Vísir - 23.01.1952, Blaðsíða 6

V I S I E
Miðvikudaginn 23. janúar 1952
Vilhjálmur S. Vilhjálmsson:
Beggja skauta byr. Skáld-
saga. Helgafell, 1951. —
Þá hefur V. S. V. lokið hinnij
löngu skáldsögu sinni um
Skerjafjörðinn (Eyrarbakka),
sem byrjaði að koma út árið
1945 með bókinni „Brimar við
Bölklett“. Annað bindið „Krók-
alda“ kom út 1947, „Kyika“
. 1949, en fjór.ða og síðasta bind-
ið nóí'nir höfundurinn „.Beggja
skauta byr“. Nöfnin eru falleg
og .táknræn, —• fela í sér kjarna
málsins.
Eg ,vil strax taka það fram,
að þó eg hafi lesið öll bindin,
hef eg enn ekki komið því í
verk að lesa þau aftur í heild,
,en það er þó nauðsynlegt fyrir
þá, sem vilja afla sér svo stað-
góðrar þekkingar á verkinu, að'
þeir geti kveðið upp rökstudd-
an dóm .um það. Eitt virðist þó
alveg mega. fullyrða: Hér er á
ferðum pólitísk saga um bar-
átfu verkalýðsins fyrir sósíal-
isma, líkfega sú eina, sem skrif-
uð hefir verið hér á landi, því
ekki. tel eg það þó í sumum
öðrum sögum sé skákað fram
einhverjum reddaranum, sem
fer með áróður á köflum og
virðist helzt gegna því hlut-
verki að þylja pólitíska trúar-
játningu höfundarins. V. S. V.
fer ekki þannig að. Hann send-
ir engan sprenglærðan og ,há-
gáfaðan byltingamann með
magrar hendur, ofstækisfullan
svip og gleraugu inn í þorpið
sitt til þess að flytja þar kenn-
ingar sínar, heldur vaknar þlá-
fátækt og kúgað fólkið. smátt
og smátt til meðvitundgr um
hvað stendur því fyrir þrifum
og hvað það verði að gera til
þegs að .bæta kjör sín. Guðni í
Skuld, sem frá er sagt í fyrsta
bindinu og ferst. þar af slys-
förum, verður þó , eins konar
andlegur lausnari þessa lýðs,
ö.reiganna, sem búa í lágum
hreysurn þorps.ins á m£|lar-
kambinum milli úthafsins og
mýrarinngr, þeir skilja hann
að vísu.ekki vel.meðan hann er
enn mitt á meðal þerra, en þeg-
ar hann er farinn, vitna þeir
alla tíð í orð hans, eins og trú-
að fólk vitnar í guðspjöllin, og
að lokum er bænum hans breytt
í ratgtöð, þaðau sem Ijós
streymir í allar .áttir, inn í hver.t
kot. Þetta er fallegur skáld-
skapur, einfaldur og góður. Og
þó að lítið fari fyrir fágaðri list
í þessum bókum, máli sé víða
ábótayan.t og.stíllinn. nokkuð fá-
tæklegur, þá eru þær þeim mun
auðugri af ósv.iknu mannlífi.
Og hvergi er hinn pólitíski á-
róðuy fram. settur með. yfirlæt-
isfullum belgingi eða ögrandi
fyrhlitningu á garð þeirra, sem
eru af öðru sauðahúsi. Höfund-
urinn :er svo .mikill húmanisti.
að hann fær sig aldrei til að
láta. kné fylgja kviði, ef svo
mætti segja. Örgustu andstæð-
ingar fólksins, svo sem Hóls-
karlinn Þorbgrgur og Arngrím-
ur bprgari, sem allt sitt líf hafa
barizt gegn, réttlætinu, fá að
lokum.uppreisn, .þeir fá fagur.t
andlát, deyja eins og hetjur,
svo að syndir þeirra verða þeim
fyrirgefnar.
