Morgunblaðið - 30.09.1930, Side 6

é
MÖÉGUNBLAÐIÐ
Akra
orðið
ð smjðrlíkinu sem
hler horðlð.
Barian
Harðfiskur
I pBkknm.
Versmoss.
Laugaveg 12.
Sími 2031.
Florex
rakvjelablöð
úr
diamantstáli
gott og ódýrt.
Fæst hjá kanp-
mönnnm á 15
anra.
H.f. Efnagerð Reykjavíkur
Sonssa
*n bMta tfypnkts OigsrsttarsM
20 si. pakki
á kr. 1.25.
Saðunah.
28. kaí'ii.
Að slíta trúlofuninni.
Laroche beið róiegur meðan frú-
in var að ná sjer eftir mestu géðs-
hræringuna.
Hún herti sig upp að lokum og
horfði á ákærandann. Þessi iitli
borðaræíill hafði sannað sök henn-
ar. Hún hafði fleygt af sjer kjóln-
um með viðbjóði nóttina, sem hún
kom frá húsi Judds, án þess að
gefa sjer tíma til þess að skoða
hann. Hefði hún gert það, rnundi
hún haía tekið eftir að borðann
vantaði.
— Og livað haíið þjer hugsað
yður að gera ? Ætlið þjer að kæra
mig fyrir lögreglunni, herra Lar-
oche? Laroche hristi höfuðið, en
andlit frúarinnar varð enn fölara.
Þjer þegið. ef jeg borga yður
rxflega til þess. Viljið þjer ekki
gera samninga við mig ?
Skrifarinn hristi aftur höfuðið.
Þetta er ekkert peningaspursmál.
Fyrir xnitt leyti vil jeg ekki snerta
þessa blóðpenínga.
lcgra sápubaði yfir íslensku þjóð-
"na, og er það vonandi að sú sápa
luífi ekki, þegar tímar líða fram,
sömu veiklandi áhrifin á fólltið
sjálft ,sem hiil sápan hefir liaft á
Geysi.
Fornsagan.
OJiætt er að gera ráð fyrir því
þegar ávörpuð er önnur eins sam-
koma og þessi, þar sem flestir eru
af ísieixsku bergi brotnir, að saga
landsins og stjórn þess sje kunnug
svo að segja öllum áheyrexidum.
8aga Jandsins liefir ávalt verið
þtim metnaðarefni og þeir hafa
þekt liana bæði í stærri og smærri
atriðum og afleiðiixgum síðan þeir
voru börn. Það væri því að bera í
bakkafullan lækinn af minni hálfu
að eyða Jöngum tíma til þess að
ræða hinar sögulegu hliðar þings-
ins eða þjóðlífsins. En aðeins tii
yfirlits og til þess að mála lítil-
fjörlega baksýn, vona jeg að mjer
verði fyrirgefið þótt jeg minnist á
fáein atriði, sem mjög senniiega
eru yður öilum áður kuun.
Fyrst verður fyrir oss spurniug-
in: Hvernig stóð á því að þetta
fólk fór til íslands?
Eítir árið 874 byrjuðu ^xæði út-
lagar og frjálsir menn frá Noregi,
irlandi og næi’liggjandi eyjuxn að
þyrpast til Islands. Mestur fjöid-
inn fiutti þangað þegar iíaraldur
hárfagri sameinaði allan Noreg
með því að leggja undir sig öll hin
sjáifstæðu ríki, eða lijeruð, seiu
þar liöfðu verið. Hverju smáríki
rjeði jari eða höfðingi og urðu
þoir annaðhvort að beygja sig
undir yfirráð og harðstjórn Har-
aidar konungs eða flýja land.
Að snerta við sjáiístæði hins nor
:æna manns er sama sem að snei'ta
.xjarta hans, því honum er ekkert
xjær skapi en það að gefast upp
eða vei'ða undirlægja anuara. Það
var því ekki furða þótt þessir ætt-
göfgu víkingar yfirgæfu Noreg
vo hundruðum skifti og tækju
sjer fasta bólfestu í öðrum löndum.
oumir þeirra fluttu til írlauds, þar
sexn Norðmenn höfðu þegar fengið
fótfestu, en aðrir fóru til islauds,
efa nærliggjandi eyja.
En svo fór um síðir að allir þess-
ir útlagar og þar á rneðal sumir
— Jeg geri ekki ráð fyrir að
jeg ljósti neinu upp, frú May.
Raunar er það skyida mín sem
borgara að gera það, en mjer er
Jítið gefið um að ofsækja aðra.
Og auk þess mundi fje yðar ekki
nægja tii þess að bæta upp mann-
lífin, er þjer hafið á samviskunni.
