Morgunblaðið - 30.07.1924, Page 3

MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLABIB.
Btofnandl: Vllh. Flnaen.
Ötgefandl: Fjelag I Reykjavík.
Rltetjörar: Jðn Kjartanuon,
Valtýr Stef&naaon.
Anglýslngaatjörl: E. Hafberg.
Bkrlfstofa Austuratrœtl 5.
Bfmar. Rltstjðrn nr. 498.
Afgr. og bðkhald nr. 500.
Auglýaingaakrifat. nr. 700.
Helmaslmar: J. Kj. nr. 74*.
V. St. nr. 12*0.
E. Hafb. nr. 770.
Á.skrlftagjald Innanbæjar ogr I n&-
grenni kr. 2,00 & m&nuOl,
lnnanlands fjær kr. 2,50.
t lausasölu 10 aura elnt.
-Jón Baldvinsson alþingismaður
liefir verið á ferð niður í Dan-
mörku. Hvert erindið var, vitum
vjer ekki.
Pann 13. þ. m. birtir jafnaðar-
snannablaðið danska, „Socialdemo-
ikraten“ samtal er það hefir haft
við Jón. Er það einkar skemti-
legt þetta samtal, og sýnir hvern-
ig Jón Baldvinsson er í vand-
r-æðum með bolsana hjer heima,
þegar hann er að segja skoðana-
bræðrum sínum í Danmörku frjett-
ir af „jafnaðarmönnunum' ‘ hjer.
Verstu andstæðingar dönsku
jafnaðarmannanna, eru bolsamir.
Pað vissi J. B. og hann vissi enn-
fremur að því mundi ekki verða
vel tekið af dönsku jafnaðarmömn-
unum, ef þeir fengju rjetta lýs-
ingu af ástandinu hjer — sam-
bandinu við bolsana.
Jón segir fyrst frá ýmsum fje-
lÖgum verkamanna, og ber þar
mest á sjómönnunum. pá skýrir
Jón frá Alþýðuhlaðinu, því mikla
gagni sem það blað geri, og frá
ritstjórunum, Hallbirni og Guð-
mundi. Ekki eru þeir bolsar. pað
el' nú síður en svo — sakleysi®
eitt.
, minnist ekki á leiðtogana,
Ólaf, Hjeðinn 0g Hendrik, og
ekki á .Pjelag ungra kommúnista'
eða „Rauða fánann“. Ekki er það
þó af því að þetta sje ekki alt á
rjettri braut, því hann dáist yf-
ir þeim skilningi 0g þeirri sam-
úð, sem nú ríki milli allra flokk-
anna og leiðtoganna. Nú sjeuþær
byltingakendu tilhneigingar, sem
áður g-erðu vart við sig, með öllu
horfnar. Alt ríkir nú „í einingu
andans og bandi friðarins“.
pessir óstýrilátu, sem áður
höfðu tilhneigingar til byltinga,
þeir eru nú úr sögunni.
Og samt vitum vjer hjer úeima,
að þeir Ólafur, Hjeðinn, Hall-
björn og Hendrik, eru þessir leitS-
togar, sem Jón dáist mest yfir,
þegar hann kemur til Kaupmann-
lififiiar.
Hvað segja alþýðumenn vorir
um þetta? Er þeim nokkur þökk
í því, að þessir leiðtogar sjeu
settir yfir þá? Nú eru það þið,
*em eigið að bera ábyrgð á „Fje-
*agi ungra kommúnista“ og
„Rauða fánanum“, því Jón Bald-
vinsson segir að engir bolsjevikkar
Bjeu til hjer heima, aðeins gætnir
jafnaðarmenn.
Peir, sem kunnugir eru mála-
vöxtum, brosa að þessu.
Erí. símfregnir Stói"olil “ÁjT'™ v,ð
Khöfn, 28. júlí
Skaðabótamálið.
Símað er frá París, að íhalds-
blöðin geri harða árás á tillögur
Dawes. Hefir Poincaré ritað grein
og bendir á, að fái pjóðverjar yf-
irráð yfir Ruhr, leggi þeir undir
sig heimsmarkaðinn í járn- og
stáliðnaði og öðrum iðnaðargrein-
um.
Sum frönsk og ensk blöð eru
því andvíg, að Bandaríkin ræði
málefni Évrópu og láni pjóðverj- stórkostlegur hnekkir um bjarg-
um fje. ræðistímann.