Fólk V. S..V. í Skerjafirðin-
um er fátækt í anda og hjarta-
lirehit, cins og. fiskimennirnir
við Genesaretvatn. Það er
langsoltið, blekkt og bælt þeg-
ar því loks berst fagnaðarer-
indið um að ekki aðeíns himna-
ríki heldur og jöyðin tilheyri
því, bara ef, það öðlist trúna á
að svo sé og vilji leggja á sig
nokkurt erfiði. Og það vantar
ekki að það vilji leggja á sig
erfiði, en af allri valdstjórn
stendur því hinn rnesti stug.gur,
lýðræðið er því iielgur dómur.
Einn öfugsnáði vex þó upp
úr þessum jarð.vegi, Sigurður
Þóra.rinsson kaupfélagsstjóri.
Hann er fremstur í flokki með-
an ver,ið er að legga hið forna,
„Búðaryald“, að velli, en um
leið og hann kemst sjálfur í
valdaaðstöðu, snýr hann baki
. við sínum gömlu hugsjónum og
| samherj um og gerist einsýnn
, og harðsvíraður f j árplógsmaður,
I fyllist hroka og mannfyrirlitn-
ingu. Þessi persónuþróun er
. ekkert óalgeng, en að lokum
gengur höfundur svo langt í
þessa átt með Sigurð, að hann
(Sigurður) virðist engan veginn
heill á geðsmununum. Eg sé
| ekki betur en það sé mestmegn-
I is geðvonzka, sem verður hon-
I um að falli í sögulok, andlega
heilbrigður stórbokki hefði
| aldrei farið eins heimskulega
■ að fáða sínu og hann hefði
: heldur slakað til að vissu marki
og síðan haldið áfram að snúa
' sinni snældu. Höfundur notar
of auðvelda aðferð til þess að
losna við Sigurð Þórarinsson,
— það verkgr líkt og sjálfs-
1 morð.
Um fyásagnarlist höfundar-
ins er það að segja, að hún nýt-
ur-sín bezt, þegar hann lýsir
mannfundum og fólki við dag-
leg störf. Miður tekst með flest-
| ar samlíkingar og frásagnir af
fyrirbrigðum í ríki náttúrunnar.
Nokkur dæmi skulu tekin, öll
af fyrstu blaðsíðu bókarinnar:
1. „Snjónum hafði kyngt riiður,
en nú var hann rokinn og
komið neðankafald“. Hér mun
vera átt við að hvesst hafi og
gert neðanbyl eða skafrenning,
en ekki —■ eins og manni virðist
samkvæmt orðanna hljóðan —
að snjórinn hafi verið rokinn.
Neðankafald hef eg aldrei heyrt
talað um, heldur aðeins kafald,
og er þá átt við snjókomu.
2. „— ískraði í snælöðrinu“.
Snælöður er hæpið orð, þó það
sé kannski ekki með öllu ónot-
hæft. Löður þýðir fro.ða,. og
löðrandi. er það sem eitthvað
freyðir upa: Skerin löðra í sjó,
hesturinn í svita, særði maður-
inn í blóði-, þvottakonan í sápu,
vélin í olíu o. ,s. frv., en getur
nokkuð löðrað í snjó?
3. „Það var líkast því sem
ofsinn ógnaði öllu kviku —“
Hvers vegna líkast? Ógnaði
ofsinn. ekki raunverulega, virt-
ist hann aðeins gera það?
4 „Það sást. ekki til fjall-
anna, en einhver.s. Staðar vqru
þau þarna inni í dimmunni,
svipþung og hörkuleg“. Ferða-
maðurinn er sjálfur staddur í
.sömu dimniunni og fjöllin, það
er, því. eðlij.egra að hugsa sér
þau úti í diinmunni — í merk-
ingunni langt í burtu. Og þar
sem þau eru ferðamanninum
ósýnileg,.— hvers yegna þá að
skírskota til útlits þeirra?
5. „Mjöjlin fauk um fætur
mannsins, karaði; blátt svell
undir fó.turp hans og stra.uk um (
toíkennilegt ' andlitiðú ‘ Kýr og
ær kara slíinið' af nýfæddum af-
kvæmum sínum, en hvernig
gæti miöllin karað syellin? Það
vagri þá heldur að vindurinn
karaði þau, þ. e. sleikti af þeim
mjöllina. Andlit mannsins er
þarna sagt torkenmlegí. Því
hefir þó ekki verið lýst neitt og
við vitum ekki hvers vegna erf-
itt er að þekkja það, enda ekki
búið að ky.nna manriinn. Lýs-
ingin á ytra útliti hans, klæða-
burði, vaxtarlagið og svipmóti
er einkennilega stykkjuð í
sundur, haganlegra hefði verið
að fella hana saman í heild.
