Morgunblaðið - 31.10.1930, Page 3

MORGUNBLAÐIÐ
3
Ljeleg ijármálastjói n
- ósktr reikniagslærsla.
niiiiiiiniiiiiimiinimiiiiiuttutiiuiumiiiHiiiiiiiuiimmii^
£ o r& tm biofctð
1 Ijtfifeí.. H.í. Arvakur, Heykjavih
£ •rmstjórar JOu Kjartansaon.
S Valtýr StefAnason
M r. mjom og *fgreiOsl&:
g Austurstrœtl 8 — Slml
£ *uKiysiiitsaaijori: K. Hafberg
•uk1 valnKaBkrifBto'
a uau uratrætl 17 — Slmi 7Uu
£ '•iniHui mur =
I ion tvjartansson nr. 742. =
£ Vaitýr Stefanaaon nr. 122u
£ tó. Hafuera nr. 770. =
£ •k rittaasjald. £
£ ínnanlan*i» kr. 2.uu á naá.nu1' =
§E (Jr.anlaiidn kr. 2.60 A mánu £
M aiiHHHtíiu 1 u aura eintakiB, £
£ 2«» anra meO Lesbr. =
£ jiiiiiiumiiiimiiiiiimiiiimmuniiiiiiiHiiiiiimiiiiiiimiiiiR
Húrra.
í síðasta tölublaði Tímans er
skýrt frá því, að nýlega hafi
verið vígð brú ein í Norður-
Þingeyjarsýslu og opnuð til um-
ferðar. Við það tækifæri voru
margar ræður haldnar, þar á
meðal ein, segir Tíminn, fyrir
minni ríkisstjórnarinnar, og
hafi ræðumaður lokið máli sínu
með ,,árnaðarósk“ til stjórnar-
innar, þar sem hann nefndi nú-
verandi landsstjórn hina fram-
takssömustu og bestu, sem hjer
hefði verið.
Og ritstjðri Tímans ræður
sjer ekki fyrir fögnuði, er hann
skýrir frá, að, fólk það, sem
þarna var saman komið við
brúna, hafi hrópað margfalt
húrra.
Já, vissulega er ástæða til
þess fyrir Tímann, að gleðjast
er það frjettist, að enn skuli
það geta komið fyrir, og það
jafnvel uppi til sveita, að hægt
sje, við sjerstök tækifæri, að
laða fram undirtektir í húrra-
hrópum, þegar mælt er fyrir
minni stjórnarinnar.
Þegar slíkt kemur fyrir, er
það vissulega í frásögur fær-
-andi. Að bændur, sem að vísu
fylgdu all-margir Framsóknar-
ílokknum, nreðan hann lifði á
loforðum og munnvatni sínu,
skufi enn geta staðið í hóp norð-
ur í Þistilfirði og hrópað húrra
fyrir landsstjórninni, þrátt fyr-
ir það, þótt öll loforð Framsókn
arstjórnarinnar hafi orðið svik,
en lífsviðurværi flokksins sje
orðið kjötmikil bein, sem færð
eru ósnart upp úr ríkissjóðnum.
Umburðarlyndir eru þeir
hændur Iandsins, sem taka und-
ir húrrahrópin, þótt sjeð hafi
þeir, að fyrir lofaðan sparnað
kom skuldasöfnun, fyrir láns-
fje, tómur banki, fyrir vinnu-
tolksstraum í sveitirnar svita-
drjúgur einyrkabúskapur og ó-
spör eftirlátsemi við „þá rauðu“
Dásamlegt er hugarþrek og
þolgæði þeirra einyrkja, er
koma saman í frístundum sín-
um og húrra fyrir hinni fram-
kvæmdasömu stjórn, er hefir
lagt sig í framkrókatil að lokka
frá þeim fólkið.
Afvopnunarmálín.
London (UP) 80. okt. FB.
Berfin: Utanvíkismálanefn lin
hefir, eftir miklar umræður og
úeilur, samþykt ályktun þess efn-
is, að ríkisstjórnin geri undir eins
filraunir til þess að fá því til
ieiðar komið, ftsamt öðrum þjóð-
kiu, að undirbúin verði almenn
' ^fvopnun.
I.
Þegár Jón Þorláksson var
fjármáiaráðherra, var þess
'■ ndlega gætt, að telja ailar
greiðslur af skuldum ríkissjóðs
á einni grein fjárlaganna (7.
gr.). Var sundurliðað nákvæm-
lega, hvað færi í afborganir og
hvað í vexti. Með þessu var
jaínan hægt að hafa hreint yf-
irlit um þessar greiðslur; enda
ætti það að vera öllum ljóst, að
mjög er áríðandi að vita, hve
mikið ríkissjóður á að greiða á
hverjum tíma í vexti og afborg
anir af skuldum.
En nýir siðir koma með nýj-
um herrum.
