Morgunblaðið - 19.11.1925, Síða 6

NUVERANDI
S T J Ó R
QBQUNBÍiAÐIÐ
íSI&il&fÉ}*-
¥'
T HO R V “A L DSENSFJELAGSINS
Frú Rósa Þórarinsdóttir.
rúm í tje með ánægju ,og ókeyp-
is. Sjálfar skiftust konurnar á um
að skamta matinn, og gengust inn
á það í viðbót að borga háar sekt-
ir fyrir að koma óstundvíslega
eða koma ekki.
Margir gáfu þeim til matgjaf-
anna. Fyrra árið hjelt t. 'katólskur
prestur, Friðriksen að nafni, fyr-
irlestur um „Sköpunina og vísind-
in“ til ágóða fyrir matargjafirnar.
Annars hafa fjelagskonur gjört
ýmislegt til að afla peninga: haft
tombólur, leikið, bazar o. fl.
Thorvaldsens-Basarinn stofnaður.
Árið 1900 varð fjelagið 25 ára,
og var þá mikið rætt um, hvort
fjelagið ekki gæti gert eitthvað í
tilefni af 25 ára afmæli, sem verða
hiætti að liði seinna meir. 0g gam-
an er að athuga uppástungurnar,
r
Frú Soffía Hjaltested.
þó að 25 ára gamlar sjeu. Sú
fyrsta var, að reyna að safna fje
til að koma upp húsi, þar sem
nokkrar gamlar konur gætu feng-
ið- ókeypis bústað. Önnur var sú,
að safna fje til húsaleigustyrks
handa fátækum; og þriðja ^að
kaupa „frípláss“ handa 1 eða 2
s.iúklingum á hinum fyrirhugaða
Landsspítala. — Þess skal getið,
að frú Þórunn Jónassen fylgdi
uppástunaunni um bústað handa
gömlum einstæðingskonum. Eng-
in af þessum uppástungum fjekk
nægan byr hjá fjelagskonum. En
þá kom nokkru seinna sú uppá-
stunga, að fjelagið reyndi að
koma á fót útsölu á heimilisiðn-
aði. Uppástunguná átti frú Soffía
Hjaltested, sem þá var frk. Soffía
Finsen. Hún er í fjelaginu enn,
og er búín að vera í því. í 30 ár
cg hefir lengi gegnt þar trúnaðar-
störfum við útsöluna. Þessi uppá-
stunga fjekk byr undir báða
vængi og var þegar samþykt með
öllum þorra atkvæða.
Frú Katrín Magnússon.
— Thorvaldsens-Basarinn var
þannig stofnaður, og var hann opn-
ur l.júní 1900, í húsi E. Þorkels-
nar, sem er við hliðina á húsi
horvaldsensfjelagsins nú. — Því
er ver og miður, að ekki er hægt
að segja nema svo lítið hjer um
þessa stofnun; til þess er rúmið
of lítið. Og þótt það misjafna,
sem um Basarinn hefir verið sagt
hafi ekki altaf farið framhjá fje-
lagskonum, þá eru þær sjálfar, og
hafa altaf verið, sannfærðar um,
að útsala þessi á íslenskum heim-
ilisiðnaði, hafi gjört mikið gagn
og geri enn. Það má vera, að þær
hefðu getað verið vandlátari með
vinnuna á því, er þær tóku til
,sölu; en þá var ekki þeim tilgangi
náð, að selja alt, sem nokkrar lík-
ur voru til að seldist.
Nokkur áhugi hjá almenningi
fyrir vandaðri vinnu hlaut altaf
að fylgja útsölunni, enda þótt að
fleira væri tekið til sölu en fyrsta
í'lokks vinna.
Fyrsta árið sem Basarinn var
opinn seldist þar fyrir ltr. 3480,61;
síðasta ár seldist fyrir 36321,28
kr. Mesta sala á Basarnum var ár-
ið 1920 og seldist þá fyrir 53535,68
krónur. Alls hefir verið selt þar
fyrir 505242,00 krónur.
Árið 1905 keypti fjelagið húsið,
sem Basarinn er nú í.
Fjelagskonur hafa lagt á sig
mikla vinnu við þessa verslun, þar
jsein þær hafa selt sína vissu daga
í mánuði til skiftis, kauplaust. —
Ekki hafir vinnan þó komið jafnt
niður á allar.
