Morgunblaðið - 28.02.1932, Blaðsíða 5

Stunmdaginn 28. febrúar 1932.

5
Frt tttveistiikaiit.
Út af fyrirspurnum þeim, sem
birtust hjer í blaðinu síðastlið-
inn fimtudag, og beint var til
ráðamanna Útvegsbankans, hef-
ir Morgunblaðinu borist eftir-
farandi skýrsla, sem snertir
fyrra atriði fyrirspurnarinnar,
og sem' á sínum tíma var send
fjármálaráðherra frá banka-
stjórum bankans.
Svari við síðari fyrirspurninni
hefir blaðinu verið lofað síðar.
Skýrslan.
Til fjármálaráðherra
Reykjavík
Samkvæmt viðtali við yður,
hr. fjármálaráðherra, um yfir-
drátt þann á seðlum, er varð í
septembermánuði síðastliðnum,
leyfum vjer oss hjer með að
senda yður eftirfarandi skýrslu
um þetta mál og aðdraganda
þess.
Með lögum nr. 7, 11. mars
1930 um Útvegsbanka íslands
h.f. og íslandsbanka, var seðla-
útgáfurjettur íslandsbanka feng
inn í hendur Útvegsbankanum,
sem sjá átti um inndrátt seðl-
anna. En það var ákveðið í
sömu grein laga þessara (15.
gr.), að fjármálaráðherra setti
nánari reglur um innköllun seðl-
anna. Frestaði Alþingi þar með
inndrættinum þangað til sú reglu
gjörð kæmi.
Á sumarþinginu í ár, var þetta
mál tekið til athugunar, og setti
Alþingi þá sjálft reglur um inn-
drátt seðlanna, með lögum nr.
38, frá 18. ágúst 1931. Var þar
ákveðið, að Landsbankanum veit
ist heimild til að kaupa tvö af
útibúum Útvegsbankans „vegna
inndráttar á seðlum þeim, er Út-
vegsbanki íslands hefir nú í um-
ferð“. Virðist það því ótvírætt,
að Alþingi hafi álitið að seðlaút-
gáfuréttur íslandsbanka hafi
runnið til Útvegsbankans.
Aðrir aðilar, sem fjallað hafa
um þetta mál, munu einnig hafa
skoðað það sjálfsagt, að seðla-
útgáfurjettur íslandsbanka fjelli
ekki niður, heldur að Útvegs-
bankinn tæki við honum, svo sem
virðist hafa verið vilji Alþingis.
Er Útvegsbankinn hóf starf-
semi sína, kom það í ljós, að
íslandsbanki hafði sem trygg-
ingu fyrir seðlum þeim, sem hon-
um var leyft að hafa í umferð,
að upphæð 4 miljónir kr., málm-
forða, er nam 1.125.000.00 kr.,
og auk þess innistæðu erlendis
er nam 194.882.50 kr., en í kjall-
ara bankans voru geymdar kr.
180.277.50 í Landsbankaseðlum
og mynt. Með því að þetta virt-
ist ekki vera í samræmi við 9.
gr. reglugjörðar fyrir íslands-
banka, var fjármálaráðherra til-
kvnt þetta, svo og framkvæmda-
stjórn Landsbankans og banka-
ráði Útvegsbankans. Töldu all-
ir þessir aðilar sjálfsagt, að það
væri Útvegsbankinn, sem kippti
þessu í lag, enda var það gjört.
Ef nokkur þeirra hefði álit-
ið, að ákvæði um seðlaútgáfu-
rjett íslandsbanka hefði fallið
úr gildi við lokun bankans, hefði
Útvegsbankinn að sjálfsögðu
ekki haft með seðlatrygginguna
að gera frekar en hvað annað
fyrirtæki á íslandi. En vegna
þess að hann hafði fengið í sínar
hendur seðlaútgáfurjett íslands-
banka, með þeim rjettindum og
skyldum, sem honum fylgdu,
þótti þessum aðilum öllum sjálf-
sagt að það væri Útvegsbankinn,
sem kippti þessu í lag.
Fjölyrðum við því ekki um
þetta sjálfsagða atriði, enda hef-
ir enginn, sem vit hefir á þess-
um málum efast um, að seðlaút-
gáfurjettinum sje svo varið, sem
hjer er lýst.
Af þeim seðlum, sem eftir eru,
má hafa í umferð kr. 4.000.000.-
00, en afgangurinn, kr. 4.522.-
009.00 liggur sem geymslufje í
aðalbankanum hjer í Reykjavík
og útibúunum. Þegar einhver
þessara aðila þaj*f að grípa til
stórrar fjárhæðar í seðlum, tek-
ur hann seðlana úr geymslunni,
og skal þá draga inn jafn-mikið
í öðrum landshlutum, svo að
heildarupphæð seðla þeirra, sem
eru í umferð, fari ekki fram úr
fjórum miljónum kr. Er þessu
komið svo fyrir, að útibúin síma
síðasta dag hvers mánaðar, hve
miklu nemi geymslu-fje þeirra.