Núverandi valdhafar hafs
kosið, að hafa endaskffti á
þessum hlutum, eins og svo
mörgum öðrum. 1 fjárlögunum
fyrir árið 1931 eru vextir og af-
borganir lána ríkissjóðs hingað
og þangað innan um óskyld
gjöld, og ekkert hirt um að
sundurliða þessar greiðslur;
veit því enginn, hvað fer í vexti
og hvað í afborganir. Þannig er
t. d. fært með útgjöldum til
síma á 16. grein: „Afborgun
og vextir af láni frá L. M. Erics
son o. fl. kr. 141000.00“. Ann-
ar útgjaldaliður er á 13. grein
og þar talinn meðal gjalda til
útvarpsins. Hann hljóðar svo:
„Afborganir og vextir af láni
frá Marconifjelaginu í London
kr. 178000.00“.
Þessi dularfulla reiknings-
færsla er vafalaust gerð í á-
kveðnum tilgangi. Stjórnin hef-
ir ætlað með þessu að fela fyr-
ir þjóðinni hinn gífurlega vöxt
ríkisskuldanna, sem orðið hefir
síðustu árin. Aðferðin minnir
á söguna um strútinn. En felu-
leikurinn sýnir í raun og vevu
það eitt, sem alkunnugt er, að
oftast eiga samfylgd ljeleg fjár
málastjórn og óskír réiknings-
færsla. —
II.
Það er að sjá á Tímanum
undanfarið, að í ráði sje að
leika fleiri brellur með ríkis-
skuldirnar. Telur blaðið, að
rangt sje að telja til skulda rík-
issjóðs lán, er gengið hafí til
ýmissa stofnana. Nefnir blaðíð
þar til lán til bankanna (stofn-
f jeð), símastöðvar, útvarps, síld-
arverksmiðju o. fl., og segir,
að líkt sje á komið með þessi
lán og t. d. lán til veðdeildar
Landsbankans og Ræktunar-
sjóðs; en hin síðarnefndu hafi
aldrei verið talin með skuldum
ríkissjóðs.
En hjer er ólíku saman að
jafna. Lán þau, sem veðdeild
og Ræktunarsjóður hafa fengið,
hvíla að engu leyíl á ríkissjóði;
stofnanir þessar sjá fyrir þeim
að öllu leyti. Fjeð er lánað út
gegn tryggustu veðum í land-
inu, og reynslan hefir sýnt og
sannað, að það fje tapast ekki.
Ríkissjóður þarf því aldrei að
standa straum af þessum lán-
um. —
Alt öðru máli gegnir um
stofnfjeð til bankanna (Lands-
bankans og Útvegsbankans). —
Þar mæla lög svo fyrir, að rík-
issjóður leggi bönkunum til
þetta fje. Ríkissjóður tók fjeð
að láni, og verður að greiða af-
borganir af þeim lánuni. Þessar
afborganir eru bönkunum óvið-
komandi. Að sjálfsögðu verður
[ríkissjcpur1 einnig að greiða
vexti af stofnfjár-láninu til Út-
vegsbankans, sem verður að
skorðast hlutafje, því að bank-
inn mun varla fyrst um sinn
verða fær um að greiða arð. En
að því er snertir stpfnfjeð ti!
Landsbankans, er svofyrirmælt
í bankalögunum, að bankinn
greiði 6% vexti af fje þessu,
þó aldrei meira en ■ helming
iekjuafgangs. Bankinn greiðii
því ekki fulla vexti, nema ár-
legur tekjuafgangur sje yfir
360 þús. krónur (stofnfjeð er
3 miljónir króna). En reikning-
ar bankans sýna, að tekjuaf-
gangurinn hefir stundum orðíö
minni.
Af þessu er ljóst, að ekki er
hægt að bera veðdeildarlán og
lán til Ræktunarsjóðs saman við
stofnf jár-lánin til bankanna. —
Hin fyrnefndu eru ríkissjóði
með öllu óviðkomandi; en rík-
issjóður verður jafnan að greiða
afborganir af stofnfjárlánum til
bankanna; ennfremur vexti af
láninu til Útvegsbankans og
einnig af stofnfje Landsbank-
ans, ef hagur bankans er ekki
því betri.
Það sýnist vera óþarft, að
nefna í þessu sambandi Búnað-
arbankann. Ef stofnun þessi á
ekki að deyja út innan fárra
ára, sjá allir, að nkissjóður
verður að greiða afborganir af
lánum þeim, sem til hans fara.
Væntanlega er það ekki ætlun
„bændastjórnarinnar", að sálga
þessari stofnun bændanna.
Vitanlega þarf ekki að deila
um lán til símastöðvarinnar og
dtvarpsins; þar hvíla afborgan-
ir og vextir á ríkissjóði að öllu
Isyti, enda hefir stjórnin tek-
ið greiðslur þessar inn á fjár-
lög. Sama er að ðegja um lán
ið til síldarverksmiðjunnar,
þótt svo sje til ætlast, að í/rir-
tæki þetta beri sig f járhagslega.
