Morgunblaðið - 07.01.1925, Síða 3

MORGUNBLAÐIÐ
MORGUNBLAÐIÐ.
Stofnandi: Vilh. Finson.
Útöefandi: Fjelag- í Reykjavík.
liitstjórar: J6n Kjartansson,
Valtvr Stefánsson.
Au&IÝsingastjóri: E. Hafberg.
Skrifstofa Austurstræti 5.
Sítn.ar: Ritstjórn nr. 49S.
AfKr. o&' bókhald nr. 500.
Auglýsin|?íiskrifst. nr. 700.
Heimasímar: J. Kj. nr. 742.
V. St. nr. 1220.
K. Hafb. nr. 770.
Áskriftagjald innahbæjar og: í nA-
grcnni kr. 2k00 á, mánuði.
innanlands fjær kr. 2,56.
í lausasöiu 10 aura eint.
Fullueldi íslands.
peft'ar vi§ fenfíuni fullveldift
viðurkent 1. d?se«nber 1918, voru
flestar þjóðir í sárum eftir hinn
æfí'ilegasta hildarleik, *sein nokk-
Urn tíma hefir há’ður verið í ver-
Öldinu, heimsófriðiuu mikla. \dó
höfðuni ekki fórnað blóði sona
okkar í þessum hildarleik, og það
var ekki fyrir slíka fórn, að full-
veldið var fengið. Hjá því varð
þó ekki komist., að afleiðingar
lieimsófriðarins næðu hingað lit
til Islands, og hafa þær afleiðing-
ar orðið dýr skóli fvrir íslensku
óðina á fyrsta sjálfstæðisskeiði
hennar nú; en jafnframt skulum
við vona, að skólinn hafi verið
hollur reynsluskóli fyrir hið unga
s.jálfstæða ríki.
Pórnin var ekki nrikil, sem við'
þurftum að offra fyrir sjálfstæðið
í þetta sinir. Próf. Einari Amórs-
syni reiknast svo til, í ágætri rit-
gjörð, er birtíst í siðasta hefti
Eimreiðarinnar, að það værn rúm-
ar 100 þús. kr. á ári í peningum. er
við liefðum offrað fyrir sjálfsta'ðið.
Einhverjum; kann að þykja þettM
úlitleg fúlga; en hvað er það, sam-
anborið við það, sem aðrar þjóðir
hafa orðið að fórna undir slíkum
kringmnstæðum, þar sem fjöldi
hinna ágætustu sona haia fóruað
blóði sínu fyrir sjálfstæði þjóðar
sinnar.
Var fórn sú, er við offruðum
fyrir sjálfstæðið, of lítil? Sveinn
Björnsson, fyrv. sendiherra, hefir
varpað þessari spurningu fram, í
ræðu, er hann hjelt á hátíð stú-
denta 7. desember f. á.
Spurningin er áreiðanlega þess
verð, að henni sje ganimur gefinn,
því ýmislegt hefir komið fram
þessi fáu ár, sem liðin ern síðan
við fengum fullveldið, er bendir á,
að okkur hafi í raun og vem ekki
verið fuliveldið teins kærkomið,
'«ins og við hefði mátt búast.
T m 80—90 ár hafði baráttaií
Um sjálfstæði þjóðarinnar staðið.
Oll þessi ár voru það bestu menn
þjóðarinnar. sem stjórnuðu þessari
haráttu, og eyddu miklu af æfi-
slarfínu og óþr.jótandj starfsorku,
til þess að ná settu takmarki, full-
Veldis-viðurkenningu þjóðarinnar.
Avöxturinn af iðjn þessara
inanaa kom svo í ljós 1918, þ?gar
s<l rttnálinn við Dani var gerður.
' °nuilegt er, að vonbrigðin
kaunu í ijós á andlitum þessara
ágætustu sona. ef þeir sæu, hvem-
ig fullveldinn var tekið, þegar það
loksins ' ar fengið. peim mundi
sárna að sjá, að dregið væri dár
að þejm íiiönnum nu, r niest og
best höfðu unnið á síðasta áfang-
anum, áður en sigurinn var unn-
lnn, og síðan bafa viljað o-era
öðrum þjóðum Ijóst, að' ísland er
nn fullvalda riki.
haigimi váfi er á því, að íslenska.