Símað er frá Gautaborg að þar
í nágrenni sjeu fundnar steinolíu-
lindir.
Hungursneyð í Rússlandi.
Símað er frá Moskva, að horf-
ur sjeu á hungursneyð í sumum
hjeruðum í Rússlandi á komandi
vetri.
Malaria geisar t. d. í Ukraine,
og hafa mörg hundruð þúsunda
veikst. í sumum smáþorpum eru
allir þorpsbúar veikir. petta er
Lundúna-
funduninn.
Skipshöfnin af „Teddy“
kom hingað í gærmorgun snemma, eftir langa og harða útivist
og hefir á stundum átt við miklar hættur og örðugleika að stríða.
Nokkrum dögum eftir að Her-
riot varð forsætisráðherra Frakka
brá hann sjer í heimsókn til Mae
Donalds. peir hittust á Chequer,
sem er höfðingjasetur rjett fyrir
utan London og er ætlað breskum
forsætisráðherrum til afnota. —
Mönnum er sjálfsagt kunnugt um
þessa heimsókn, en það er nauð-
synlegt að fara nokkrum orðum
um hana af því hún stendur í svo
nánu sambandi við fund þann, sem
Bandamenn halda með sjer í Lun-
dúnum þessa dagana: Mac Donald
og Herriot ákváðu þá að halda
skyldi þennan fund.
t
F ThDFSfEÍ
listmálari 'j
Á laugardaginn var, þ. 26. þ.-
m., andaðist á Söllered Sanatori-
um í Danmörku, Guðmundur
Thorsteinsson listmálari. Verður
þessa merka listamanns nánar
minst síðar.
— ,,Quest“ flutti þá hingað.
Svo mikið' hefir verið í blöð-
unum um „Teddy“ og „Quest“
undanfarið, að óþarft ætti að vera
að rekja þá sögu aftur. En nú
eru þessir vösku hrakningsmenn
hingað komnir. „Quest,“ norska
skipið, sem kom inn til Patreks-
fjarðar í sumar með þá fregn, að
skipshöfnin af Teddy væri í Ang-
magsalik, kom hingað með þá í
gærmorgun.
Fór ,Quest£ og sótti þá. Is var þá
mikill í Angmagsalik og um 60
kvartmílur út frá landi. „Quest“
tókst þó að smjúga inn og er nú
hingað kominn, eftir um 8 daga
ferð frá Angmagsalik.
Tíðindamaður ,Morgunblaðsins‘
átti í gær tal við þá lautenant
Rostock Jensen, sem var stýri-
maður á „Teddy“ og Kaj Dahl,
sem er frjettaritari „Berlingske
Tidende“ og var með í förinni.
„Teddy“ fór frá Danmörku 7.
júní 1923 og kom til norð-austur-
strandar Grænlands í júlí s. á.
Voru þeir með matvælaforða til
ýmissa stöðva þar. Bilaði vjelin
í skipinu og um 9. ágúst hugðu
þeir til heimferðar. En nú var
mikill ís í hafinu við Grænland
og þ. 21. ágúst var skip þeirra
orðið innispert í ísnum. Rak það
nú suður á 'bóginn með ísnum.
Stýrið brotnaði af og leki var
kominn í skipið. ísbreiðan var nú
þjett umhverfis og er fyrirsjáan-
legt var, að skipið mundi alveg
merjast í ísnum bygðu þeir sjer
hús á ísnum skamt frá. Notuðu
þeir til þess viðinn úr káetunum
°. fl. Ennfremur smíðuðu þeir sjer
11 m sex sleða, því eipa vonin var,
að ná til lands á sleðum. Svefn-
poka gerðu þeir sjer og. Snemma
í oktober var það, sem þeir voru
í undirbúninginum undir sleða-
förina. Bn áður en þeir fóru af
stað kom undiralda, er hreyfði
og braut ísþykknið umhverfis skip
ið og komu þá sprungur miklar
í ísgólfið undir kofa þeirra á ísn-
um. Höfðu þeir búið þar mætavel
um sig, og smíðað flet o.s.frv., og
höfðu þar eldavjel.
Nú urðu þeir að flytja hús sitt
í flýti og tókst þeim það. Voru
þeir til þess 30. október á ísnnm,
en lögðu þá af stað í sleðaförina.
