Morgunblaðið - 02.08.1924, Blaðsíða 3

Morgunblaðið - 02.08.1924, Blaðsíða 3
1874 2. ágúst 1924 Plllin i isi 1874. Endurminningar eftir sjera Ólaf Ólafsson fríkirkjuprest. Þaö ern 50 ár í dag síðan sú hátíð var haldin nm land alt til minningar um það, að þá var land- ÍtS búið að vera bygt í þúsund ár. Það heföi ekki verið ástæðulaust, þótt þessa viðburðar hefði verið minst allrækilega, hví þjóðbátíðar- árið 1874 er án alls efa eitt allra merkilegasta árið í allri sögn ís- Iensku þjóðarinnar. Me« því ári hefst nýr og merkilegur kafli í fslandssögu, þá byrjar nýr tími, hefst nýtt og merkilegt tímabil með nýrri þjóðarvakning og nýj- um framlarahug og framfaratil- þrifum á nærfelt öllum svrðum þjóðlífsins. ÞaS Eer með því ári nýr andvari yfir-alt landið, vekj- a/ndi, lífgandi og hressandi; og 1»'> að j)jóðin væri Earin að rumska og vakna áður, þá er eins og híí með og upp úr því ári veröi glað- vakandi, og gangi með nýjum hug og nýjum dug að öllum sínum hlttt- verkum. Flest öll stórvirki, sem síöan hafa varið framkvæmd, eiga til þess árs sfaiar dýpstu rætur atS rekja, ef i'jett er að gáð, og nógú djttpt er Lagst, eru í sínu insta eðli sprott- in upp af þeim frækornum, and- legum og líkamlegum, sem þá voru lögð niður í þjóðarakurinn, og þá fengu líf og frjómagn. Om alt þetta mætti langt mál íita, en til þess er að þessu sinni hvorki tími, rúm nje tækifæri. Jeg ætla einungis fyrir tilmæli og mönnum til stundargamans aB rifja dálítið upp og segja mönnum frá þessu fimmtíu ára gamla há- tíðahaldi, eins og það var hjer í Reykjavík og á Þingvöllum; þaö má gera ráð fyrir, afl öllum þorra manna sje þetta mál nú annaðhvort lítt kunnugt eða ókunnugt; margt fyrnist og gleymist á skemmri tíma en hálfri öld. Blöð voru þá varla til hjer í Rvík nema Þjóðólfur; ísafold var ekki fædd, 0g dagblöð voru eng- in; lífið alt var gagnólíkt því, sem nú cr, bæði hjer í Rvík og alstaSar annarsstaðar á landinu. Jeg var þetta merkilega sumar á nítjánda árinu, kominn í þriðja bekk B. í latínuskólanum; átti jeg &ð heita kaupamaður um sumarið lijá Jóni Matthiesen bónda í Gröf í Mosfellssveit, bróður Bjarna ^ringjara hjer í bænum, mjög góð- tóa bónda og stökum gæðamanni; en — jeg- var ljelegur kauþaniað- ^i'; var með allan hugann niður í Rvík við það, sem þar var að ger- ast, eða von var á að gerast mundi. •^tá jeg nú segja þaS húsbændum öiínum til hróss, aö þau ljetu mig aH-sjálfráðan athafna minna. Jeg ^átti fara niður í Rvík, er jeg Prá guðsþjónustunni í Dómkirkjunni 2. ágúst 1874. f prjed^kunarstólnum er dr. Pjetur Pjetursson biskup, en Hallgrímur Sveinsson, báverandi dómkirkjnprestur fyrir altarinu. í „lands- höfðingjastúkunni" sjást m. a. Kristján níundi og sonur hans, Valdimar prins. J?á var „Ó Guð vors lands" sungið í fyrsta skifti. (Eftir samtíðarmynd.) vildi; en segja varð jeg öllu fólk- inu frá því, er fyrir augu og eyru hafði borið í höfuðstaðardýrðinni í þaíS og það skiftið. Jeg var því sjónar- og heyrnar- vottur að öllu hátíöarhaldinu hjer í bænum; man jeg énn margt af því, sem fyrir augun bar, og sumt af því, sem þá var talaö, eins vel og skilmerkilega, eins og það liefði verið fyrir nokkrum dögum; bet- ur en margt það, sem síðar hefir við borið. Undirbúningur undir þjóí- hátíðina. AÍl-löngn fyrirfram voru menn búnir að hreyfa því, að halda bæri iiátíölegt þetta ár, í minningu um þúsund ára byggingu landsins. Stjórnarskrárdeilan var þá búin að standa árum saman undir for- iislu Jóns Sigurössonar, og gerði eiginlega hvorki að reka nje ganga, og síðustu árin höfðu þau tíðindi gerst, að allmildð var farið að hitna í mörgum; þeir voru fæstir, sem mikið vildu slaka á klónni; en margir þráðu orðið, að fá bund- inn sæmilegan enda á málið. En með þjóðhátíðarárinu greidd- ist, að minsta kosti um stund, úr þessu vanda- og vandræðamáli. Hinn 5. janúar það ár undir- skrifaði konungur, Kristján