þjóðin anundi elska sjálfstæði sit-t
meira. nú, en raun er á orðin, ef
sigurinn hefði unnist að aflokinni
„ornstu“ í sjálfstæðisbaráttunni,
í stað þ:ss að 1918, þegar full-
yeldið fjekst, var einskonar
,,vopnahlje“ í baráttvthni, og- sig-
urinn kom flestum að óvömm.
Hefði siguriun unnist eftir ,bar-
dagaár*. líkt og 1908 var, þá nnindi
þjóðin áreiðanlega ekki gleyma
fúllveldinu þeg'ar á fyrsta eða
öðru fullveldisárinu.
Htanríkismál hverrar þjóöar i*r
sá mállaflokkur, sem best gefur
öðrum þjóðum t.il kynna., hvotrt
uim sjálfstætt, fullvalda ríki er
að ræða. eða ekki. Er það í'hinnm
margvíslegu viðskiftujn milli
þjóðanna, sem þetta ke;mur í Ijós.
1 fyrstu hlaut það að verða erf-
.iðleikinn bundið fyrir okkur, að
annast- framkvæmd utanríkismál-
anna, svo að försvaranlegt befði
orðið. pað ráð var þess vegna tek-
ið, að fela Danmörku að fara með
utanríkismálin í utn'bo'ði íslands.
Mörgmti líkaði miður þessi t'áð-
stöfun á utanríkismálunum. peim
fanst. sjálfstæðið vera ófullkomið
meðan utanríkismálin voru eigi að
öllu leyti í höndu;m íslendinga
sjálfra. pessir menn höfðu mikið
til síns máls. En í byrjim hlutu
erfi'ðleikamir að verða margir og
miklir fyrir okkur, að . annast
framkvæjmd ntanríkismálanna, og
þess vegna hefir sambandslaga-
'nefndin tekið hitt ráðið, að fela.
Dönum framkvæmdiná í umboði
Islands.
Nokkur liluti utanríkisitúálanna
er þó í höndum Islendinga sjá/lfra,
Má >ar nefna þau utanríkismál
Islands, er varða Danmörku ein-
göngu. par sem Danir annast ut-
anrikismal okkar, eftir sjerstöku,
umboði, eru þeir að sjálfsögðu
ekki bærir að annast- m'álefni, er
snerta þá sjálfa. Við sjálfir verð-
jiim að a.nnast þan mál, og höfum
gert það fram að þessu.
Pá er einnig nokkur hluti utan-
i'íkismála okkar, sem við getuiin
annast. sjálfir, án íhlutunar Dana.
Er það á þeini stöðum, sem Danir
enga sendiherra eða sendiræðis-
meim hafa, sbr. 7. gr. 3. imálsgr.
samband slagann a frá 1918. Er
okkur einmitt sjerstaklega mikil
nauðsyn nú, að annast betur ut-
anríkismál vor á sumunr þessurn
stöðum, er Danir onga sendiheo'ra
hafa, t. d. i Miðjarðarhafslöndun-
um, vegna hinna miiklu hagsmuna,
er við eiguni þar að gæta, í sam-
bandi við fiskverslunina.
Loks getuin við, án íhlutunar
Dana, sent sendimenn út. um all-
an heim, til þess að seimja um
.sjerstök íslensk málefni, sbr. sam-
bandsl.. 7. gr„ 3. málsgr i. f. slik.
ir sendhnenn hafa. verið sendir,
t. d. í Spánarmáliúú og kjöttol'ls-
málinu.
Eigi ósjaldan lrefir það borið
vdð, síðan við fengum fúllveldið
viðurkent, að hinir svokölluðu
,,leiðtogar“ alþýðu og bænda
þessa lands, hafa leikið sjer að
því, að traðka á utanríkismálum
þjóðarinnar. peir hafa uppnefnt
þá .uenn, sem þjóðin liefir falið
að annast framkvæmd þessara mála, mmnar
hafa kallað þá ,,tildurherra“ og e<i sv<)
,,legáta“, þeim til lítilsvirðingar,
og því starfi, sem þeim var falið
að vinna.