Komu þeir þann 5. nóv. til lítillar
eyju, um 30 kvartmílur fyrir aust-
an Angmagsalik. pegar þeir yf-
irgáfu „Teddy“ var haun enn
ósokkinn, en hálffullur af sjó.
Eigi sáu þeir hann síðan og gerðu
ráð fyrir, að hann hafi sokkið
bráðlega eftir að þeir fóru. peir
gátu nú ekki haldið lengra áfram
vegna óhagstæðrar veðráttu. Hríð
var á og urðu þeir að búa um
sig sem best þeir gátu í gili eða
gjá. Kvaldi þá þar sultur og
kuldi. Er hríðinni slotaði hittu
þeir Eskimóa á bjarndýraveiðum
og fóru þeir með honum til kofa
hans. Áður höfðu 3 menn ætl-
að að brjótast til bygða. Höfðu
þeir sleða með sjer. Lentu þeir í
hríðinni og seinkaði hún ferð
þeirra um 3 daga. Komust þeir
athugasemdir. Ein af þeim var sú,
að sjerstakur gerðardómur yrði að-
skera úr, hvort pýskaland síð^r-
meir framkvæmdi skilyrði Dawes-
tillaganna rjettvíslega eða ekki, t.
d. alþjóðadómstóllinn í Haag eða
fjármálanefnd þjóðbandalagsins.
Mac Donald sendi Fr.öklFum ekk-
|
ert fundarboð. Hann áleit það ó-
þarft af því hann og Herriot
voru sammála um fundinn. Frakk-
ar misvirtu mikillega að þeim var
ekki sent fundarboð. Sjerstaklega
reiddust þeir yfir athugasemdun-
um og þó aðallega þeim, að skaða-
bótanefndinni yrði ekki veitt vald
til að hafa vakandi auga með
pýskalandi og ákveða, hvort skil-
yrðum Dawestillaganna væri fylgt
að fullu.
Ennfremur hafði Mac Donald
látið í ljósi það álit sitt, að sum
jákvæði Dawestillaganna væru í
|bága við Versaillesfriðinn og
| þyrfti því að semja sjerstaka
ger8abók ™ Þau atriði. Gerðabók
þessa áttu allir aðilar að skrifa
undir, einnig pjóðverjar. Að síð-
Heimsóknin var að sumu leyti ustu mætti nefna, að Mac Donald
hafði í fyrstunni það áform, að
Herriot og Mac Donald.
pjóðverjum yrði boðið á fundinn.
íhaldsmenn rjeðust illilega á
Herriot fyrir sneypuför hans til
Chequer og báru honum á brýn,
að Mac D. hefði stungið honum í
vasann. Herriot væri hætta búin
á tímabili. Mac Donald sá hvað
þó til Kap Dan, sleða- og svefn- opinber. Ráð'herrana langaði til
pokalausir, eftir erfíða ferð. Grófu að kynnast hvor öðrum og tala
þeir sig í fönn á nóttum (8:—13. frjálst og óhindrað um sameigin-
nóvember). leg áhugamál beggja ríkjanna.
Strax og þeir komu til Kap peir lágu í hlaðvarpanum á Che-
Dan var sent með 4 hundasleða quer, reyktu pípu, og spjölluðu
til kofa bjarndýraveiðarans. (Kap um alía heima og geima. Og á
Dan er um 12 kvartmílur frá ný- meðan stóð hálfur heimurinn á
lendunni í Angmagsalik). í Kap öndinni af forvitni. pað var eng- |í efni var, og lýsti því opinberlega
Dan eru um 200 Eskimóar, dansk- um láandi, því allir vissu, að um- yfir, að hann hefði álitið óþarft
ur nýlendustjóri og vestur-græn- ræðuefnið varðaði nærfelt allar'að senda Frökkum fundarboð þar
lenskur prestur. Losnaði svo ísinn Evrópuþjóðir. pað var ekki í sem hann og Herriot hefðu ákveð-
frá landi og komust þeir á bát- fyrsta sinn að alvörumál hafa ver-^ið fundinn í sameiningu. Athuga-
um til nýlendunnar í Angmagsa- ið rædd á Ohequer. Hlaðvarpinn; semdirnar sem fylgdu fundarboð-
lik. par voru þeir til þess 20. þ. >ar er orðinn heimsfrægur. par inu, át hann ofan í sig, og sagði
m. Leið þeim þar sæmilega, en hefir mörgu pólitísku fræi verið! að Bandamenn væru auðvitað ekki
matarhæfi var mjög einhæft, var sáð og ráðstafanir verið gerðar, bundnir við þær. Samtímís brá
skortur á mjölmat t. d., og fengu sem snert hafa stjómmál Evr.ópu.; hann sjer til Parísarborgar og bað
nokkrir þeirra skyrbjúg. En fólk- Mac Donald kann mæta vel við ] Ilerriot afsökunar á öllum klaufa-
ið í Angmagsalik gerði alt, sem sig á Ohequer og hefir hvað eftir | skapnum. Mac Donald var aðeins
það gat fyrir þá. Ekki vissu þeir annað haft ráðstefnur þar. En það skamma stund í París, en þegar
neitt um „Quest,“ fyr en það getur verið hættulegt að ræða al- hann sneri beimleiðis, var grund-
kom til Amgmagsalik. vörumál í of hugnæmu umhverfi.