Verður aðalbankinn þá að draga
inn samsvarandi upphæð og úti-
búin hafa sett út, eða minkað
geymslufje sitt.
Þetta hefir sparað bankanum
að þurfa að senda seðla í aðra
landshluta, og hefir einnig Lands
bankinn notað sjer þetta, og beð-
ið Útvegsbankann að greiða af
geymslufje sínu, t. d. á ísafirði,
til Landsbanka-útibúsins þar,
stórar fúlgur, venjulega 100.000-
00 kr. í einu, sem Landsbankinn
hefir síðan greitt aðalbankan-
um hjer. Að Landsbankinn hefir
vitað um þessa venju og talið
Útvegsbankanum leyfilegt að
setja í umferð seðla, án þess að
draga þegar inn samsvarandi
upphæð, sjest á því, að hann
hefir lagt slíkt fje inn á reikning
vorn í Landsbankanum, en ekki
sent það í seðlum, sem hægt væri
að draga úr umferð um leið, svo
sem eftirfarandi brjef, dagsett
4. ágúst, sýnir:
„Vjer biðjum yður góðfúslega
að síma útibúi yðar á Isafirði í
dag, að afhenda útibúi voru á
ísafirði í seðlum: kr. 100.000.00
eitt hundrað þúsund krónur. —
Upphæðina höfum vjer fært yð-
ur til tekna á hlaupareikning
yðar hjer( en símakostnað mun-
um vjer greiða eftir reikningi.
Virðingarfyllst
Landsbanki íslands.
Magnús Sigurðsson,
(sig.)
Rich. Torfason,
(sig.)“.
Á þessu eru að sjálfsögðu agn-
úar, en það er gert ráð fyrir að
það geti komið fyrir, að meiri
seðlar sjeu í umferð, en ætlast
er til af landsstjórninni og gull-
forðinn dugar fyrir. 44. gr. reglu
gjörðar íslandsbanka er á þessa
leið: —
„Meðan einkarjetturinn til
seðlaútgáfu varir, verður bank-
inn ekki lagður niður eftir
neinni ráðstöfun af hálfu hlut-
hafa. En landsstjórninni er heim
ilt að ganga að honum og gjöra
þær ráðstafanir, er þörf kann
að vera á, svo framarlega sem
hann fullnægir ekki skyldum
þeim, sem á honum hvíla sam-
kvæmt lögum og reglugjörð þess
ari. En ef nokkru sinni skyldi
raskast hlutfall það, er ákveðið
er um grundvallan bankans, skal
honum þó veittur eins mánaðar
frestur til að koma því í lag‘.
Hlutfall það, sem talað er um
í síðustu málsgrein, getur að
eins verið málmtryggingarhlut-
fallið, í þessu sambandi. Virðist
því ótvírætt, sem löggjafinn hafi
búist við, að svo gæti farið, að
bankinn hefði úti fleiri seðla
einhver mánaðamót, en hann
hefði rjett til. Jafnvel þótt þetta
komi fyrir, er landsstjórninni
ekki heimilt að ganga að bank-
anum fyrir þessar sakir. Reglu-
gjörðin skipar svo fyrir, að bank
anum skuli veittur eins mánað-
ar frestur, til að leiðrjetta þetta.
Þegar sá frestur er liðinn, getur
landsstjórnin gert þetta að að-
fararsök.
Svo stóð á í septembermánuði
síðastliðnum, að greiðslur miklar
hlóðust á bankann. — Nokkrir
menn höfðu fengið loforð um, að
þeir skyldu fá lán gegn veði í
frosinni beitusíld, og þurftu þeir
að fá peningana í ágústlok og
septemberbyrjun. Þó munaði
meira um það, að síldarbræðsla
sú, sem bankinn rak á Sólbakka
við Önundarfjörð, þurfti einnig
á miklu rekstursfje að halda.
Festi hún nær Vo miljón króna
í síldarafurðum, sem peningar
komu ekki inn fyrir fyr en í
nóvember og desembermánuði.
Hafði bankinn áður fengið fje
lánað gegn veði í afurðum þess-
um hjá Landsbankanum, en nú
reyndist honum það ekki hægt.
Jón Baldvinsson bankastjóri
fór utan í septembermánuði, og
ætlaði að reyna að fá lán út á
þessar afurðir, þó hann færi út
í öðrum erindagjörðum en fyrir
bankann. Talaði hann um að fá
Ián hjá Hambros Bank í London,
og tók bankinn því vel. Töldum
vjer því, að rekstrarlán mundi
verða komið í kring í septem-
berlok, svo að þetta veltufjár-
leysi yrði ekki til stórra baga.
