn um það, að stjórn-
in á Spáni væri búin að segja af sér, og að Caballero væri bú-
inn að mynda nýja sljórn. Utanríkismálaráðherra er Delvio.
Sú stjórn, sem í dag sagði af sér hefir setið að völdum síðan
skömmu eftir að uppreistin hófst, en þá urðu á einum degi
stjórnarskifti fjórum sinnum.
Stjórnin, telur sig hafa borið sigur úr býtum í dag í Guadarr-
amafjöllum. Þá hefir orðið orusta við Talaver, og telja
hvorir tveggja sig liafa unnið sigur. — Segjast upp-
reistarmenn nú eiga greiða leið til Toledo. Madrid, tilkynnir,
að Huesca sé fallin í hendur stjórnarhersins. Ennfremur, að
Márar í liði uppreistarmanna í Asturiu hafi gengið í lið með
stjórninni.
í Hendaye er álitið, að San Sebastian muni gefast upp, heldur
en að eiga á hættu þær hörmungar, sem dunið liafa yfir Irun.
. \
Osló, 4. september. — FU.
Eftir fall Irun lét Franco hershöfðingi það í ljós, að nú stæði
uppreistarmönnum vegurinn opinn til Madrid, og að ekkert
myndi geta stöðvað þá á þeirri leið, nema ef stjórnin liefði
nægilega öfluga flugsveit.
Rauðu flokkarnir
og mannréttindin.
London í morgun.
Fregn frá Toledo í morg-
un hermir, aÖ stjórnarsinn-
ar hafi hyrjað ákafa fall-
býssuskothrið á Alcazar i
Álabacete-héraði (íbúatala
þessarar borgar er um
4.500). Fregn þessi sýnir,
að fyrir sunnan Madrid er
aðstaða st jórnarliðsins enn
sterk. 1 Alcazar er hernaðar-
skóli og er svo að sjá af
fregnum þeim, sem borist
hafa, að sjórnarsinnar hafi
Alcazar að nokkuru á sínu
valdi, því að fallbyssuskot-
hríðinni er aðallega beint að
hernaðarskólanum, þar sem
uppreistarmenn í Alcazar
búast nú aðallega til varnar.
Þangað er kominn fjöldi
kvenna og barna, sem hefir
leitað þar hælis. Hefir hern-
aðarskólinn verið höfuð-
virki uppreistarmanna
þarna undanfarnar vikur
og hafa þeir búist ramlega
til varnar. Um 1200 manns
eru nú í hernaðarskólanum.
Stjórnarsinnar beindu og
*kotum sínum að húsi því,
en það er turnabygging,
sem skrifstofur yfirmanns
setuliðsins í Alcazar eru i.
í skothriðinni hrundu tveir
turnar og urðu þeir, sem í
skrifstofunum voru og aðr-
ir, sem leitað höfðu verndar
í byggingunni, að flýja nið-
ur í kjallara hússins, því að
fallbyssuskothríðinni er
haldið uppi látlaust, og
kjallarinn eini staðurinn,
þar sem nokkurt ör>rggi er
að hafa. Uppreistarmenn
þeir, sem komust þangað
niður höfðu sumir meiðst,
og margir, sem á efri hæð-
um hússins voru, er skot-
hríðin byrjaði, biðu bana af
völdum hennar. Byggingin
má í rauninni heita i rúst-
um að hálfu leyti. Fall-
byssuskotin hafa sprengt
véggi hússins og eru þar nú
stór skörð.
Búist er við, að stjórnar-
sinnar hefji fótgönguliðs-
árás á bygginguna og hern-
aðarskólann í dag. (United
Press. — FB.).
Yopnaflutningnr til
Spánar um Frakk-
lard
Oslo í gær.
ParísarblaðiS Le Jour segir,
að því er hermt er í skeyti frá
París, að norskt eimskip hafi
komið til Yernon við Signu með
vopnafarm, 200 vélbyssur o. fl.
og hafi afferming farið fram
að viðstöddum fulltrúa spænsku
stjórnarinnar og tveggja full-
trúa spænsku alþýðusamfylk-
ingarinnar. Vélbyssurnar voru
látnar í tvo járnbrautarvagna,
til flutnings til Spánar. (NRP
— FB.)