Þetta er sem sagt bók, sem
maður þykist geta fundið ým-
islegt að, en hún rúmar einnig
marga ótvíræða kosti, svo sem
áður er að vikið, jafnvel eina
! gullfallega og skáldlega sam-
líkingu, sem hér skal að lokum
til færð': „Kolsvartur mökkur-
inn úr reykháfnum lagðist yfir
brimgarðinn, sem var í þann
veginn að kveíkja þúsurtd hvít
ljós£t.
Þrátt fyrir ofanskráðar at-
hugasemdir um „Beggja skauta
byr“ stendur óhaggaður sá
dómUr minn, sem áður hefir
birzt í þessu blaði um sagna-
bálk V. S. V., að hann muni í
framtíðinni talinn til rneiri-
háttar bómennta. Hann stendur
algerlega út af fyrir sig meó
kosturn sínum og göllum og'
minriir í engu á bækur ánnarra
höfunda. Búningurinn er að
vísu íburðarlaus og mætti
stundum vera betur sniðinn,
en undir honum slær heitt og
óspillt hjarta. Andblær lífsins
léikur um verkið. Æðasláttur
íálenzks þjóðlífs ymur manni í
eyra, fótatak íslenzkrar al-
þýðu, sern sækir fram til full-
komnara lífs.
Guðmxmdur Daníelsson.
EGGERT CLAESSEN.
GliSTAF A. SVEINSSON
hœstaréttarlögmenn
Hamax'shúsinu, Tryggvagötu.
Allske>nar lögfræðistörf.
Fasteignasala.
HfKD
Málmhnappar
Akkerishnappar
Glerhnappar
Rúllebúk, hvítt og svart,
Millifóðursstrigi
Va.tt, hvítt. og svart
Fatakrít
Kápu-og kjólaspennuy
Hárspennur
Gardínubönd
Ullar-stoppugarn
Baðmullar-stoppugarn
Málbönd
Skólavörðústíg, 5.
NOF.KBAK stúlkur geta
fengið kqyptan . .hádppj^mat
á Laugavegi. 7. Uppl. á staðn-
um. (339
FÆÐI.. og hú.snæði sem
nægt. miðbaenum. óskast. .nú
þegar, fyrir námsstúlkp . í
lærdómsdeild Menntaskól-
ans. Uppl. í síma 80773. (327
SILFURNEFTOBAKS-
DÓSIR, merktar, töpuðust s.
1. sunnudag frá Lækjartorgi
að Landakotsspítala. Finn-
andi vinsamlegast skili þeim
1 verzl. Bx-ynju. (234
TREFILL fundinn í
Lönguhlíð s. 1. laugardag. —
Uppl. í síma 81185, eítir kl.
7. — (332
ÓMEEKTUR sjálfblek-
ungur fundinn. Sími 4788.
(329
KARLM£NN£ armbands-
úr tapaðist fyrir helgina. —
Finnandi hringi í síma 4519.
(344
___________'m
IpllP : Plít-í,
STÓR * forstofustofa til
leigu á Fálkagötu 2, í stræt-
isvagnaleið. (337
SKIDARAÐ RVIKUR
heldur aðalfund sinn 8. febr.
n. lc. Framkvæmdaneíndin.
KNATT-
SPYRNU-
FÉLAGIÐ
VALUR.
Skemmtifundur fyrir III. og
IV. fl. verður haldinn að;
Illíðarenda sunnudaginn 27.
þ. m. kl. 2 e. h. Kyikmynda-
sýning o. fl.
ÁLFADANSINN
OG BRENNÁN.
Þátttakendur í álfadansinum
mæti kl. 7 á íþróttavellinum.
Ármann — í. R. og K. R.
m
WA
m
KUNSTSTOPP. — Kúnst-
stoppum dömu-, herra- og
drepgjafatnað. Austurstræti
14, IV. hæð. (119
BUGLEG stúlka, vön hús-
verkum, óskast. — Uppl. á
Framnesvegi 29. (345
MENN teknir í þjónustu á
Mánagötu ,1, kjallara. (000
TÖKUM menn í þjónustu.
