Morgunblaðið - 06.06.1939, Blaðsíða 5

Morgunblaðið - 06.06.1939, Blaðsíða 5
Jniðjudagur «. júní 1939. MorgaimlbIa&i& éP Útgef.: H.f. Árvakur, Reykjavlk. Ritstjórar: Jðn Kjartansson og Valtyr Steíánsuon (ábyrgOarmaOup). Auglýsingar: Árni Óla. Ritstjórn, auglýsinsrar og afKreltS»la: Au«tur«trœtl 8. — Slml 1600. Áskriftargjald: kr. 3,00 á mánutSl. í lausasölu: 15 aura eintakiB — ÍB aura »eC Lesbftk. FAXAFLOI utanför sinni, þar sem J\ að úr því fáist skorið áð-' LLAR líkur benda til þess, | ustu hann flóanefndinni. Hann kemur með ""^1 "*™ g þær góðu fregnir, að friðunar- málinu hafi verið vel tekið meðal vísindamanna Evrópu. Fullveldisviðurkenn- ingin 1918 var engin gjöl pprá því fyrst að Islend- -*- ingar hófu sjálfstæðis- baráttu sína hafa forvígis- menn beirra í beim baráttu haldið fram landsrjettindum íslands sem höfuðröksemd fyrir því, að landsmenn ættu að hafa stjórn mála sinna á vx en mjög langt líður, hvort Faxaflói verði friðaður botn- vörpuveiðum í framtíðinni. Mál- ið stendur þannig nú, að við ^etum gert okkar góðar vonir( Sterkar líkur sjeu til þess Mm, að friðunin fáist. Það er langt síðan farið var að hreyfa því á Alþingi, að fá Faxaflóa friðaðan. Beittu sjer -aðallega fyrir friðuninni þeir P. Ottesen og Ól. Thors. Var fyrst, lengi vel, sú leiðin farin, -að Alþingi samþykti áskorun fil ríkisstjórnarinnar, að beita sjer fyrir friðuninni. Ríkis- stjórnin hreyfði svo málinu við stjórn Breta, því að Island er bundið samningum við Bret- land um fiskveiðar hjer við sstrendur landsins, og sá samn- ángur nær einnig til annara xíkja, sem njóta hjer bestukjara xjettinda að Alþjóðahafrannsóknaráðið muni mæla með friðuninni. í sumar eru væntanlegir hingað formaður Faxaflóanefnd arinnar dr. Táning, ásamt 3—4 öðrum erlendum vísindamönn- um, sem sæti eiga í nefndinni. Ætla þessir menn að kynnast Faxaflóa nánar, áður en. nefnd- in setur síðasta smiðshöggið á sitt álit. 9 • Að vísu er friðunin ekki kom- in á, þótt Alþjóðahafrannsókna Sigurðsson, sem fyrstur setur þessa röksemd fram. Ritaði hann m. a. langa grein ura þessi landsrjettindi í Ný fje- lagsrit 1856. Var hún svíu' ti! dansks rnanns, J. E. Larsens. sem ritað hafði ,,uin stöðu íslaiuls í ríkiim, eins og húu hefir verið hingað til" Hjelt Larsen því fram, að ísland | ti hnekkis væri þá fyrir löngu orðið innlima í Danmörku. Jeg leyfi mjer að tilfæra hjer örstutta kafla úr grein Jóns Sig- urðssonar. Fyrst það, er hann segir um samband Noregs og Islands:,„Nú með því það iiú virðist laust við í ríkinu hafi og verið viðurkend um þetta bil, einkum í jögum, rjettartilhögun, máli o. fl., og það sem frá því hefir verið vik- ið, einkum í samningum við er- lendar þjóðir, og í stjóraarat- 1 öfninni, verður ekki kallað ann- ííð e.n óreglur, sem ekkert verður á bygt landsrjettindum Islands Þó að íslendingar vík og Holsetalandi er bæði á lög- um bygt, og er enn viS lýði, og liggja fullgild rök til þessa sjálf- ræðis í fjarlægð landsins og ein- staklegu þjóðerni landsmanna. Því er ekki tiftökumál að innlima landið í Danmörku, fyr en breyt- ing er gjör á löglegan hátt á