London, 4. sepl. — FÚ.
í hinni nýju stjórn Caballer-
os á Spáni, er hinn fyrverandi
forsælisráðherra, Giral, en án
sértsakrar stjórnardeildar. Að
öðru leyti eru i stjórninni 4
jafnaðarmenn, þrír kommúnist-
ar, þrir lýðveldissinnar og einn
ulanflokka.
Þýska stjórnin hefir verið
fullvissuð um það, að hlutleys-
isnefndin muni eingöngu hafa
eftirlit með þvi, að hlutleysis-
samningarnir séu haldnir, en
ekkert hlanda sér inn í styrj-
öldina á Spáni á annan hátt. Er
búist við, að Þjóðverjar muni
skipa mann í nefndina, að feng-
inni þessari yfirlýsingu.
Berlín, 4. sept. — FÚ.
Stjórnarsinnar á Spáni liafa
nú sprengt í loft upp fjallavígið
við Irun sem uppreistarmenn
, tóku. Stendur það nú i björtu
1 báli.
Strax eftir töku Irunborgar
skipaði Mola hershöfðingi að
Iiefja skyldi sókn á San Sebast-
ian. Var þegar hafin fallbyssu-
skothríð á stöð eina utan við
borgina. Frá San Sebastian er
fjöldi flóttamanna kominn yfir
frönsku landamærin, þar á með-
al héraðsstjórinn.
I Katalóníu liafa allir vopn-
færir menn á aldrinuin 18 til 45
ára verið kallaðir til vopna.
Það er óneitanlega dálítið
spaugilegt, að rauðu blöðin
liérna skuli vera sí-gasprandi
um það, að stjórnarflokkarnir
sé lýðræðisflokkar ;og traust'ir
verðir hverskonar mannrétt-
inda.
Þetta er alveg þver-öfugt, eins
og allir vita. Sljórnarflokkarnir
eru í eðli sínu einræðisflokkar.
— Framferði þeirra tekur og af
öll tvímæli um það. —
Lýðræðis-stjórn leikur sér
ekki að því, að brjóta stjórn-
skipunarlög þess ríkis, sem liún
er yfir sett. Hinsvegar er ein-
ræðis-sinnuðum stjórnum ein-
att liætt við slíku.
Þær setja ónáttúru sína og
ofbeldis-hneigð ofar öllum lög-
um.
Núverandi stjórn liefir þver-
hrotið stjórnarskrána, sem
kunnugt er. — Á þvi leikur
engi vafi. —
Hún hefir gert það oftar en
um sinn og gersamlega að á-
stæðulausu.
Nægir í því efni að minna á
útgáfu hráðabirgðalaganna um
stjórn síldarverksmiðjanna.
Þau voru gefin út á öðrum degi
eftir þinglausnir.
Stjórnin treysti sér ekki til að
koma slíkri löggjöf fram á
þinglegan liátt. Hún þóttist vita
með vissu, að þingviljinn væri
andvigur lagasetningu, er færi
í þá átt, að hrófla við stjórn
síldarverksmiðjanna. — En
hún var staðráðin í því, löngu
fyrir þinglausnir, að liafa þing-
viljann að engu og brjóta stjórn-
skipunarlög rikisins að geðþótta
sínum. —
Þvi fór harla fjarri, eins og
allir vita, að alþjóðar-nauðsyn
ræki á eflir slikri lagasetningu.
Hún var gersamlega óþörf og
jafnvel stór liættuleg. —
Lá við borð, eins og kunnugt
cr, að stjórnlaga-brotið hefði
þær afleiðingar, að síldar-út-
gerðin stöðvaðist gersamlega.
Hin nýja stjórn verksiniðj-
anna aftók í fyrstu, að greiða
sanngjarnt verð eða viðunanlegt
fyrir bræðslusíldina. Iienni
mun hafa þótt hófi nær og
sanngjarnt, að sjómenn ynni
nálega kauplaust og sítdar-út-
vegsmenn bæri ekkert úr být-
um. —
En sjátfstæðismenn skárust í
leikinn — með góðri aðstoð og
öruggu fylgi sjómanna og út-
gerðarmanna. Baráttan var
tiörð, en henni lauk þannig, að
„Þúrsraið" fyrir
Anstfjðrðnra.