Sama stað tekið sokkaprjón.
Frakkastíg 16. — Sími 2866.
(341
ATHUGIÐ. Tökum blaut-
þvott; einnig gerigið frá
þvottinum. Sanngjarnt verð.
Allar uppl. í síma 80534. —
Sækjum. — Sendum.. (208
SAUMAVÉLA-viðgerðir.
Fljót afgreiðsla. — Sylgjc.,
Laufásvegi 19. — Sími 2656,
PLISERINGAIl, hull-
saumur, zig-zag. Hnappar
yfirdekktir. — Gjafabúðin,
Skólavörðustíg 11. :— Sírni
2620.
Björgunarfélagið VAKA.
Aöstoðum bifreiðir allan
sólarhringinn... — Kranabíll.
Sími 81850. (250
Gprum við. straiijárn og
önnur heimilistæki.
RafiæÉjaveízlunin
Ljós og Iliti h.f.
Laugavegi 79. — Sími ,5184.
KONA óskar eftir her-
bergi. gegn húshjálp eða
þjónustu hjá góðu fólki. —
Þ'eir sem vildu sinna .þessu
leggi nafn og heimilisfang
inn á afgr. Vísis fyrir laug-
ardag, merkt: „Herbergi —-
350“.. (333
HERBERGÍ óskasí. —
Reglusöm stúlka óskar eftir
herbergi, sem næst miðbæn-
um. Vinsamlega hringið í
síma 5197 milli 3—5 í dag.
Tv :v’? \
VELRITUNAR námskcið,
Cecelia Helgason. — Sími
81178. (311
TIL SÖLU 2 síðir kjólar,
báðir svartir, á frekar háa
dömu. Annar ,úr spæ.lflaueli,
hinn úr ..sjörjsett,. á Flóka-
götu 54, efri bjalla. (348
AMERÍSKUR _ smoking, ,á
meðalmann, til sölu í Löngu-
hlíð 23, IV. hæð til hægri.
GJAFVERÐ á fótstíginni
„Necci“ saumavél. Til sýnis
og sölu á Laugavegi 19 B,
uppi, kl. 5—9 í kveld. (346
LÍTILL miðstöðvarketill
•5 ,.v,, v, .. •’:■)
(notað.ur) pskasí til kaups.
Uppl, í srina 1195. (3.43
BARNAKOJUR óskast til
kaups. Sími 763,9-. (342
BRAGGAINNRETTING
til sölu á Skólavöruðholti
23 A. (340
BARNARÚM -óskast. Uppl.
í síma 3616. Samkvæmis-
kjpll til sölji.á sama stað ó-
dýrt. (328
GOTT 5 lampa útvarps-
tæki, Marconi, til sölu. Uppl.
eftir hádegi á morgun. Þing-
hoítsstræti 35, uppi. . (331
AMEEISKÚR ■ srookingur
til jsplu á grannan meðal-
mann. Snorrabraut 52, kjall-
aranum. (3.35
TIL .SOLU í Uthlíð 13, nú
og framyegis: Barnasokkar,
hosur, nærföt, 1 bangsabux-
ur, kerrupeysur o. fi, Islenzkt
band (ekki jopi). Einjjíg er
prjónað eftir pöntun úr. út-
lendu garni ,og /einnig tekið
í prjón tiilagt garn. Prjóna-
stofan Máney:. (336
NÝTT. gólfteppi, stærð
3x4 m. til sölu ódýrt. Uppl.
í síma 2993. (338
ALLTAF til tryppa- og
folaldakjöt. Kemur daglega
í buff, gullash, steik, létt-
saltað, nýreykt. Smjör kem-
ur óskammtað, tólg, hnoð-
aður mör og margt fleira.
Von. Sími 4448. (284
TÆKIFÆKISGJAFIR:
Málverk, ljósmyndir,
myndarammar. Innrömmum
myndir, málverk og saumað-
ar myndir. — Setjum upp
veggtpppi. Ásbrú, Grettis-
götu 54.