I hinni svo kölluðu forstöðu-
nefnd Basarsins eru 12 konur, sem
eru skyldugar ða vera þar á-
kveðna daga í mánuði. pær kon-
ur, sem eru í stjórn fjelagsins,
eru líka í forstöðunefnd Basars-
ins.
Oft hafa útlendingar litið þar
inn og keypt fyrir álitlegar upp-
hæðir. Kona ein hjer í Rvík, sem
var túlkur ensku ferðamannanna
í sumar, sagði svo frá, að hún
hefði fylgt þeim m. a. inn á Bas-
ar. Þegar út kom fór hún svo að
segja þeim frá þessari stofnun, og
fyrir hvað fjelagskonur söfnuð
fje, og þótti þeim það mjög merki-
legt, að það skyldu vera konur,
sem sæju um þntta og gæfu alla
sína vinnu, og sögðu, að þeir
mættu til að fara aftur inn og
kanpa og skoða.
Eftir að Basarinn var stofnaður
keyptu fjelagskonur mikið af bók-
um, og varð það gott safn, enda
Frú María Ámundason.
vörðu þær allmiklu fje til þess
árlega. Tilætltmin var að konurn-
ar gætu haft nóg að lesa, þegar
Jítið var að gera við útsöluna. í
mörg ár voru þær í sambandi við
Stúdentafjelagið um kaup á blöð-
um og tímaritum.
Barnauppeldissjóðurinn.
Nú safnaðist þeim fje, þar sem
þær tóku 10% í sölulaun og fje-
lagið átti nú eignir, sem gáfu af
sjer tekjur og var nú farið að ræða
um að mynda sjóð í sjerstöku
skyni. Fjelagið hafði frá því
fyrsta hugsað nokkuð um börnin,
saumað handa þeim föt, glatt þau
um jólin með jólatrje, haft sauma^
skóla fyrir litlar stúlkur o. fl.
Fór svo að fjel. stofnaði fyrsta
barnauppeldissjóðinn hjer á landi
áiið 1906 — með 500 króna gjöf
frá Basaranum.
Árlega hafa fjelagskonur lagt
meira og minna fje í sjóðinn, bæði
frá fjelaginu og Basarnum.
Fyrstu árin gebk söfnuniu til
sjóðsins hægt og var ástæðan til
þess sú, að trúin hjá þeim mörg-
um um það, sem þær einu sinni
höfðu hugsað sjer, nefnilega að
byggja barnahæli, var heldur dauf
ari, strax eftir að farið var af
stað. Það þurfti svo mikið til, en
fjeð óx mjög hægt, og sumar
Frú Guðrún Árnason.
Thorvaldsensfjelagsins ágætir;
voru þar samankomnar mestu
blómarósir bæjarins ,og þá vant-
aði heldur ekki karlmennina til
að hjálpa við að leika og útbúa,
bara þegar dömurnar vildu leyfa
þeiin það og láta svo lítið að
nefna það við þá. Um aldamótin
var fjörið mest í sjónleikunum.
Þá var ekki jafnmikið af skemtun-
um í bænum og nú, og hefir því
þótt allgóð tilbreyting í sjónleik-
um fjelagfiins; því leikendur voru
úrvals fóllc og leikirnir vel valdir
og líf og fjör fylgdi þessu.
Pó að sjónleikir fjelagsins stæðu
í mestum blóma áður en barna-
uppeldissjóðurinn var stofnaður
var oftsinnis leikið fyrir hann
með fullu fjöri.
Leyfi til að gefa út og selja
jólamerki hjer á landi fjekk fje-
lagið 1913. Töluverðar tekjur hafa
af þeim orðið, en þó ekki eins
miklar og skyldi. Notkún þeirra
er ekki nógu alinenn ennþá, en
eykst þó með hverju árinu. Bara
að hægt væri að gera fólki skiljan-
legt, að það munar mikið um, ef
hver og einn keypti 10 aura merki
á brjefin sem hann sendir um
jólin, þá væri mikið unnið og
miklar tekjur af því að fá.
Formaður sjóðsstjórnar er frú
Sigríður Jensson^og hefir hún
verið það síðan hann var stofn-
konurnar ljetu það í ljósi, að betra aður, enda líka mest og best fyr-
hefði verið að ætla sjer annað með ir hann unnið alla tíð. Hefir hún
fjeð. Nokkuð vantaði þannig á trú
og áhuga, sem um leið tafði fyrir
vexti sjóðsins. En nú á síðustu ár-
um hefir sjóðurin aukist ört, enda
hafa störf fjelagsins þann tíma að-
allega verið fólgin í því, að auka
sjóðinn, jafnframt því að selja og
sjá um útsöluna á Basarnum. Og
salan á Basarnum eykur líka sjóð-
inn.
