Morgunblaðið - 23.04.1950, Qupperneq 5

f Sunnudagur 23. apríl 1950.
MORCVNBLAÐIÐ
8
Guðmniidur á Hvítárbakka
MERKUR og athafnasamur for-
vígismaður í bændastjett í Borg-
arfjarðarhjeraði á sextugsaf-
tnæli í dag.
Maður þessi er Guðmundur
Jónsson, bóndi og hreppstjóri á
lívítárbakka í Bæjarsveit.
Skapgerð Guðmundar mótaðist
þegar á uppvaxtarárum hans í
föðurgarði af þróttmiklu athafna
lífi og harðri baráttu við nátt-
úruöflin í erfiðum ferðalögum
tim torfæra fjallvegi og óbrúuð
Etórvötn.
Faðir Guðmundar, Jón Guð-
mundsson, áður bóndi á Reykj-
Um í Lundarreykjadal, var um
langt skeið austanpóstur milli
Hcykjavíkur og Odda á Rang-
fervöllum. Átti Jón á þessum ór-
um heima á Laugalandi við
Reykjavík. Hafði hann reist þar
bú og hafið þar ræktun við erfið
Ekilyrði. Var Jón dugnaðarmað-
Ur mikill og hinn mesti ferða-
garpur. Guðmundur varð ung-
Wr aðstoðarmaður föður síns í
Jpóstferðunum. Var þess þá ekki
langt að bíða, að í ]jós kæmi
irábær áhugi og dugnaður hins
Unga manns og sú óbifanlega trú
Og sannfæring, sem síðan hefir
einkent alt hans lífsstarf, að
Enannlegur máttur og hyggjuvit
Væru þess umkomin að bjóða
byrginn og sigrast á hverskonar
erfiðleikum og tálmunum á braut
«m umbóta og framíara. Hugur
Guðmundar hneigðist þegar á
«nga aldri að landbúnaði. Það
éirlaði aldrei á neinni tvískift-
íngu j huga hans um það, hvaða
Iifsstarfi honum bæri að helga
krafta sína. Sveitir landsins og
þau verkefni, sem þar biðu
cljarfhuga, áhugasamra og þrótt-
fnikilla umbótamanna, heilluðu
buga og smni hins unga hugsjóna
tnanns.
Eftir að Guðmundur hafði afl-
Eð s^er heima fyrir staðgóðrar
tnentunar, sigldi hann til Dan-
tnerkur og síundaði þar landbún-
aðarnám á búnaðarháskóla og
Vann þar að því loknu um skeið
sð Iandbúnaðarstörfum. __ Eftir
heimkomuna rjeðst Guðmundur
til starfa hjá Búnaðarsambandi
Borearfjarðar og vann á vegum
þess að jarðabótum á sambands-
evæðinu um alllangt skeið.
Með stofnun Búnaðarsambands
Borgarfjarðar hefst nýtt tíma-
Lil í jarðabótasögu hjeraðsins.
f>ótt eigi væri stórt af stað far-
t& og við mikla ex-fiðleika að
etja, eins og t. d. það, að flytja
Varð iarðabótaverkfærin á .klökk
Um á milli bæja, þá var með
etarfsemi þessari mjög greidd
gata þess, að hinn mikli umbóta-
fehugi, sem ríkti í hjeraðinu, gæti
ú þessu sviði orðið að sýnileg-
úm veruleika í starfi og fram-
kvæmdum.
Borgfirðingum var mikill á-
vinningur að komu Guðmundar
Inn í hjeraðið og virkri þátttöku
hans í þessu brautryðjandastarfi.
1 þessum verkahring nutu hæfi-
leikar hans sín vel. Hinn mikli
t)g brennandi áhugi hans og
dugnaður, samfara útsjón og
Verklagni, bar ríkulegan ávöxt
í miklum afköstum og vel unn-
Um jarðabótum. Starf þessa
gunnreifa og ótrauða atorku-
tnanns varð bændum því mikil
hvatning til sóknar á sviði jarð-
í'æktar og fleiri umbóta og fram
fara í búnaðinum, sem Guð-
tnundur, í samstarfi sínu við
bændur, lagði mikla rækt við að
ræða við þá um, samhliða því
Bem hann miðlaði þeim af þeirri
þekkingu og fróðleik, sem hann
hafði aflað sier í þeim greinum.
Árið 1914 hefst nýr þáttur í
fitarfi Guðmundar í hjeraðinu.
Það ár ljet h;;nn af störfum hjá
búnaðarsambandinu og hóf bú-
é
Guðmundur Jónsson.
skap á Ytri-Skeljabrekku. Keypti
bann þá jörð af Hirti Snorrasyni,
fyrrum skólastjóra og alþingis-
manni. en þar hafði Hjörtur bú-
ið frá því er hann Ijet af skóla-
stjórn á Hvanneyri. Flutti Hjört-
ur frá Skeljabrekku að Arnar-
holti, hinu forna sýslumannssetri
Box-gfirðinga.