Eigi er ósenuilegt, að það liafi
verið nokkuð fyrir orð og at-
hafnir þessara manna, að þjóðin
þefir nú mist einn ágætasta son
sinn úr þessftri þjónust'u, .Svein
Björnssoú, fyrv. sendiherra.
SkólauörDuhælin.
vera undantekning, en við undan-
tekuhigarnar er ekki vonja að
miða Um leikhúsið í Bergen, aem
Prófessor (Inðmun'dur Hannesson dr. A. j. n,efnir; ,,r það að se„ja)
og doktor Alexander Jóhannesson að a þrjar liliöar þess eru gótur,
liafa orðið til þess að taka upp ^tki breiðari en vfða annarsstaðar
þykkjnna tyrir hr. Giiðjón Samúels { bætium (t, d. Vestre Torvgade,
son húsameistara, vegna greinar Torvalmenning, o. fl.), en franran
t Mbl. ‘21. des. s.L. og þar yið leikhúsið er antt sva*ðt með
eo svo nterkir menn eiga hlut að ræktuðum flötum (Engen).
máli. tel jeg mjer skylt að svara prðf. g. H. telur óhjákvæmi-
greinttm þessum. Aðalvandkvæðin p.gt að hafa kirkjuna á miðju
a því ertt þau, að litlu er að svara. torginu, t.il þess, meðal annans,
lutð helsta, sem þeir fa*rjt teikningu að göturnar, sem að því liggja,
hr. Gttðjóns Samúelssonar af Skóla- endi ekki { jjbiau lofti“. pa5
íslendingar hafa eflaust ekki
fórnað nógn imiklu fyrir freisi
það, 'er þeir fengu 1918, og þess
vogna líða þeir það nú, að traðk-
að sje á helgustu m'álum þjóðar-
vörðtilia'ðinni til afsökunur, er ]t<tð. vafa/mál
að alls ekki sje til þess tvtlast, að það.
hún sje tekin til greina; það sje;f
ekki meiningin, að Skólavörðuha*ð-
er
mega
koma
T. d.
setja
kæmS
og bjeti
hvort þær ekki
en á margan hátt má
veg fyrir. að svo verði.
væri ólíkt smekklegra, að
in eigi nokkru sinni að líta þannig eitthvert minnismerki, Cr
út, Próf. (4. II. viðurkennir jttfn- j s.tað Skólavörðunnar
vel. aö sumt í nmsögii Duðjóns Skólavarða eftir ,» áður — ú.
muni hafa verið sagt. í gamni. Fyrst mitt torgið. pað myndi g0I& að
rjett að tala ekki þessu leyti sama gagn og kirkjan,
en hún eyðileggur torgið alger-
víðboðs-*mina, heldur snúa sjer að jeffa, 0f hún er látin standa á því
mnar. og þau svívirt á alla.n máta. því, er við kemttr skipulaginu, því; miðju. { oðru lagi er það ekki
Ef þeir mistu frelsið og þyrftu lnjer skilst af nefndum greinum, að' nauðfiynlegt, að göturnar standist
að fórna blóði nokkurra sona það sje aðalatriðið, og beri að ræðá áj ,eða haldi áfram gegnum torgiS
sinna til þess að öðlast frelsið það alvarlega. j beinui linu
aftur, þá mundu þeir máske ekki^ Hr. (í. H. talar um lögun torgs-' glærð
líða það, að traðkað væri á full- ins, og er ekki hægt að skilja orð j_j
veldi landsins og það lítilsvirt, og hans á annan veg, en að hann
svo er, er víst rjett að tala
meira um t. d. stjömuturninn,
lítilsvirtir þeir synir
fórnina ljetu í tje.
torgsins álítur próf. G-
mjög vafasama. pj-kir honTjm
jeg hafa glejunt að finna að því.