En allir Eskimóar, er sjó sækja Blár himinn og blómaangan er
í grend við Angmagsalik, höfðu fjær veruleikanum en steinveggir
brjef með sjer, skrifuð á dönsku, stjórnarbygginganna. petta sann-
og áttu þeir að koma þeim á eitt- aðist á Herriot. pegar hann var á
hvert selveiðaskipanna, sem sveima heimleiðinni hældist hann yfir
um höfin norður þar. Eins og árangrinum af heimsókn sinni og
kunnugt er, var einu slíku brjefi sagði meðal annars, að Mac Don-
komið á norska skipið „Hvite- ald hefði boðið Frökkum her-
fjell,“ sem svo gerði „Quest“ bandalag. petta var ofsögum sagt
viðvart. og Mac Donald neyddist, til að
Skipshöfnin á „Teddy“ hafði hrekja það, enda var þetta harla
því sterkar vonir um, að komast ótrúlegt. pað var öllum ljóst,
heim bráðlega, seinasta mánuðinn, sem þekkja afstöðu Mac Donalds
sem þeir dvöldu í Amgmagsalik. í skaðabótamálinu, að tilboð um
Og þeir eru því hingað komnir, herbandalag hlaut að vera mis-
þessir víkingar, og er það vel, skilningur. Hann befir tekið greini
að svo vel rættist úr hrakning- lega fram, að hann ætli sjer ekki
um þeirra. Eru þeir hressilegir að beita þvingun gagnvart pjóð
og glaðir og gott við þá að ræða.
Fara þeir sennilega til Danmerkur
með „íslandinu“ núna næst. ósk-
ar Morgbl. þeim ánægjulegrar
dvalar og hvíldar hjer og góðrar
verjum nema í ítrustu neyð sje
komið.
Nokkrum dögum síðar boðaði
Mae Donald Bandamönnum til
fundar þess, sem haxrn og Her-
riot höfðu ákveðið að halda skyldi
ferðar síðasta áfangann, heim til
lands síns, ættingja og vina. [Fundarboði þessu fylgdu ýmsar i flokki mun mega telja Mac Don-
völlurinn, sem júlí-fundurinn átti
að byggjast á, talsvert brejdtur.
Nú leit út fyrir að skaðabóta-
nefndin yrði æðsti dómur yfir
framkvæmdum Dawestillaganna.
Nú átti ekki að bjóða pjóðverjum
á fundinn og það var engin þörf
á sjerstakri gerðabók um einstök
atriði tillaganna. Ennfremur var
nú í ráði, að öryggi Frakklands
og innbyrðis skuldir Bandamanna
yrði rætt á fundinum. Árásin á.
Herriot hjaðnaði eins og froða og
hann fjekk meira að segja trausts-
yfirlýsingu í öldungaráðinu, jafn-
vel Poincaré gamli greiddi at-
kvæði með honum.
För Mac Donalds til Parísar
mæltist aftur á móti illa fyrir í
pýskalandi, sem von var, því nú
átti enn á ný að taka ákvarðanir
um framtíð þeirra að þeim sjálf-
um fjarverandi.
Fundurinn byrjaði 16. þ. mán.
Tíu þjóðir sitja fundinn. Fremsta