Morgunblaðið - 23.01.1936, Side 4

4
M OHGU’NBLAÐIÐ
Fimtudaginn 23. jan. 1936.
Þriðja grein
dr. Guðm.
Finnbogasonar:
Inníendur markaður.
1 tveimur undanförnum grein-
um hefir aðeins verið drepið á
nokkur atriði, er snerta þrjá
fyrstu liði bjargráðanna, og
ætti öllum að vera ljóst, hve
margþætt og .vandasöm verk-
efni felast í þeim og að ekki
verður úr þeim leyst, nema með
samvinnu bestu manna, er vjer
eigum völ á. Vjer verðum ef-
laust ávalt að framleiða tiltölu-
lega mikið fyrir erlendan mark-
að til að geta keypt það, sem
'vjer þykjumst ekki mega án
vera, en engin tök eru á að
framleiða í landinu sjálfu, og
hins vegar eru skuldirnar við
önnur lönd orðnar evo ægilegar,
að vextir og afborganir af þeim
verða Iengi þungur baggi,
hvernig sem að er farið. En
aðalbjargráðin ættu þó að verða
fólgin í því, sem talið var undir
4. lið: að reyna að framleiða
alt, sem svarar kostnaði að
framleiða fyrir innlendan mark-
að og lifa sem mest af innlend-
um afurðum.
Kostir fjölbreyttrar
framleiðslu.
Aðalatriðið er þá að gera sjer
Ijóst, að þetta á ekki að teljast
neyðarúrræði eða kreppuráð-
stöfun, heldur markmið, sem
þjóðin setur sjer af ráðnum
hug og fullum skilningi á því,
að með því fæst fyrst verulegt
sjálfstæði og að það er grund-
völlur undir fjölhliða menning-
ar þrosk^.
Meðan þjóðin verður flest að
kaupa af öðrum þjóðum fyrir
fáar og að miklu leyti óunnar
vörur, fer hún á mis við það fje
og þá atvinnu, sem fengist með
því að vinna úr hráefnunum
innanlands og selja vöruna full-
komna. Og meðan atvinnulífið
er fábreytt, nýtur fjölbreytnin
í gáfum þjóðarinnar sín ekki.
Þegar um fáar atvinnugreinar
er að velja, verða margir að
stunda atvinnu, sem þeir eru
ekki hneigðir fyrir, en það spill-
ir ánægjunni, sem fnenn geta
haft og eiga að hafa af starfi
sínu, og menn fá ekki þann
þroska, sem þeir þrá og eiga að
ná. Til að framleiða hrávörur,
eða Iítt unnar vörur, þarf til-
tölulega litla þekkingu, en því
fleira, sem unnið er úr hrávör-
unum og því meira, sem það er
vandað, því meiri þekkingu og
leikni þarf til þess. Með aukn-
um iðnaði blómgast jafnan vís-
indi, hugvit og leikni.
Athugum verslunar-
skýrslurnar.
Ef vjer tökum verslunar-
skýrslur vorar og gáum að,
hvað vjer flytjum inn af út-
lendum vörum, streyma ótal
spurningar að oss. Fyrsta spurn-
ingin um hvern innfluttan hlut
ætti að vera þessi: Er hann
nauðsynlegur? Ef sú verður
raunin á, kemur hin næsta?
Mundi það vera hægt og svara
kostnaði að gera slíkan hlut
NOKKRAR HUGLEIÐINGAR OG
TILLOGUR UM LANDSMÁL.
eða annan jafngóðan úr ís-
lenskum efnum? Og þá kemur
spurningin um það, hvað land-
ið og sjórinn umhverfis það
fela í skauti sínu og hvað gera
mætti úr því. Til þess að svara
því, þarf oft nýja vísindalega
þekkingu og rannsókn. — Frá
verslunarskýrslunum beinum
vjer þá rannsakandi augum að
náttúrunni umhverfis oss og
því, sem hún býður. I stað
þess að gína við hverri útlendri
vöru hugsunarlaust eins og
gráðugir þorskar við beitunni.
verðum vjer að hugsandi mönn-
um og ótal verkefni fæðast. —
Hversvegna ættum vjer að
senda út óunnin efni og kaupa
þau svo aftur dýrum dómum,
unnin af öðrum? Hvers vegna
sækjum vjer vatn yfir um ána?
