Morgunblaðið - 28.08.1920, Qupperneq 2

2
MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ
Ritstjóri: Vilh. Finsen.
Afgreiðsla í Lækjargötu 2.
Sími 500. — Prentsmiðjusími 48.
Ritstjórnarsímar 498 og 499.
Kemur út aUa daga yikunnar, að
mánudögum undanteknum.
Ritstjórnarskrifstofan opin:
Virka daga kl. 10—12.
Belgidaga kl. 1—3.
Afgreiðslan opin:
Virka daga kl. 8—5.
Helgidaga kl. 8—12.
Gunnar Egilson
Hafnarstrieti 15.
Sjó-
StrlÖs-
Bruna-
Lif-
Slysa-
Talaimi 606. Simaefni: Shlpbroker.
Auglýsingum sé skilað annaðhyort
á afgreiðsluna eða í ísafoldarprent-
smiðju fyrir kl. 4 daginn fyrir útkomu
þess blaðs, sem þær eiga að birtast í.
Auglýsingar, sem koma fyrir kl. 12, M
að öllum jafnaði betri stað í blaðinu
(ó* lesmálssíðum), en þær sem síðar
koma.
Auglýsingaverð: A fremstu síðu kr.
3.00 hver cm. dálksbreiddar; á öðrum
stöðum kr. 1.50 cm.
Verð blaðsins er kr. 2.00 á mánuði.
SendiherraembættiO
Plestum hér á landi mun nokk-
urnveginn kurmugt um, hvern veg
og vanda Island varð að takast á
herðar með sjáifsforræði sínu.
Puilveldinu fylgdi meira en nafn-
ið tómt. Óumflýjaniegar breyting-
ar hlutu að verða á ýmsu innan-
lands og utan, og þó allra heizt á
framkomu okkar gagnvart öðrum
rikjum. Öllum er augijóst, að sjá'lf-
stætt ríki verður að koma á aðra
iund fram gagnvart umheiminum
en það land, sem er aðeins ta'iinn
hluti úr öðru ríki, viiji það á ann-
að borð nokkuð gera ti'i að halda
fuliveldi sínu í heiðri og láta sjálf-
stæðismerkið ekki niður í lokað
skrín.
Þjóðin samþýkti sjálf, iað iandið
yrði sjálfstætt. Um 'leið samþykti
hún, að það kæmi fram út 4 við og
inn á við í fullu samræmi við full-
veidisviðurkemiinguna. Hefði hún
efcki gert það, þá hefði hún krafist
þess að fá það, sem hún kunni ekki
að fara með, heimtað vopn í hendur
sér án þess að bregða því.
Þetta er svo augljóst mál, að
eigi ætti að þurfa að ræða um það.
Ein sú breyting, sem leiddi af
fu'ilveldinu, var Skipun íslenzkra
sendiherra til annara ríkja, ef við
ætluðum að halda fullri virðingu
okkar og sýna sömu kurteisi og
okkur hafði verið sýnd.
Þetta mun hafa verið svo að segja
eindregin sannfæring þjóðarinnar.
En því undarlegra hefir mönnum
komið fyrir sjónir ímugustur sá og
mótþrói, sem blað framsóknar-
flokksins hefir haft á þessum sjálf-
sagða fullveldisvotti vorum. Og
enn undarlegra, hvernig það snýst
við skipuninni, þegar hún löks er
fullráðin.
Blaðið flytur nú síðast grein, þar
sem það segir, að „ekki sé unt að
láta gremju sína betur í ljós með
öðru en háðinu yfir þessari endem-
is-ráðstöfun' ‘.
Einsdæmin eru verst. Og þetta
er áreiðanlega einsdæmi, að taka
því með h á ð i, að landið vill koma
kurteislega fram gagnvart öðrum
ríkjum og sýna fuilan vott sjálf-
stæðisins-
Tvent er það einkum, sem blaðið
finnur þessari ráðstöfun til forattu.
Að þetta sé tildur. Og það sé
óverjandi gagnvart fjárhagsástandi
landsins, að verja nú fé ti'l sendi-
herra.