Hjer er um að ræða stórkost-
legt áhættufyrirtæki og því ó-
mögulegt að segja um, hvað
ríkissjóður ber þar úr bítum.
öll þessi lán hvíla á ríkissjóði.
Af þessu er Ijóst, að skuldir
ríkissjóðs minnka ekkert við
hrossalækningar þær, sem Tím-
inn vili beita við fjárlög og
landsreikning. Verður það áreið-
anlega affarasælast fyrir af-
komu ríkissjóðs, að hjer sje
gengið hreint að verki og hvergi
leyfð undanbrögð.
Flugslys.
London, (UP) 30. okt. FB
Boulogne: Einni af flugvjelum
breska flugfjelagsins, „Imperial
Airway“, hlektist á við Neuchátel
kl. 3,30 síðdegis. Þrír menn hiðu
bana og þrír meiddust. Flugvjelin
var á leið frá le Bourget til
Croydon.
Þegar þjer kaupið PHILIPS útvarpstæki yðar, þá
munið eftir að biðja um PHILIPS gelli með. Við þí$
vinnið þjer tvent:
1. Þjer fáið betra afkast frá tækinu.
2. Þjer fáið eins árs ábyrgð á allri móttökustöðinni.
Gegningarstöðin í Lækjargötu 2 (uppi) annast
eftirlit tækjanna.
Vetrarkápnr
fyrir börn og fullorðna.
Vitrarkápueini
margar tegundir.
Kápnskinn.
Vetrarsifil.
Veirarhanskar.
Legghlifar
fyrir börn og fullorðna.
Háleistar
fyrir börn og fullorðna.
Dllarsokkar
mikið úrval.
Fjölbreyttasta úrval. Best verð.
IJtbú Laugaveg.
Útbú Hafnarfirðl.
Jðrnbraut smðhafnanna’
Tíminn gat þess nýlega, og
vav rnjög hreykihn af, að Árni
Jénsson ritstjóri frá Múla hefði
notað Súðina, þessa „járnbraut
smáhafnanna“, til þess að kom-
ast til Seyðisfjarðar á dögun-
um. Rjeði blaðið sjer elíki fyr-
ir fögnuði yfir því, að Árni
skyldi ekki stíga niður úr þilj-
unum, og þar með sje fengin
sönnun fyrir því, að útgerðar-
Pálmi stjórnarinnar hafi gert
góð kaup.
Arni Jónsson lýsir þessari
merkitegu ferð í Austfirðingi og
segir þar m. a. svo:
„Ástæðan til þessarar „járn-
brautarferðar“ var sú, að stjórn
in hafði svo fyrir skipað, að
Austfirðingar áttu um þessar
mundir ekki önnur úrræði um
farkost, því Esjan var í stöðug-
um skyndiferðum milli Reykja-
víkur og Akureyrar. Og svo er
það altaf nýstárlegt fyrir þann,
sem aðeins hefir kynst járn-
brautnm á landi, að reyna einu
sinni járnbraut á sjó. — Þessi
,,járnbrautarferð“ gekk líka
slysalaust, enda varlega stigið
á þiljurnar, en fljótari járn-
brautarferðir munu þekkjast —
á landi. Frá Reykjavík til Vest-
mannaeyja reyndist 14 stunda
,,járnbrautarferð“. Frá Vestm.-
eyjum til Hornafjarðar sólar-
hrings „járnbrautarferð“. — A
,,járnbrautarstöðinni“ á Horna-
firði var legið dægur ,,tíl að
sæta falli". öll ferðin sunnan-
lands tií Seyðisf jarðar tók ekki
nema hálfan fimta sólarhring!"
Atkvæðagreiðsla um Verk-
fallið í Þýskalandi.
London, (UP) 30. okt. FB
Berlín: Á fundi verkfallsnefnd-
ar málmiðnaðarmanna var mikið
deiH í gær og var loks ákveðið
að verkamenn greiddi atkvæcó am
vc-rkfallslok á fimtudag. Undan-
skildir eru þó verkamenn hjá S:ie
mens. Þeir hófu vinnu í morgun.
London, (UP) 30. okt. FB
Berlín: Málmiðnaðarmenn hafa
með 40 þús. atkvæðum gegn 32-
þtís. samþykt, að verkfallinu eje
af 1 jett.
JarðskjáKti í ítalíu.
London, (UP) 30. okt. FB
Rómahorg: Mikill landskjálfti
kom um kl. 8 árdegis í dag í á
að giska 300 kílómetra fjarlægð
frá Rómaborg í Smegallia: a. m.
k. ‘20 biðu bana og fjöldi meidd-
ist, Nánari fregnir ókonmar.