Fyrst er auðvitað að líta á
það, sem vjer kaupum frá út-
löndum til að fullnægja frum-
þörfum lífsins: til fæðis, klæðn-
aðar, húsa og húsbúnaðar.
Lítum fyrst á fæðið. — Þar
kemur ekki aðeins til greina
efnahagssjónarmiðið, heldur og
heilbrigðin.
Dungal um fæðið.
,,Menn eru nú alment að fá
augun opin fyrir því, hversu
stórkostlegt velferðaratriði það
sje mannkyninu, að næring þess
sje heppilega valin, að heilsa
hverrar þjóðar er að miklu
leyti undir því komin, hve vit-
urlega hún nærist, og að fæðí
barnanna ræður ekki aðeins
líkamsvextinum, heldur einnig
að miklu leyti hreysti þess fyr-
ir framtíðina", segir prófessor
Níels P. Dungal í bók sinni
,,Um næringu og næringarsjúk-
dóma“, sem kom út í fyrra og
fylgir „Árbók Háskóla lslands“
Þessa bók ættu sem flestir að
lesa. Einn kaflinn er um mann-
eldi á íslandi, og segir höf-
undur þar meðal annars:
,,Af því, sem hjer hefir verið
sagt um manneldi á Islandi á
liðnum tímum, er auðsætt, að
fæði landsmanna hefir um
langan aldur verið mjög ein-
hæft og að ýmsu leyti óheppi-
legt. En þótt fæðið hafi verið
einhæft og ófullkomið og oft
af svo skornum skamti, að
fólkið hefir hrunið niður úr
hungri, þá hefir þó ávalt borið
mikið á viðleitni til að neyta
þeirrar næringar, sem menn
þurftu, eins og lýsisneysla
(bræðingur), skyrát, sýru-
drykkja, matreiðsla ýmsra
jurta, svo sem skarfakáls,
hvanna, fíflalaufa o. fl. ber
vott um. Mjólkurneyslan hefir
ávalt verið mikil, þegar ástæð-
ur leyfðu, og á mjólkinni hafa
landsbúar lengst af getað hald-
ið lífinu í sjer meðan hana
þraut ekki. Og ekki er hægt að
segja annað en að hún hafi yf-
irleitt verið vel notuð. Með því
að búa til skyr og geyma það
eru dýrmætustu eggjahvítuefn-
in, sem eru í ostefninu (case-
in), varðveitt, sömuleiðis kalk-
ið, og með því að geyma mys-
una, láta hana súrna, drekka
hana og sjóða í henni .kjöt og
slátur, hafa menn varðveitt C-
fjörvið eftir föngum, það fjörv-
ið, sem óhætt er að segja, að
landsmenn hafi yfirleitt van-
hagað mest um.
Sláturgerðin verður að telj-
ast sjerlega heppileg ráðstöf-
un til að afla sjer ýmsra hinna
verðmætustu næringarefna, svo
sem A-fjörvis, járns og mikils-
verðra eggjahvítuefna, og ekki
hefir það spilt til, að það var
geymt í súr. Yfirleitt er því
tæplega hægt að segja annað,
en þjóðin hafi á umliðnum öld-
um komist sæmilega frá að
velja næringu sína, miðað við
þá örðugleika, sem hún hefir
haft við að stríða fram yfir
flestar aðrar þjóðir að þessu
leyti“. /
Höf. víkur að hinni miklu
breytingu, sem orðið hefir á
liðnaðarháttum vorum í seinni
tíð, og segir:
„Áður fyr lifðu landsmenn
aðallega á því, sem landið gaf
af sér, kjöti, fiski, mjólk og
mjóikurafurðum, fjalla- og
fjörugrösum, en tiltölulega lít-
ið var flutt inn í landið af mat-
vöru. Skúli Magnússon landfó-
geti fárast yfir því, hve mikið
sje á hans tíma flutt inn í land-
ið af korni. Segir, að 1625 hafi
innflutningur á mjöli, brauði og
grjónum alls numið 5445 tunn-
um, 1630 ekki nema 5048 tn.