Eipstaka menn hafa styrkt sjóð
inn með gjöfum og áheitum, og
má þar fremstan telja Jón Laxdal,
.konsúl, sem gaf sjóðnum 10,000
krónur árið 1919, auk ágóða af
hljómleikum, sem haldnir voru í
minningu um fimtugsafmæli hans.
Þá ánafnaði Morten Hansen,
skólastjóri, sjóðnum fje, í erfða-
skrá sinni og nam það 2866,88
krónum, sú upphæð er ókomin
inn á reikning sjóðsins.
Hlutaveltur hafa verið haldnar
og oftsinnis „basar“ með heima-
únnum munum eftir fjelagskonur | er frú Rósa pórarinsdóttir; er það
sjálfar, og sjónleikir leiknir. Og; mikið verk, en svo vel af hendi
svo að minst sje aftur á f jelagið leyst, að hún nýtur einróma að- ^
í gamla daga, þá þóttu sjónleikir dáunar fyrir. Aðrar konur í stjórn
verið í fjelaginu í 45 ár. Með
henni í stjórn eru: frú Margrjet
Rasmus og frú Svanfríður Hjart-
ardóttir. Eru þær allar samhuga
og einbeittar við f jarsöfnunina.
Við síðustu reikningsskil var
sjóðurinn rúm 59000 og hefir hann
aukist um nokkur þúsund þetta
ár. Von er nú líka um að ekki
líði mörg ár hjer frá að byrjað
verði að nota sjóðinn.
Núverandi stjórn.
Formaður fjelagsins er frú M.
Ámundason; tók hún við stjórn,
þegar frú Þórunn Jónasen dó,
Valin var»sú konan til þess, sem
lengi hafði verið í stjórninni með
henni og henni var handgengust
við stjórnarstörfin. Hefir hún rkki
brugðist þeim vonum, sem fje-
lagskonur gerðu til hennar þá.
Hún hefir verið meðlimur fjelags-
ins í 45 ár. Gjaldkeri fjelagsins
Frú Kristín Sigurðardóttir,
eru frú Guðrún Árnason, frú
Katrín Magnússon og frú Kristín
Sigurðardóttir; og eru þær kunn-
ar að festu og dugnaði.
Hlutaveltur fjelagsins fóruþann-
ig fram síðustu árin, að aldrei
var safnað gjafa til þeirra. Það
voru samantekin ráð. Þær pönt-
uðu muni beint frá heildsöluversl-
unum ytra fyrir svo og svo mikla
upphæð. En þá bom sú breyting á
stríðsárunum, að ebki varð pantað
og þá varð að grípa til þess úr-
ræðis að safna gjöfum. Það gekk
vel, eii mörgum fjelagskonum
fjell illa að þurfa þess, en þakk-
látar eru þær öllum, sem hafa
sint gjafabeiðninni og oft hefir
þeim gefist vel.
En jólamerkin seljast ekki nógu
vel, því það eru ekki nærri allir
sem nota þau. Allir ættu að muna
eftir þeim og kaupa þau á hvert
einasta brjef og kort, sern send
eru um jólin.
Þetta vildi fjelagið geta fengið
fólk til að muna og gera. Það
ýje rennur í Barnauppeldissjóðinn.
Og hafi fjelagið yfir meira fje
að ráða, þá verður því áreiðan-
lega vel varið; það hefir það marg
sýnt. T. d. gaf Það 1000 krónur
til minningar um 40 ára afmæli
sitt og aðrar 1000 krónur gaf það
til Gamalmennahælisins, skömmu
eftir að það tók til starfa o. fl.
o. fl-
En hjer er ekki nema hálfsögð
sagan í stuttri grein. Fjelagið
heldur áfram að starfa, með sama
markmiði og áður; það hefir ekki
látið neitt mikið á sjer bera og
lítið snúið sjer til annara, til að
biðja um styrk.
Jóna Sigurjónsdóttir.
f I)AG
kl. 2 leggja fjelagskonur Thor-
valdsensf jelagsins blómsveig á
leiði frú Þórunnar Jónassen. í
kvöld hefir fjelagið samsæti á
Hótel ísland.
— Merki Thorvaldsensfjelagsins
verða seld á götunum.