Ágætur karfaafli á miðum
þeim, sem Þór fann fyrir
Austfjörðum.
Norðfirði 4. sept. FÚ.
Togarinn Brimir kom í morg-
un til Neskaupstaðar af karfa-
veiðum með 180 smálestir karfa
og ufsa eftir tæplega þriggja
sólarliringa útivist. Veiðina
lékk hann á liinum nýfundnu
karfamiðum eða þórsmiðum úti
fyrir Austurlandi. Á miðum
þessum virðist að sögn skip-
stjóra engu minni karfi en á
Ilalamiðum, en slraumur er þar
altharður. Aðalkarfamagnið er
á tiltölulega mjóum hrygg á
170—185 faðma dýpi, en mink-
ar þegar er komið er út af hon-
um á 190 til 200 faðma dýpi.
Skipið féklc töluvert af stórlúðu,
en þorskur og smáfiskur er
ríkisstjórn og verksmiðjustjórn
urðu að láta undan síga.
Tilræðinu við fátæka sjómenn
og útgerðarmenn var afstýrt.
En stjórnarliðar báru sig illa
og Iiafa verið vælandi út af ó-
sigri sínum í alt sumar. Og enn
eru þeir sí-vælandi.
Sildveiðin var mikil um tínia
og verðið sæmilegt. Og nú eru
rauðu blöðin farin að ympra á
því — hrædd við sjómennina að
vísu og kjökrandi — að alt sé
þetta þeirra verk —- jafnvel það,
að síldin gekk á miðin!
En alþjóð veit, að það er
marklaust þvaður. Rauða liðið
var þess albúið, að stofna síld-
arútgerðinni í beinan voða.
Þeir horfðu ekki í það,
rauðu foringjarnir, að brjóta
stjórnarskrána til framgangs
þeim ásetningi, að þröngva kosti
sjómanna.
En heilbrigð skynsemi tók i
taumana og braut á bak aftur
hinar þjóðhættulegu ráðagerðir.
Og svo þykist stjórnin og alt
liið rauða foringja-dót vera að
vernda lýðræðið og mannrétt-
indin! —
Vei yður, þér hræsnarar!
—o—
Einræðislierrar eða liöðlar
nútímans stefna að því, meðal
annars, að gera þegnana að
viljalausum og sannfæringar-
lausum peðum. — Mönnum er
ætlað að leggja allar einka-
hugsanir og sannfæringu, á hill-
una. Menn eiga að trúa á ein-
valdinn og þagga niður kröfur
„sins innra manns“ um sjálf-
stætt, andlegt líf. Einstaklings-
eðlinu er ætlað að hverfa.
Mönnum er ætlað að verða að
einhverskonar andlegum viðrin-
um, sem elti leiðtogann eða
leiðtogana í blindni.
Að þessu virðist nú stefnt í
einræðislöndum álf unnar. Og
svona er það víst um altar jarð-
ir, þar sem vilji hins einstaka
manns er fótum troðinn og
krafist skilyrðislausrar og full-
kominnar hlýðni.
Piltarnir rauðu, þeir er nú
fara með völdin hér á landi,
virðast liafa allan hug á því, að
semja sig að háttum Stalins,
Hitlers og Mussolini, og þó
einkum hins fyrst nefnda. —
Þar er fyrirmyndin og þar er
skyldleikinn mestur.
Einstaklingshyggja íslend-
inga hefir verið all-rík fram að
þessu. En nú er svo að sjá, sem
hún sé heldur tekin að bila með-
varla til á miðum þessum. Á
miðunuin er óvenju góður tog-
botn, sérstaklega er þess er
gætt, að þar hefir ekki svo
kunnugt sé verið togað áður.
Kuldaveður hefir verið á
Norðurlandi undanfarið og
snjóað á fjöll.
i
Reknetaveiðarnar.
Undanfarna daga hefir engin
reknetaveiði verið sakir ógæfta.
I gærlcveldi fóru nokkrir bátar
á veiðar, en afli var misjafn.