— Hverjum ætlið þjer þá að
segja frá þessu? spurði hún í hálf-
um hljóðum. — Hún vissi alveg
liverju hann nxundi svara.
ílann þagði um stiuid, en þagði
síðan:
— Jeg mun frá engu segja.
— Og ef jeg nú líka býði mik-
inn hluta eigna minna til þess að
þjer gerðuð það" ekki, sagði hún
áköf.
— Þó að þjer biðuð mjer helm-
ing auðæfa yðar, frú, þá mundi
það ekki hafa áhrif á mig. Það
er aðeins eitt sem gildir. Þjer get-
ið an efíi giskað á hvað það er. ■—
Orvæntingu hrá fyrir i augum
hennar.
— Það er dóttir mín.
Laroche kinkaði kolli, stóð síðan
upp o'g gekk um gólf. Þjer hafið
rjett fyrir yður. Það er ekki bvo
''inna allra göfugustu manna í Nor
■gi gerðu ísiand að áðalbústað sín-
ran, því þar gátu þeir lifað frjálsir
og óáreittir. Hægt er að gera sjer í
nigarlund bæði samband þessara
manna og afstöðu við sína fornu
■ttliaga og eins hvernig þeir gerðu
sjer gott af binum nýju kringum-
úæðum.; það sjest með því að lesa
sogurnar og persónulegar frásagn-
■■ sem til eru og geymdar eru sem
'dauðleg minnismerki um þessa
xujlöld íslendinga.
iorðmaðurinn og Keltinn mætast.
Það var á ströndum íslands, sem
iiinn staðíasti viljasterki norræni
xnaður tengdist hinum gáfaða og
mentaða Kelta, af þeirri sameining
■pratt upp ný" siðmenning, sem ekk
ert jafnast við, sem getið er um í
sögu liinna norrænu þjóða.
Árangurinn af sameining þessara
tveggja þjóðbrota kom best í Ijós í
bókmentunum og í því stjórnarfari
scm þau lcomu á hjá sjer eftir að
/au myuduðu sjerstaka og sjálf-
tæða þjóð.
Vjer skulum stuttlega atliuga
stjórnarfyrirkomulagið, sem þessi
jóð stofnsetti. Eftir að mesta inn-
flutningnum var iokið og menn
höíðu sest að fyrir fult og alt og
byrjað að koma á föstu þjóðskipu-
iagi, fundu þeir þörfina á því að
mynda stjórn, sjerstaklega til varn
ar gegn erlendu valdi, er hvað eft-
ir\nnað reyndi að ná yÞriáðum
yfir þessum sjáifdæindu útiögum.
Fyrsta sporið til þess að mynda
miðstjórn var stigið árið 930-; þá
mættu aliir óðaisbændur á Þ-iug-
velli og samþyktu iög er samm
höfðu verið með norsk lög til fyrir-
myndar. Þessi löggjafarsamkoma
v'ar nefnd Alþingi, sökum þess að
par voru fulltrúar alls fólksins.
Þeir kusu einn mann tii þess að
stjórná þinginu, og var það skylda
/xans að fræða íólkið um lögin, sem
i giidi átti að leiða, og einnig að
skýra þau lög, er þegar höfðu ver-
ið samþykt; var liann nefndur iög-
si'gumaður vegna þess að liann
sagði iögin.
Þannig liófst hið íslenska Jýð-
di, og það stjóruarfyrirkomu-
/iig, sem þar var grundvaiiað átti
að fyrir sjer að liggja að lialdast
Aöalfunöur
í skipstjóra- og stýrimannafjelaginu Hafsteinn, verður
haldinn föstudaginn 3. október kl. 2 e. h. í Varðarhúsinu.
Mætið allir stundvíslega.
STJÓRNIN.
Brillantine
mjög ódýrt, nýkomiö
Hjnknmardeildin
Austurstræti 16.
Simar 60 og 1060.
. ið lýði til vorra daga.
Dómsmálin endurbætt.
Eftirþví sem fólkinu fjölgaði og
siðmenningarmál þjóðarinnar urðu
umsviíameiri kom það betur í ljós
að þörf var á ákveðnara stjórnar-
fai'i. Til þess að fá því framgengt
var iandinu skift í f'jögur lijeruð
eða fjórðunga og var á hverju von
komið saman í hverju hjeraði tii
þess að ræða öli innbyrðis mái.
Dómari fyrir hvert hjerað (fjórð-
ungsd^mari) var nefndur á Al-
j-'iugi. 1 júnímánuði var Aiþingi
liáö tiJ þess að samþyklíja lög,
aómararnir, sem kosnir höfðu ver-
ð í liverjum fjórðungi, mættu þar
og jöfnuðu sakir með mönnum.