landsins. er telji sjálfsagt að liafa það rjett- p.lð 0r þá helst ballinn á holtiuu
eins og m\nd norðaustan við ,Skólavönðirua, sem
hann þau rök mælir á móti því að liai'a. torgifj
Austurvöllur ein's stort 0g húsameistarinn gerír
sje þó ein ráð fyrir f raun og veru <-r stærö
|
jhyrndan ferhyrninf
|G. 8. sýnir. Færir
fvrir sínu máli, að
i '.
jsje ferhyrndur, og
£t * ._____« i " ’ , ■ . rav iyrir- 1 rann og veru er sta2re
L /*/f tltt* i helsta prýði Reykjavíkur. ú rnis- hið eina j ufipdra.tf, þess-
-_____ ,uælir á móti >ví að hafa um. sem ekki er fátækleira
Símað er
frá Beríín, að á mánu
jlegt mælir á móti því að Jiafa um sem ekki er fátœkiega <vg
! torgið regJulegt. Um(gjörð þess anmingjalega bttRSa8. „ Annars
„sym’me- jfinst mjer það lýsa lítilK saun-
þyrfti
trisk“
þá. líka
(þanuig,
að vera
að byggingarnar
daginn hafi sendiherrar Bretlands/við hvert einstakt horn torgsins
Italíu,
Belgíu
Frakklands,
aflient Marx.
Japans og \væru elus> eða >ví sem næst), svo
fvrir hönd sc æm ið gæti haldist, En þau
Khöfn 6. jan. FB.
Ámmnlnif til Þjóðverja.
girni Itjá hr. G. H„ að búast víð
að hægt sje í eiuni stuttri blaða-
grein að t.ibiefna alla galla, sem
koma fram í byggingkriist húsa-
stjórna sinna. skjal viðvákjandirhus> sem >arna ei?a að vera> meistarans.
dvalartíma setuliðsins í Kölnhjer-'svo ólíkl,ai* tegundar, að slíku yrði
uðunum. Er það tekið skýrt fram tæPast við komið; að því ónefndu
í sk.jali þesstt, að stjórnirnar í þoss'að tvo 'ííjörólík hús (Hnit.björg og
um löndum sjeu þess fullvissar, að Distvinafjelagshúsið), sem bæði
Þjóðverjar liafi ekki uppfylt skil-'mýndu sian(ia við torgið, ern þog-
yrði Versala-friðarsamninganna^ar uokkuð á veg Ikomin.
bvað afvopnun snertir og viðbún-j Svo er, eins og próf. G. H. tek-
Loiks má geta þess, vafa-
samt er, hvort Skóla\'iírðahæðin
er hentugur staður fjTÍr sumar
byggingum þeim, se.m húsa-
af
^meistarinn kemur þar fyrir. T. d.
'væri samkomuhús þama allmilrið
, — - „út úr“, að minsta kosti meðaa
að undir stríð. Brottför setuliðsins nr mjög rjettilega fram, lögun mestallur bærinn liggur vestan
sje frestað af þessum or sökum. ■ ha'ðarinnai athugaverð. Hun mæl- ha*ðarinnar. Eins getur það verið
Ennfremur er það tekið fram í ir og eindregið á móti rjetthymdu áljtamál, hvort við á, að hafa
skjalinu, að herforingjaráðið gamla eða reglulegu torgi, á þessum barnaskólann þama, ef þetta á
sje ekla a.fnumið, heldur hafi það stað. Ra'iinar pnætti laga hæðma að vera ^ýrirmyndartorg bæiar-
verið endurnýjað í öðru formi, að með því að sprengja burtn það, inSj „háborg íslenskrar tofnnrng-
vopna- og skotfæraverksmiðjur, sem sem hæst ber á, og fýlla upp ann- 'ar“_ f erlendum borgum
átti að breyta og nota til annarar arsstaðar; en það myndi kost-a barnaskiólar venjulega xið
framleiðslu, framleiði enn vopn og allmikið. pað mun vera algerður hverjar afskektar götur,
skotfæri, og að lvktum, að víða ntisskilningur hjá hr. G. H„ að! jeg pá kem jeg að íigTÍska krpss_
liafi fundist birgðir af vopnum og.lmfi sagt, að torg mætti ekki vera stílnum", sem G. S. segir að kirkj-
skotfæmm í landinu, á lta*ð. Jeg* minnist ekbi að hafa ,an sje bygð í pessi ..gríski kross-
gefið það í skyn. En af hverju still“ er mjer vitanlega vkki til
þarf það índilega að vera á hæstu áðnrj en flestir munu álíta að
|hæð. sem völ er á? G. S. segir, að kirkjan sje teiknuð í itölskum
sje sjálfsögð, ,,renaissance“-stíl, enda er hún tiF
er lang- takanlega lík kírkju einni í Prato
staður bæjarins, 39 m. yfir (La Madonna delle Carceri, eftir-
. sjávarmál. — Landakotshæðin 0uiiiano da Sangalk), bygð 1485—
'ebki nema 22 m. á hæð“. 91. Sbr. Joseph: Gescihte der Bau-
Morgun-j gvo er að ltefna það atriðij þar kunst n. bd.. bls. 603-60-4. Bók
1 ar SATn' "irif G. H. og dr. A. J. fcelja þessi er Tijer á Landsbókasafninu).