Is- lands núveranda landsrjetti, ea þar sem nú Danmörk síns vegar getnr ekki bæri sig upp, sem þeir ann-'hefir fulltrúastjórn, þá íiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiniiimnniiiiiimiiiniiiiiiiiiiim Eltir Axel Tulinlus stud. jur. iiiiiiiimiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiniiimminiiiiiiiiiiiiiiiiiiiitiiiiiiiniiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiiii ráðið mæli með henni, því að *n™ efa, að Island hefir gengið eftir er þá að fá samþykki * samband við Noreg sem frjálst þeirra þjóða, sem hjer hafa hagsmuna að gæta og ísland Bresk stjórnarvöld tóku því er bundið samningi við. En fálega, að Faxaflói yrði frið-. «ður, og munu þau þá fyrst og fremst hafa litið á stundarhags- snuíii sinna þegna. * Svo var það fyrir fáum árum j&8 mönnum hjer hugkvæmdist að fara aðra leið í málinu, þá leið, að freysta þess að fá vís- indin til þess að beita sjer fyrir friðuninnj, Síðan hefir veruleg- ur skriður komist á málið og •eru sterkar líkur til þess, að vísindamennirair verði því fylgjandi, að Faxaflói verði frið «ður. Við Islendingar vorum svo hepnir, að þegar friðunarmál- inu var beint inn á þenna vís- indalega vettvang, höfðum við Jijer starfandi ungan og ötulan "vísindamann á sviði fiskifræð- innár, Árna Friðriksson fiski- fræðing. Hann hefir síðan starf- Æ,ð að þessu máli af miklum <dugnaði og vakið áhuga hjá vísindamönnum annara þjóða fyrir málinB. , • Friðun Faxaflóa er. nú í Ihöndum sjerstakrar nefndar, ;sem starfár undir Alþjóðahaf- rannsóknaráðinu, en í því eru alls 15 ríki í Evrópu, sem :stunda fiskveiðar. Árni Frið^ ^riksson á sæti í þessari nefnd. Faxaflóanefndin hefir síðustu árin gert margar og víðtækar :rannsóknlr í sambandi við frið- xinarmálið, safnað margvísleg- ¦am skyrslum og gögnum, gert .út að staSaldri rannsóknaleið- ;singra út i flóann. Nú síðast »er nefndrn að láta gera saman- ?burð á ^veiðum í Faxaflóa og ; Breiðafirði. Er ætlan nefndar- innar að gefa út bók, þar sem Ibirtar verða niðurstóöur rann- rsóknanna og tillögur. Bókin er "væntanleg næsta vor. Verður lljetta stðrt rit. Árni Frfðriksson er fyrír ískömmu kominn .heim úr síð- þar er um að ræða Bretland, eins og fyr segir, og njóta aðr- ar þjóðir góðs af þeim samn- ingi. En ef Árni Friðriksson skyldi reynast sannspár og Alþjóða- hafrannsóknaráðið mælir með friðuninni, verður mjög erfitt fyrir hinar stóru fiskiveiðaþjóð- ir að rísa gegn henni, jafnvel þótt friðunin snerti þeirra hags- muni. Það, sem riðið hefir bagga- muninn hjá vísindamönnunum er, að allar þær víðtæku rann- ¦sóknir, sem fram hafa farið, benda ótvírætt í þá átt, að Faxa flói sje eitthvert allra besta Lppeldissvæði nytjafiska (t. d. lúðu), sem til er í allri álf- unni. Friðun Faxaflóa er því ekki sjermál okkar íslendinga, heldur alþjóðamál og það hefir riðið baggamuninn. sambandsland samtengt Noregi einungis að því leyti, sem einn var konungur yfir báðum, en hinsvegar með löggjafarvaldi fyr- ir sig, dómsvaldi fyrir sig, og landsstjórn allri fyrir sig, án þess á nokkurn liátt að mega heita partnr úr Noregi, landshluti liáð- ur Noregi