Um kostnaðinn er þáð fyrst að
segja, að ekki verður hann þessu
landi að fjörtjóni. Við höfum nú
síðan 1918, að sambandslögin
gengu í gildi, sjalfir lagt fram fe
til íslenzku stjórnarskrifstofunnar
í Kaupmannahöfn. Það hefir verið
um 12.000 kr. á ári. Með skipun
sendilherrans hverfur þetta íjár-
framlag inn í það, sem veitt er til
sendiherraembættisins. En ti'l þess
eru veittar með öllu og öllu 28.000
kr. Mismunurinn á því er því að
eins 16.000 kr. Blað framsóknar-
flokksins hefr þar alt af reiknað
vísvitandi rangt, er það hefir talið
öll sendiherralaunin.
En svo er annað mjög eftirtektar
vert, í sambandi við þetta mál.
Þegar verið var að ræða um stofn-
un sendiherraem'bættisins, munu
framsóknarflokks menn hafa kom-
ið fram með þá uppástungu, að sett
væri á stofn enhvers konar full-
trúa skrifstofa í Kaupmannahöfn.
Auðvitað hlaut hún að hafa ein-
hvern kostnað í för með sér. Og
eftir nákvæmum áætlunum, er mis-
munurinn á öllum tii'kostnaði við
seiidiherraembættið og því sem
,.Tímans“ menn vlldu sjálfir vera
láta, í mesta lagi 8—10 þús. kr-
Þetta er öll upphæðin, sem blað
flokksins ætlar nú að springa út
af. En engum skynbærum manni,
mun koma til hugar að halda fram,
að sú smá-fúlga ráði nokkru um
fjárhagslega farsæld eða óham-
ingju okkar á komandi tímum. —
Verði landið gjaldþrota, standi hér
sá voði fyrir dyrum vegna örðugs
f járhags, þá munu 10 þúsundir ekki
bjiarga okkur yfir brotsjói fjár-
málakreppunnar. Þessari mótbáru
gegn sendiherraembættinu er því
rétt að taka með h á ð i.
Þá er tiidrið.
Sú mótbáran er enn lítilmótlegri
og smásálarlegri. Hún er auðsjáan-
lega fundin upp tii að segja eitt-
'hvað.
Er það t i 1 d u r, að nýviðurkent
ríki, sem lengi hefir barist örðugri
baráttu fyrir sjáhfistæðisrétti sín-
um, vill, þegar sjálfstæðið er feng-
ið, sýna einhver merki þess í aug-
sýn allra?
Síður en svo!
Er það tildur, að við gerurn
öðru ríki sömu skil og það hefir
gert okkur, sendum þeim sendÞ
herra, sem semt hefir okkur slíkan
fu'lltrúa sinn?
Alls ekki!
Er það t i 1 d u r, að koma þannig
fram gagnvart öðrum ríkjum, að
þeim sé augljóst fullveldi vort,
sjáanleg sú viðurkenning, sem vér
höfum hlotið um sjálfisforræði vort ?
Engan veginn!
En þetta kallar biað framsókn-
arflo'kksins tildur. Og þessum
sjálfsagða votti sjálfisforræðis vors
út á við telur það réttast að taka
með h á ð i.
Hér eftir má því búast við, að
ölium tiiraunum og ráðstöfunum
íslendinga til þess að halda fram
þjóðarmetnaði sínum og virðingu
meðal erlendjra ríkja, taki þetta
blað með h á ð i. En hver mun þá
framkoma þess inn á við?
Skirnir.
(3. hefti 94. árgangs).
Heftið byrjar á kvæði eftir Ein-
ar Benediktsson skáld, „Sigmundur
Brestisson“. Það kvæði er höfugt
af viti, myrkt á yfirborði, en greitt
og ljóst þegar komist er inn úr
skelinni. Þó virðist svo á þessu
kvæði, að bestu og verstu einkenni
Einars fari vaxandi. Honum er orð-
in ástríða að yrkja svo að kvæðin
verði eins og höggvin í grjót, standi
þung og óhagganleg eins björg. En
þetta fælir frá- Björgin eru stund-
um ógnandi og ófýsileg að klífa.
Sama er um kvæði Einars. Það þarf
'hugrekki til að byrja á að lesa þau.