Allir dómararnir urðu að verá
sammáia áður en mál yrði leitt tii
tykta. Þar er íyrirmynd fyrir vor-
am nútíðar kviðdómi. Eftir mið-
sumar eða snemma að haustinu
ivomu hjeraðsfulitrúar aftur saman
og á þeirn fundum voru þau iög, er
samþykt höfðu verið á Alþingi,
rædd og skýrð íyrir fóikiuu.
ÍSkrifuð iög þektust ekki á Is-
andi fyr en á tólftu öldinni, og
akvæði dómstóianna og iöggjalar-
váldsins voru framkvæmd af við-
komaudi eiustaklinguin án iög-
icglu eða fraiukvæmdarvalds.
Frámk.
Áletrnð
hðlllDfir
mikið úrval.
Kökudiskar, Sykurkör og Rjóma-
könnur, Barnadiskar og Bollar
með inyndum .og margt fleira
nýkomið.
I. Ilil I íitflSH
Bankastræti.
;s fiíð og ódýr,
þrjár slærðir.
u § aa k+'- ^kSft a t* j»< > -.J'-' .
TiRiMWDÍ
Laugaveg 63.
llfurrahlðitu.
Klein,
ialdursgötu 14. Sími 73.
Lfftrysgingafjel. „nndvaka"
Islandsdeildin.
Fylgist með tímanum og líf-
tryggið yður.
langt síðan að Editha elskaði mig.
Það voruð þjer, sem skilduð okkur
að, annars væri hún konan mín
uúna.
— Þetta er rangt, sagði Sadunah
— liún elskaði yður ekki. Hún
hefir altaf elskað Sandown og
það ineð þeirri einlægni, sem hver
kona verður að hafa, sem hugsar
sjer að bindast manni æfilangt.
— Ef Editlia hefði eiskað yður
þá mundi jeg strax hafa gefið
samþykki mitt.
— Við skulum nú hætta að tala
um þetta, sagðí Laroche, enda þótt
jeg sje sannfæruður um að þjer
eigið sökina. Fyrirgefið þjer mjer,
ef jeg er of liarðlyndur, en jeg
hefi völdin og jeg geri ráð fyrir
að jeg færi mjer afstöðu mína í
i.vt. .Jeg elska dóttur yðar miklu
meira en þessi hugsunarlausi, liá-
ættaði unglingur.
Jeg mun halda glæpnum leynd-
um með því skilyrði að þjer slítið
trúlofun Edithu og Sandowns. —
Annars ekki.
Sadunah byrgði andlitið í hönd-
um serj.
.— Þjer segist elska dóttur mína
stundi hún upp og samt viijið þjer
baka henni þessa óumræöilegu
sorg.
— Enginn ætti að vita betur
en þjer, að ástiu getur orðið ægi-
iega grimm. Ástin tii dóttur yöar
gefir orðið orsök í giæp yðar.
— Guð sje mjer til vitnis, að svo
var — sagði frúin í kjÖkrandi
rómi.
— Jeg vil ekki ásaka yður meira
að sinni, sagði Laroclio í dálítið
n ildari róm. En tilgangur minn
er ákveðinn. Þjer verðið að slíta
trúlofuninni. —
Frúin stóð upp, en fjell aftur á
bak í stólinn.
— Þjer ætlið að ljósta upp um
mig við dóttur mína. Þjer ætlið
að rekja upp allar sömu svívirð-
ingarnar fyrir henni «g mjer og
sýna henni borðann og telja henni
Irú um að móðir hennar sjc morð-
ingi. Eruð þjer maður eða eruð
þjer djöfull?
Laroehe roðnaði af reiði. Ætlaði
þetta glæpakvendi að fara að
finna að við hann?
— Að minsta kosti mun jeg ekki
sýna meira tilfinningarleysi held-*
TILBAUNABORÐIN
(PI.ANCHeTTUR)
ERU KOMIN.
BÚKHVERSLUN ÍSHFOLDHR
.niamwBWMW—
ur eii þjer, þegar þjer drápuð,
Cua Ijetuð eiginiuanu yðar drepa
'vikbygðan, gamlan mann, og þjórx
l áns alveg saklausan, — sagði
Jiaroehe.
— Þjer hafið rjett fyrir yður.
Það á ekki við fyrir mig að ásaka
aðra.
Þau þögðu bæði um stund.
— Þjer ætlið þá að gera það
scm jpg bið yður uiu! Að slíta
trulofmiinni.
Hún horfði á hann og mælti:
— Mun líf sjálfrar mín fuli-
nægja yður? Jeg óttast ekki dauð-
ann. Jeg get tekið inn eitur í
nótt. Jeg vil vinna það til, ef jeg
get bjargað dóttur minni með því.