og 1732—1743 muni hann hafa
verið hjer um bil 8000 tn. á
ári, en 1766 hafi hann komist
hæst, upp í 14000 tn. Þetta er
þó ekki mikið samanborið við
innflutninginn nú, sem 1928
nam á sömu vörutegundum (að
frádregnum mais og höfrum,
sem fara til skepnufóðurs)
13960 þús. kg. eða nálægt
65000 tunnum. Að vísu hefir
fólkinu fjölgað um rúman helm
ing síðan 1766, en hækkunin er
mikil samt. Við þetta bætist nú
2000 þús. kg. af sykri og sykur-
vörum, sem áður fyr þektist
varla, svo að af þessu má nokk-
uð marka, hve mikið kolvetna-
neyslan hefir aukist, þar sem
korn og sykur er flutt inn sem
svarar 160 kg. á mann á ári
móti 36 kg. á mann fyrir 200
árum síðan. Kolvetnaneyslan
hefir eftir þessu næstum því
fimmfaldast. Um leið og af-
koma almennings hefir batnað,
hefir sulturinn að mestu leyti
[horfið a.m.k samanborið viðþað
sem áður var, svo að öll matar-
tekja hefir aukist, en kolvetna-
neyslan hefir aukist hlutfalls-
lega miklu meira en neysla
eggjahvítu og fitu, sem ómögu-
legt er að gefa upp í tölum, en
sem eftir öllum frásögnum að
dæma hefir verið neytt eins
mikið og líklega mun meira áð-
ur, en nú“.
„Samanborið við þá næringu,
sem þjóðin hafði áður en þessi
breyting varð, er þessi kolvetna-
neysla að ýmsu leyti til hins
verra. Kofnið er fátækara að
A- og D-fjörvi, ennfremur að
kalki, en mjólkin, skyrið og
osturinn, sem auk þéss er miklu
betri eggjahvítunæring en korn
ið. Þar við bætist það, að Vá
allrar kornvöru, sem nú er flutt
inn, er hveitimjöl, sem hefir
þann galla fram yfir aðrar
mjöltegundir, að skorta B-
fjörvi. Frá næringarfræðilegu
sjónarmiði er hveitimjölið ekki
heppileg fæða, þótt það sje
góður orkugjafi. Ef það verður
verulegur þáttur í daglegu fæði,
er frekar hætt við að skortur
kunni að verða á nauðsynlegum
næringarefnum, svo sem fjörv-
um og kalki, svo að sjerstakrar
aðgæslu þarf við, þar sem
hveitimjöls er mikið neytt. En
víst er um það, að fæðu þjóð-
arinnar væri betur borgið með
því, að hún minkaði við sig
hveitiskaup og drægi ekki ein-
ungis úr kökuneyslunni, sem
orðin er að gegndarlausum á-
vana hjer, að jeg ekki segi ó-
sið, heldur líka úr hveitibrauðs-
framleiðslu, sem mætti vera
miklu minni, jafnvel, mörgum
sinnum minni en hún er nú, án
þess að manneldið biði nokkurn
hnekki, nema síður væri“.
Ef vjer þannig frá sjónarmiði
heilsufræðinnar höfum að sumu
leyti breytt um til hins verra
með því að lifa minna á inn-
lendum afurðum en áður, þá
væri það fávíslegt að halda á-
fram á sömu braut, sjerstaklega
þegar efnahagsnauðsyn býður
oss líka að lifa sem mest á inn-
lendum afurðum.
Það er enn órannsakað mál,
hvort aukning berklaveiki,
tannveiki og fleiri kvilla stend-
ur ekki að einhverju leyti í
sambandi við breytinguna, sem
orðið hefir á mataræði þjóðar-
innar síðustu hálfa öld. Ef svo
er, hefir hún orðið oss dýr.
F æðisr annsókn.