níundi, sljórnarskrána. Datt þá í bili byl- ur af húsi, og konungur hlaut þegar vinsældir og lof hjá öllum þorra manna. Auðvitað var stjórn- arskráin þegar talin gallagripur, og ekki fullnægja öllum kröfum fslendinga; en flestir játuðu líka liitt, aö hún væri upphaf og und- irstaða annars meira og betra í framtíöinni; enda varð líka sú taunin á. Samhliða þessu fóru þær fregnir og að berast víða út um landið, að þetta sumar mundi konungur sjálf- ur heimsækja landið og þjóðina með mikhun veg og yiðhöfn, út- nefna hjer hinn fyrsta íslandsráð- herra, og þannig sjálfur færa á Þingvelli, hinum fornlielgasta stað landsins, íslendingum hina nýju Ktjórnarskrá að gjöf. Þetta þóttu öllum bæði mikil og góð tíðindi. Nú skaut gestrisnis- og höfðings- ska])arlundinni upp í íslendingum; allir vildu taka svo sæmilega, sem föng væru á, hinum fyrsta kon- ungi, sem stígi hjer fæti á land, sýna honum alla virðingu og gleyma, að minsta kosti um hríð, iillum gömlum deilumálum. ;En ekki kom mönnum að öllu Ityti saman um það, hvern dag a& hátíðin skyldi haldast. Norðlingar vildu hafa hátíðina á Þingmaríu- messu, 2. dag júlímánaðar, og voru sumar hátíðirnar fyrir norðan haldnar þann dag, svo sem á Odd- eyri og í Svarfaðardalnum, á Þing- eyrum og á Reynistað og máske víðar. En ofan á varð, að aðalhá- tíðisdagurinn yrði 9. sunnudagur- inn eftir Trinitatis eöa 2. ágúst, Dagana á eftir, 5.—7. ágúst, er konungur væri á Þingvelli, skyldi lialda þar allsherjarþjóðhátíð og Þingvallafund fyrir alt landið, með þar til kjörnum mönnum úr öllum sýslum landsins, en auðvitað væri þangað öllum frjálst að koma. — Biskup bauð öllum prestum lands- ins, að halda sVo hátíðlegar guðs- þjónustur í kirkjum sínum, sem t'i Qg vivfu á, þennan sunnudag, og hafa fyrir texta Dav. Sálm. 90, 1—4 og 12—17. Til þess að hafa á hendi umsjón og stjórn á þjóðhátíðarhaldinu í Rvík kaus bæjarstjórnin 3 menn: landfógeta Á. Thorsteinsson, faktor Jón Stefánsson og Halldór yfir- kennara Friðriksson. Varamaður var kosinn asses'sor Magníis Steph- ensen, síðar landshöfðingi. Konungskoman. Konungur, Valdemar prins og föruneyti konungs kom hingað á freygátunni Jótlandi; er hún enn við lýði, þótt gömul sje, og hafa Danir á henni dálæti mikið síðan 'nún tók með sóma þáít í sjóorrust- unni við Ilelgoland, er Danir unnu frægan jdgur á Austurríkismönn- um undir forustu Suenzons aðmír- áls. Ilun er þeim eins og gömlu í'i iðhestarnir okkar íslendinga, sem hafa,oft komiö okkur lifandi heim yfir margar torfærur; við tímum á endanum ekki að slá þá af, þótt þeir sjeu orðnir til einskis nýtir. En fylgdarskip ]neð Jótlandi var Lerskipið Heimdallur; en herskipið í'ylla Var hjer fyrir. Snemma á fimtudagsmorguninn, 30. júlí, frjettist með ensku skipi, sem Albion hjet, að konungsskipin væru komin inn um Reykjanes. Fór þá Fylla þegar á móti þeim til að vísa þeim rjetta leið til hafnar. Komu svo skipin hjer inn á höfn um hádegisbil; fór Jótland fyrst, þá Heimdallur og síðast Fylla. — Var það skemtileg sjon, er þau sigu hjer inn sundin; var Jótland mikið skip og frítt, og bar hátt yfir sjó, eins og Orminn langa. — Þegar skipin sigu inn Engeyjarsund, þá hófu útlendu herskipin, sem hjer voru þá fyrir, skothríð mikla til að heilsa konungi; reið sænska her- skipið Norrköping á vaðið; var sem alt ætlatSi ofan að ríða í þeim þórdunum, og nötruðu rúður í gluggum, en gamalt fólk hugði beimsendi kominn. En öllum þess- um kveðjum svaraði fylgdarskipið Iíeimdallur með „kurt og pí" fyr- ir konungs hönd. Nú víkur sögunni til Reykjavík- ur. Þar hafði bæjarstjórnin gert það, sem í hennar valdi stóð, til að þrífa bæinn, moka úr gömlum og grónum öskuhaugum á Austur- velli og skolpa verstu rennustein- ana í miðbænum. En á miklu var að taka, og verkið sóttist seint; var samt furða, hve bærinn leit skamm-

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.