En bresti ekki kjarkinn og missi
maður ekki fótfestuna, þá opnast
hei'lir heimar, glæsileg útsýni yfir
viðáttur hins vængsterka huga
skáldsins — alveg eins og útsýnin
fæst af tindunum, þegar upp er
komið. En þó bregður fyrir eins
og áður er sagt, bestu og glæsileg-
ustu einkennum Einars einmitt í
þessu 'kvæði, framúrskarandi list
orðsins, fáguðum, faðmvíðum hugs-
unum og skáldflugi. Til dæmis þessi
vísa :•
En guð lætur hvolfið hvelfast í
augans boga.
J hreiðrum og vöggum það skín yfir
tímanna vali.
llann heggur út björgin. Hann veitir
höfum í voga.
Ilann vegur upp tiudinn og breiðir
engjar í dali.
Hann býður að væng skuli lyft og
að von megi lifa.
Svo leikur sér alt 1 fjötri, af eilífum
toga —
því brosið skal virt, og andvarpið á
að skrifa,
örlaga háð eins og kastið í jarðdjúps-
ins loga.
Sigmundur og Færeyjar fá þarna
veglegan hróður. Skáldið endar á
því, að lýsa þessu lofi yfir þeim,
„þessari borg iaf björgum“ :
Og Eyjarnar standa á stofninum
forna, sanna,
með stóra ætlun og hlut í framtím-
ans verki.
Þá tekur við ljómandi fal'legt er-
indi, „Erlendar tungur“, eftir A.
Courmont ræðismann, er flutt í
Alliance Prancaise í vetur. Ræðir
þar um hvílík und'ranámia málið
er og þá nautn, sem felst í því að
verþa aðnjótandi Jþeirra auðæi'fial,
sem tungurnar geymia í sér.
Æfintýri er og í heftinu, sem
•Jón Thoroddsen skáld hefir þýtt
úr safni Grimms, „Skraddarinn
frækni“. Er það að líkindum eina
óprentaða þýðingin, sem til var eft-
ir Thoroddsen.
Fróðleg grein er í heftinu um
„Grasiafræðina í fe;rðalb|ók þei'rra
Eggerts o<g Bjama“, eftir Helga
Jónsson. Re'kur hann þar þær at-
hugtanir, sem þeir félagár gerðu
á gróðrariífi og frjósemi landsins.
Þessu næst er mjög eftirtektar-
Veggfóður
stærsta úrval á landinu
Sfrigi — Pappir
DANIEL HALLDORSSON, Kolasundi
Congofeum
Ágætur Gólfdúkur, ^Góltteppi úr sama efni.
JTliög (ágt veröi Jiorniö og sAoÓiöf
Guðm, AsbjörnssoB)
Laugaveg 1.
Sími 555.
verð grein ef'tir ritstjórann: „Kapp
og met“, sem eflaust vekur marga
menn tii umhugsunar og athugun-
ar á þeiin hlutum og nýmælum,
sem þarna er bent á. Vi'll ritstj.
að menn leggi meiri áherslu á en
gert hefir verið, að gera vinnuna
að íþrótt, til þess að auka kappið
og um ieið það, sem er .afkastað-
Telur hann ugglaust, að hægt sé
að setja „met“ í vinnubrögðum,
eins og íþróttum, og bendir á að-
ferðir til þess að gera þau met nokk
urn veginn viss. Greinin er þess
/irði, að um hana sé hugsað ræki-
iega og hénni g-aumup gefinn.
Að isíðustu eru í heftínu ritfregn-
ir, og svar frá ritstjóranum til rit-
stjóra „Morguns“, í tilefni af skoð-
anamun þeirra á ýmsu í spiritism-
anum.
J. B. ...
AO selja of dýrt.
Sá er tíðarandi nú, að rnenn seþja
flest eða alt of dýrt. — Það er nú
gömul sem ný viðskiftakenning, að
rnenn eigi og megi fiara svo langt
í viðskiftuin sem menn frekast
komast.
Eftir þessu eru þá engin takmörk
fyrir því hve hátt menn megi meta
vöru sína og selja. Hei'la borg vant-
ar t. d. olíu. Hún er aðeins ti'l hjá
einum manni. Enginn getur án
jiessarar vöru verið; það veit olíu-
salinn. Hann getur því sett nærri
takmarkalaust verð á þessa vöru,
eftir því sem gróðiaþorsti hans er
mikill. Meðan einhver þarfnast
vörunnar og getur keypt hana, má
ha'lda henni í o'kurverði, t. d. 100,
150, 200, eða máske alt lað 1000 kr.
tunnuna.