eða nýlenda: „Þá viljmn vjer skoða hvað síð- an hefir gerst, einkum hvað lög- gjafarvaldið snertir". Sýnir hann síðan fram á, að á öllu tímabil- inu frá 1262 tii 1380 að Norcgur kemst uudir Danmörku, er ís- lenskt löggjafarvald hjá alþiugi og konungi saman, en hvorki hafi Norðmeun nje aðrir átt íhlutun- arrjett um íslandsmál, nje íslend- ingar krafist íhlutunar um mál þeirra. Um tímahilið frá 1380 til 1662 að einveldi komst á á íslandi yið .erfðahyllingareiðinn í Kópa- vogi 28. júlí það ár, farast Jóni svo oi"ð: „011 Iandsstjórn var enn sem áður með öllu sjálfrar sinn ar eður -út af fyrir sig. Hirðstjór- inn, er síðar var kallaður liöfuðs- maður, hafði konung einan. yfir sjer, en engan annan, og hafði að engu að skifta við landstjórann í Noregi, síðan aðsetur konungs ars einatt gerðu út af verslun- þetta eigi gerst án þess að ís- inni, þá var þeim það full vor- lenskur þjóðfundur gefi þar til kunn, þar sem þá. bæði vantaði sitt samþykki, og getur því þetta fulltrúa hjá konungi, og vissu því mál fyrst um sinn ekki komið tit ekki og gátu ekki vitað, hvað greina að lögum". I Vjer hÖfum bá sjeð hversu á Vitanlega kemur friðun Faxa, flóa niður á okkur Islendingum, eins; og öðrum þjóðum. Togarar og dragnótabátar okkar hafa veitt mikinn fisk í flóanum og ,,,, , |);)|......ll(! ivlu ,. t! myndiþeir fmna til þess, a^^ því til sönnunai.; ag fs. land var álitið land iit af fvrir þær veiðar yrðu bannaðar. En þegar við Islendingar er- ium að berjast fyrir því, að fá Faxaflóa friðaðan, gerum við það með þeirri öruggu vissu,'að fiskveiðarnar í heild muni njóta góðs af framtíðinni. Við treyst- um því, að þegar kemur að f lokaþætti þessa máls, muni aðr- ar þjóðir líta eins á málið. En lokaþáttur málsins verður senni- lega sá, að það verði tekið fyrir p. fiskifriðunarráðstefnu, sem haldin verður í London ein- hvern tíma á næsta ári. Helgi Sigurðsson verkfræðing- ur fór í gærkvöldi með Gullfossi áleiðis til Hafnar. Hann verður þar næstu mánuði og vinuur þar ásamt með verkfræðingum Höj- gaard og Sehultz að vinnuteikn- ingum fyrir Hitaveituna. sig, en hvorki sem partur iír Nor- egi nje úr Danmörku, heldur sem einn hluti af ríki konungs, það er: ísland var eitt af löndum þeim, er lutu undir Danakonung. Nú erum vjer komnir að nýju tímabili í sögunni; vjer sjáum, að ísland hefir ennþá \ sínxim málum lög fyrir sig, dóma, lands- stjórn, stofnanir, tungu oglands- hætti, og enn þótt það vantaði afl til að gæta rjettar síns og geyma, var það þá í sjálfu sjer og að lögmáli rjettu jafnsnjalt Danmörku og Noregi þegar ofur- veldi konungs ekki kom í bága". Um einveldistímabilið frani til 1830, að fulltráaþingin voru stofn- sett, segir Jón Sigurðsson: „Mjer virðist því liggja í aug- um uppi, að íslands sjerlega staða fram fór í fjarska og sem lengi var dulið, en kröm sú og vesöld, er þeir áttu í, dró úr þeim allan kjark og von um, að geta nokkuð við ráðið, hvað sem yfir dundi. Friðarsamningurinn 14. jan. 1814 fór alveg framhjá þeim, enda áttu þeir þá og engan kost á að láta til sín heyra, þó þá hefði langað tíl. Bri þáð 'virðist og auðsætt, að