Annars er kominn tími til að
rannsaka um land alt fæði
manna í öllum stjettum, til að
ganga úr skugga um, hvar vjer
stöndum í þeim efnum. Með
slíkri rannsókn mundum vjer
fá allgóða vitneskju um það,
hvernig þjóðin ver því fje, sem
gengur til fæðis, hvort hún lifir
skynsamlega frá sjónarmiði
hagfræðinnar og heilbrigðis-
fræðinnar.
En hvað sem því líður, þá er
hægt að vita nokkurn veginn,
hve mikið er framleitt af mat-
vöru í landinu, hve mikið er út-
flutt af henni og hve mikils
landsmenn því neyta af henni
sjálfir.
Matseðill fyrir þjóðina.
Á þeim grundvelli mætti gera
í stórum dráttum skynsamlegan
matseðil eða mataráætlun fyrir
þjóðina, eftir þeirri meginreglu,
að hún hefði nóg af hollu og
notalegu fæði, er gert væri, að
svo miklu leyti sem unt er, af
innlendum efnum.
Til þess að gera slíka áætlun,
ætti að skipa nefnd, og sætu í
henni bestu heilsufræðingar og
hagfræðingar vorir og þær kon-
ur, er best eru að sjer um alt,
er snertir matargerð og matar-
æði þjóðarinnar. Þegar áætlun-
in væri tilbúin, væri hún höfð
fyrir leiðarvísi, þegar ákveðinn
væri innflutningur á erlendum
matvælum. Aðferðin yrði sú, að
vjer ásettum oss að minka er-
knd matvörukaup að sama
skapi sem framleidd væri í land
inu matvara, er komið gæti í
stað hinnar erlendu.
En til þess að kenna mönnum
að lifa í-samræmi við þessa fyr-
irætlun, væri samin matreiðslu-
bók fyrir almenning. Hún væri
miðuð við það að lifa sem mest
á heimafengnum efnum og gerð
eftir bestu þekkingu, sem nær-
ingarfræðin og matargerðarlist-
in geta" í tje látið, en jafnframt
höfð hliðsjón af öllu því, sem
skynsamlegt hefir verið í mann-
eldi voru og matarmeðferð á
liðnum tímum. Þessi bók yrði
að vera samin af mikilli list og
henni útbýtt ókeypis til allra
heimila á landinu. Jafnframt
yrðu sendir út farandkennarar
í matargerð og meðferð matar,
til að sýna listina í verki, og
auðvitað yrði kenslu í matar-
gerð í barnaskólum og hús-
mæðraskólum hagað eftir þess-
ari nýju stefnu. Læknarnir legð
ust allir á eitt að hvetja menn,
hver í sínu hjeraði, til að fylgja
þessum hollu lifnaðarháttum og
loks yrðu þeir prjedikaðir seint
og snemma í útvarpinu!
Innfluttar matvörur.
Lítum svo í Verslunarskýrsl-
urnar og athugum innflutning
á matvöru. Árið 1933 voru flutt
inn „matvæli úr dýraríkinu“
fyrir samtals kr. 214299. Sá
innflutningur mun nú að vísu
hafa minkað tvö síðustu árin,
og hver sem.les þennan kafla í
skýrslunum, mun sjá, að engin
nauðsyn er að flytja neitt inn á
þeim lið, nema ef vera skyldi
sardínur og humar til smekk-
bætis, fyrir nokkrar þúsundir
króna. Af öllu hinu má fram-
leiða gægð í landinu sjálfu.
Af kornvörum höfum vjer
það ár flutt inn fyrir kr. 3.123.-
069, þar af hveitimjöl fyrir kr.
1.099.817.
Auðsætt er, að á þeim lið
getum vjer sparað mikið fje,
með því að auka garðyrkjuna
stórum, sjerstaklega kartöflu-
rækt, og ef til vill með nokk-
urri kornyrkju.
Garðávexti og aldini höfum
vjer sama ár flutt inn fyrir kr.
1.396.446. Þar af eru rótaará-
vextir og grænmeti fyrir kr.
439.629. Kartöflur voru fluttar
FRAMH. Á FIMTU SÍÐU.