Þann 21. september breyttist
þetta alt. Englandsbanki hætti
við gullinnlausn, og enska pund-
ið fjell verulega í verði. Stafaði
þetta af því, að greiðslujöfnuður
Bretlands var landinu óhagstæð-
ur, svo að eftirspurn eftir ensk-
um pundum varð minni en fram-
boðið. Þegar svo stóð á, bann-
aði Englandsbanki að sjálfsögðu
að auka framboð á enskum pund-
um með því að lána þau til út-
landa. Varð því ekkert úr lán-
veitingunni að sinni. Gengis-
breytingin kom einnig á annan
hátt við Útvegsbankann. Erlend-
ir bankar, aðallega á Norður-
löndum, urðu hræddir um, hvað
yrði um gengi íslensku krónunn-
ar, og heimtuðu áð bankinn
greiddi það, sem þeir áttu á
hlaupareikningi hjer.
Er skeyti kom hingað, 30.
sept., um hve mikið geymslufje
væri í vörslum útibúanna, reynd-
ist það hafa minkað svo mikið,
að aðalbankinn gat ekki dregið
nógu mikið inn til að jafna það.
Ðaginn eftir, þann 1. októ-
Skriftarnámskeið
Ouðrúnar Geirsdóttur.

JítSr tL<
J
ÁU-AyUx--
Nýtt námskeið
byrjar í næstu viku
Væntanlegir þátt-
takendur gefi sig
fraln sem fyrst. —
Upplýsingar, Lauf-
ásveg 57 eða síma
680.
ÁU,___<L&vn tajÁ

-O-
- a-ri ' irz / í
--^Uunm-u-c
'.tJcijy -u-Ác --^yz- 'i. cjí-jc
<y' n-Lum
Hjer er sýnis-
horn af skrift eins
nemanda fyrir og
eftir námskeiðið.
— Fleiri sýnisliorn
verða í glugga
Bókav. Sigfúsar
Evmundssonar.
Flestar stærðir fyrirliggjandi.
Þessi dekk eru sjerstaklega sterk og ódýr, og þrátt
fyrir gengismuninn hafa þau rfcki hækkað í veriði
Aðalumboðsmaður:
F. ÖlafssoBi.
ofc*
Austurstræti 14. Sími 2248.
ber, var haldinn bankaráðsfund-
ur, og skýrði bankastjórnin þá
bankaráðinu frá, hvernig mál-
um væri háttað, og daginn eftir
fjekk formaður bankaráðsins
einnig brjef frá endLirskoðend-
um bankans um það sama. Lagði
bankaráðið fyrir bankastjórnina
að kipþa þessu í lag, og var eft-
irfarandi bókun gerð um það:
„Fulltrúaráðið skorar á banka-
stjórnina, að neyta allra ráða
til þess að koma seðlum þeim,
sem í umferð eru, mður í til-
skilið hámark. *
Ennfremur felur fulltrúaráð-
ið bankastjórninni að skýra fjár
málaráðherra og stjórn Lands-
bankans frá seðlaútgáfunni“.
Var það og gjört.
Svo sem áður er getið, bar
bankanum eins mánaðar frestur
til að kippa þessu í lag, samkv.
44. gr. reglugjörðarinnar. Var
og búið að koma þessu í samt
lagt í nóvembermánuði.
Bankastjórnin hefir borið það
undir nokkra lögfræðinga, hvort
þessi skilningur sje ekki rjettur,
og hafa þeir verið á sama máli
og vjer um skilning 44. gr. reglu
gjörðarinnar, og það atriði, að
Útvegsbankinn hafi fengið seðla-
útgáfurjett þann, er íslandsbanki
hafði, og hljóti því sömu regl-
ur að gilda um hann og áður
voru ákveðnar.
Ef svo er, að vjer höfum mis-
skilið alt það sem á undan er
nefnt, leyfum vjer oss að benda
á, að hafi það reynst svo, að Út-
vegsbankinn gat ekki haldið hlut
íall það, „er ákveðið er um
grundvallan bankans“, hafi far-
ið eins fyrir seðlabönkunum
• Bretlandi, Danmörku, Svíþjóð
og Noregi, um sama leyti og Út-
vegsbankinn hafði meiri seðla í
umferð en ætlast var til. I þess-
um löndum reyndust atburðirnir
sterkari en mennirnir, og þó að
ríkisstjórnin t. d. í Danmörku,
heimtaði að seðlabankinn þar
hjeldi sama hlutfalli milli gulls
og seðla, sem áður, varð hún
einnig að beygja sig fyrir nauð-
syninni og leggja fyrir ríkisþing-
ið lög, er leystu bankann und-
an þessu ákvæði.