Afli þeirra báta, sem komnir
voru að um kl. 16,30 var sem
hér segir: Már 100 tunnur, Sæ-
hrímnir 150 til 200 tunnur, Lag-
arfoss 50 tunnur og Hrönn 30
lunnur. Aðrir bátar höfðu
minna. Fjöldi verkafólks er far-
inn og fer með næstu ferðum.
al þeirra manna, sem ógæfan
hefir rekið í færikviar liinna
rauðu „forspraklca.“ Sumir
þessara kúguðu manna munu
• þó enn luma á ofurlitlum sann-
færingar-neista undir niðri. En
þeir þora varla við það kannast,
vesalingarnir, því að liefndin er
vís, ef upp kemst.
Sé menn þessir spurðir um
álit þeirra á einhverju fólsku-
verki valdhafanna, geta þeir
haft það til að segja sém svo og
þó i hálfum hljóðum: Eg er al-
veg á móti þessu, svona með
sjálfum mér. Eg áht það hættu-
legt, ranglátt og vitlaust. — En
sem flokksmaður verð eg að
segja já og amen og dansa með.
Þar er ekkert undanfæri, þvi að
annars kostar verð eg ofsóttur
og hrakinn.
Svo þyrlast þeir i dansinn,
nauðugir-viljugir, þessir ánauð-
ugu menn. — Hinn trylda
myrkra-dans rauðálfanna. — —
Bók um
slysavapniF.
Flestir eru léttlyndir um það
sem fram undan er, og er það
að mörgu leyti heppilegt. En
þó er næstum því óskiljanlegt,
live látið er reka á reiðanum
með ýmsar sjálfsagðar varúð-
arráðstafanir gagnvart slysum
á sjó og landi. Ein nauðsyn-
legasta ráðstöfunin er að afla
sér upplýsinga um orsakir slys-
anna, og livað megi taka til
hragðs, þegar þau lier að liönd-
um. — Hr. Jón Oddgeir Jónsson
liefir gefið út snoturt kver, með
myndum, um þessi efni, sem
ætti skilið að ná mikilli út-
breiðslu. Það heitir: „Forðist
slysin“, og er útgáfan gefin
skátafélaginu Væringjar í Rvík.
Svo telst til, að um 60% af
eldsvoðum orsakist af ógætni og
vankunnáttu, og er lýst ýmsu
gagnlegu um meðferð á eldi
og eldfimum efnum; líka bruna-
liættu af rafmagni. Það væri
gott, ef um næstu hátíðir væri
farið eftir bendingum höfundar
um hvers ber að gæta, þegar
kveikt er á jólatrjám.
Slysum af rafmagnsstraum
(öðrum en eldsvoða) er líka
lýst í þessum pésa, og hvað eigi
þá til hragðs að taka. Hve marg-
ir eru færir um að hjarga
manni, sem snert hefir raf-
magnstaug, og getur ekki los-
að sig sjálfur?
Kaflinn um umferðaslysin
gæti gefið Iögreglunni í liöfuð-
staðnum tilefni til vakningar,
því að margt er hér ógert til
að forðast götuslys. Hvað segja
menn um að leyfa hílastæði á
gangstéttum, þar sem er mikil
umferð? Eða; það, að lijólreiða-
mönnum skuli líðast að hjóla
um gangstéttir, eins og algengt
er í höfuðstaðnum. Og margt
mætti upp telja, sem aflaga fer.
Umferðalögreglan hér í bænum
þarf að bæta sig i ýmsu. Hún
ætti líka að fræða fólkið, t. d.
með því að liafa hér „umferða-
viku“, eins og tíðkast sumstaðar
erlendis, til þess að fræða al-
menning um rétta umferð og
varúð á götunum.
Það er ekki vandalaust, að
leiðbeina um lífgun úr dauða-
dái. Eg efast um, að lífgunar-
tilraunir við þá, sem legið liafa
í vatni, og komnir eru fast að
druknun, beri árangur, nema sá,
sem lífgar, hafi beinlínis lært
það og fengið leikni i því. Höf.
hefir einskorðað sig við að sýna
lífgunartilraunirl á grúfu. En á-
stæður geta verið þannig, t. d.
i róðrarbát, að hentugra sé að
hafa þann, sem dreginn er upp
úr sjónum, í öðrum stellingum.
Prýðilega lýsir liöf. þvi, sem
taka má til bragðs þegar mað-