mismunnrínn er sá, að í
eru
ein-
Frá Akureyri.
Ihaldsmenn fá stóran sígur vlð
bæjarstjórnarkoaninguna i gær.
í Skólavörðuhæðin
[ „því Skólavörðuhæðin
hæsti
,'ariseim próf.
, að mjer
liafi mest brugðist boga- Helsti
pegar nú þess er gætt, að það
er eigi lítill hluti af utanríkismál-
unum, sem við getmn og þurfwm
nauðsynlega að hafa í höndum
okkar sjálfra, þá er aúinni ástæða
til að kvarta yfir þeirri bráða-
birgðarráðstöfun á utanríkismál-
uniun, er gerð var 1918 með sam-
bandslögunum. Sæmra væri það
áreiðanlega að heiðra betur fuli-
veldið og líða ekki pólitískuin
gösprurum. að hafa utanríkismál
Vor í flimtingi.
Kl. .9 t gœrkvöldi átti
liaifið tal við AMreyri
talning atkvœða þá nœrri lokið.
\oni hlutföUm þessi niith hstanna.. \ ]istin, nfl. að kirkjan eigi ekki að kirkjunni í Prato er 'kór, í stað
A (Ttmam.) hafði fengið 233 atkv.; vera á miðju torginu. Telja þeir eitmar af forstofunum hjá G. S.
h (Jafn.nu) ha-fði fengið 300 atkv.; það mjög a'lgengt. erlendis, að 1 skýringunum um hana stendur
C (fhaldsm.) haftSi fengið 521 atkvj reisa kirkjur á miðjum torgum. þetta: „Der Grundriss eeigt die
iFremur niun það nú vera sjald- Fonn des griecliisehen Kreuze
gæft; en þar sem svo er, hefir til- pað er nokkuð annað, bvort húu
mestu uim ráðið. Kirkjan er í „griskum krossstiT ‘, eða
Talning atkvœða var neerri lokið,
sro hlutföllin raskast ekki úr þessu.
Verðu útkoman þá sú, að íhalds- A1 '1,nn
menn koma. 2 mönnum (Ragnarixehr verið b™8 fyTSt’ OÍ? Fnmnmyndin er í lögun eins og
Ólafss. og Sig. Hlíðar) að, og
jufnaðarmenn einum• (Halld. Frið-
.'lónss.). Óvenjumikið kapp hafði
veriff í kosningunni.
um, sem síðar 'hafa risið umhverf- grískur kross. pykir m.ier það
is, hefir verið haldið í hæfilegri lÝsa of mikilli vanþekkingu hiá
fjarlægð. svo einskonar hring- byggiuga.meistara„ að geta teikmS
gata hefir myndast um kirkiuna, stórhýsi í eirmi htrma algengnstut
og er tæpast hægt að kalla sMkt stíltegunda, án þess að vita. hvaðu..
torg. pingtorgið í Helsingfors mUn stíll það er.