Þó að olíusalinn selji t. d. olíu-
tunnuna á 1000 kr., þá er þetta lög-
um samkvæmt leyifilegt. Það er
‘ekki vítaver1| eigi talinn þjófnaður.
Það er litið svo á, að sá sem dýra
vöru iselur, biðji engan að kaupa
hana- En neyð manna eða þörf á
vörunni segja þeir að sbapi verðið.
DæmJ eru til þess, að menn hafia
hundraðfaldað verð á vörum sín-
um þegar þeir gátu komið því við,
þegar engin var samfceppniin en
mikil eftirspurn á vörunni. En svo
eru hinir margir, sem gæta hófs í
iessu og selja með sanngimi.
Yfirleitt má segjia, að menn fari
sjaldnast það sem þeir 'komast í því,
að selja dýrt. Tökum til dæmis
Steinolíufélagið. Það selur dlíupott-
inn á 85 aura. En gæti það nú eigi
ar suður með sjó.
húðina á 80 fcr. og fær úr henU1
skæði (efni 'í 20 sfcó). Til jafP9®
'selur hann hver skæði á 9 kf-
græðir því á húðinni 100 kr. í^°n
lætur sér nægja minni ómakdaUlh
Hann keypti húðina á 100 kr' °r
fékk jafnmörg skæði úr heP0.1'
Það var meira en meðalh0® a
stærð. — Ti'l jafnaðar selur hau°
hver skæði á 6 kr. og græddi þv
á húðinni 20 fcr. Það voru hæfiP
ómakslaun.
Læknir notar sér
ráðleysi
oí
áfengisþorsta manna, með þvl
gera það að atvinnu sinni að 's®
mönnum sfcriifiaðan miðai —’
eins komið honum út þótt það s®^1
hann á 1 kr. eða jafnvel 2 kr. ? Hver
mundi banna það? Ekki landS'
stjórnin. Efcki gætu menn tekið
saman og látið það vera að kaup®
olíu af olíufélaginu, svo að verðið
lækkaði.
Þarna sjá menn það, að Steim
olíufélagið t- d. setur sér einhver
takmörk á því, hve mikið það sfculi
okra á olíunni. — En svona er
í öðrum tilfel'lum. Ofurlitla v1®’
skiftasamvizku liafa víst flestir-
Þegar þeir hafa lagt á hlutina seö*
þeir selja': 100%,' 200% eða 300fi,
þá segir eitthvað innra með þeiiu1
Hingað og ekkv' lengra. Engi"11
'leggur á varning sinn t. d. IOOO7H
þótt hann gæti vðskiftanma og lag'
anna vegna. Svo iamgt gengur eiþ
samvizkuleysi manna. En lögin ha&
ekkert á móti athæfi. —- Það r
fyllilega lögum samkvæmt!!
Lögum samkvæmt mega menn 1
viðskiftum tafca þúsundir króna ú*
annara vasa á þennan hátt, án þc:
að það sé talið vítavert. En taW
hungaður maður matarbita, sem er
krónu virði, til þess að seðja huug'
ur sitt, þá -er það lögum samkvæi111
talið vítavert- Það er iglæpur!
Sem betur fer eru til þeir meuP'
sem a-ldrei vilja nota sér neyð aD°'
:ara, en iselja það sem þeir láta aðr9
fá, með isanngjörnu verði.
Eg hefi þékt tvo bændur, se1*1
seldu hey 4 vorin heyþurfa möiUþ
um. Annar se!di heyið með því mób
að hann fengi aftur tvöfalt meia ^
samskonar heyi að þyngd að surur'
inu heimflutt tii sín. Þetta var ok'
urverð. Hinn vldi aðeins fá jah1'
mikið hey, sömu tegundar, úr hrí
stáli að vetrinum, heim til síu fl°y
Þetta var sanngjarnt verð- Eu **
þessu tvennu er ærið mikill muullf'
Tveir útróðramenn fcaupfi húÓlf
af bændum og selja þær niðurri8^
Páll lcftUP^'
20
,ðar
Og
orð
sem þeir svo fara TÍT ^
lyfjabúðina og fá út á áfengi. ^
miðana selur hann rándýra-
eð 1