þessi samningur gat ekki miðað til að breyta neinu í sambandi fs- íands við Danmerkur-konung, eða ínillum landsins og Danmerkur, heldur varð það að standa óhagg- að sem verið hafði". Er konungur afsalaði sjer ein- veldinu álitu Danir, að vald haus yfir íslaudi gengi yfir á hendur þeirra. Þessa skoðun samþyktu fslendingar aldrei! Heldur hjeldu fast fram rökstuddum kröfum sín- um, um að komingur hlyti þá að afsala sjer nokkurs hluta valds síns í hendur Jslendinga sjálfra og, að Landsrjettindi íslands væri enn við lýði. 1857 ritar Dr. Konrad Maurer um landsrjettindi íslands. Um hann og þessa ritgerð hans segir í formála að þýðingu á henni í Nýjum fjelagsritum sama ár: .,og af því þetta er vitnisburður frá lögvitrum manni, sem mjög hefir stundað þjóðrjett, og sem þar að auki mun eiga fáa sína líka í þekkingu á íslenskri sagnafræði, þá fáum vjer ekki bundist að leggja tit þessa ritgerð hans í þeirri von, að Islendingum muni þykja fróðlegt og gaman að sjá, hvernig þessi maður lítur á þetta vort mál". Svo fer ritgjörðin á eftir. Aðal niðurstöðu hennar orðar Maurer svo (bls. 77): „Það mun varla erfitt að leiða út af því, sem hjer að framan er sýnt, hver íslands núverandi landsrjettindi sje. Það má kallast óefað, að stjórnarsjálfræði lands- ins samhliða Danmörku og Lauen- borg, sem kominn er í stað Nor- egs og vjer bætum enn við: Sljes- þetta hafa litið tveir vísindamenn í sögu og lögfræði, og þar af ann- ar frægasti forvígismaður í sjálf- stæðisbaráttu íslendínga, Jón Sigurðsson, en hinn þýskur mað- ur, sem óhætt ev að fullyrg^ að litið hefir óhlutdrægt á þessi mál og viðurkendur er einn fróðasti maður um sögu íslands. Jeg ætla ekki að fara nánar út í sögu þess, hvernig íslendingar fengu að lokum þá fullveldisviður- kenningu, sem felst í 1. gr. sam- bandslaganna. Hvin er kunnari en svo, að þess gerist þörf. Jeg vil aðeins minna á þá stað- reynd, að Islendiugar viðurkendií aldrei, að land þeirra væri hluti af Danmörku og ljetu heldur kröfur sínar stranda hjá Dönum, en að þeir kvikuðit frá þeirri skoð- un sinni. Nægir að minna á þá út- reið, er „uppkastið" svo nefnda frá 1908 fjekk hjá þjóðinni. Jeg vil loks, áður en jeg skil við þetta atriði, leyfa mjer að tilfæra nokkrar setningar úr er« indi, er prófessor Olafur Iiárus- son flutti 1. des. síðastliðinn: „Mennirnir eru stundum undar- lega fljótir að gleyma, og það ér helst að sjá, að nú eftir ein 20 ár sje það gieymt, að íslendingar hjeldu því ávalr. fram í allri bar- áttu sinni fyriv sjálfstæði þjóð- arinnar, að landit væri sjálistætt og fullvalda ,i?ki, og hoFði ávalt verið það, að það hefði aldrei að lögum lotið erlendu ríkisvaldi síð- an fyrsti maðurinn stje þar fæti á land". — Og skömmu síðar segir SVO: „Sú skoðun íslendinga, að land- ið hefði verið sjálfstætt ríki alla tíð, var reist á traustum fræði- legum rökum. Þeim rökum hefir ekki verið hnekt enn. Þau eru jafn góð og gild nú og þau voru, er Jón Sigurðsson fyrst bar bau fram, og þau hafa ekki haggast neitt við það, að sambandslögin FRAMH. Á SJÖTTU SÍÐV.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.