Búskapur Guðmundar á Skelja
brekku var rekinn með hinum
mesta mvndarbrag. Ber jörð
þessi, sem er ekki stór en far-
sæl bújörð, æ síðan svipmót
dugnaðar og smekkvísi Guð-
mundar. Má í þessu sambandi
geta þess, að Guðmundur gróð-
ursetti þar við bæjarvegginn
stóran og fallegan trjálund, er
tæplega mun eiga sinn líka í
hjeraðinu og þótt víðar sje leit-
að. En þetta dæmi, um trjá-
garðinn á Skeljabrekku, færir
okkur heim sanninn um það,
hverju almennt má áorka um
þessa miklu heimilisprýði, þeg-
ar til þess verks er stofnað af
þekkingu, smekkvísi, nákvæmri
gæslu og umönnun.
Þessum mikla og áhugasama
jarðræktarmanni mun hafa þótt
sjer í þessu efni þröngur stakk-
ur skorinn á Skeljabrekku. —
Seldi hann þá jörð og fluttist
búferlum að Hvítárbakka. — Á
Hvítárbakka var þá rekinn lýð-
skóli, en þann skóla stofnaði Sig-
urður Þórólfsson, mikill og sann-
ur áhugamaður um mentun og
menningu hinnar uppvaxandi
æsku í landinu. Rak Sigurður
skólann um langt árabil, en eftir
brottför hans frá skólanum var
skólinn í'ekinn á vegum hjeraðs-
ins til ársins 1930, að hjeraðs-
skólinn í Reykholti tók til starfa.
Við komu sína að Hvítárbakka
tók Guðmundur við rekstri skóla
búsins. Rak hann búið fyrir sinn
reikning, uns hann keypti það og
jörðina, þegar breytt var um
skólasetrið. Eigi hafði Guðmund-
ur fyr drepið niður fæti á Hvít-
árbakka en þar var hafin öflug
ræktunarstarfsemi og aðrar um-
bætur. Er nú þar svo komið, að
þar er eitt af stærstu túnum
hieraðsins og búrekstur og gripa-
fjöldi í samsvörun við það. —
Þess er fyrr getið. að þegar
Guðmundur byrjaði búskap,
hafði hafist nýr þáttur í starf-
semi hans í hjeraðinu. Eru þau
ummæli engan veginn eirfíkorð-
uð við þær miklu og marghátt-
uðu framkvæmdir í búskapnum,
sem eftir hann liggja, og þann
mikla myndar- og snyrtibrag,
sem þar er á öllu, heldur lúta
þau eins og ekki síður að þeim
miklu og margþættu afskiftum
hans af og þátttöku í fjelagsmál-
um hjeraðsins á þessu tímabili.
Hefir Guðmundur komið þar
mjög við sögu, sem vænta mátti,
þegar um er að ræða slíkan á-
huga- og hugkvæmdamann, sem
auk þess nýtur trausts og trún-
aðar allra, sem hann þekkja, og
þeirra mest, er hafa af honum
nánust kynni. Það yrði of langt
mál að gera því full skil hjer,
hve þáttur hans hefir verið og
-r ríkur í þessum málum. Þess
má þó geta, að hann hefir í fjölda
ára verið í stjórn Kaupfjelags
Borgfirðinga og lengst af veitt
forstöðu sauðfjárslátrun á veg-
um fjelagsins. Þá hefir hann ver-
’ð í stjórn Búnaðarsambands
Borgfirðinga, átt sæti á Búnað-
arþingi, verið í stjórn Andakíls-
ár-virkjunar, átt sæti í fasteigna
natsnefnd svslunnar, verið í
hrepps- og sýslunefnd og gegnt
hreppsstjórastörfum. Um langt
ikeið var hann form. skólanefnd-
ar Hvítárbakkaskólans, og i
skólanefnd Reykholtsskóla hefir
hann verið frá stofnun
hans. — Þá hefir hann
lengi verið prófdómari við
Bændaskólann á Hvanneyri og
um 35 ára skeið staðið að meira
eða minna leyti fyrir vegaeerð-
um í sýslunni. Eru þetta alt, og
koma hjer þó ekki öll kurl til
grafar, ærin og tímafrek störf
utan heimilis, og er ekki á færi
annara en þeirra, sem gæddir
eru sjerstökum áhuga og eru
atgervismenn, að inna slík störf
af hendi með kostgæfni, sam-
hliða því að standa fyrir um-
fangsmiklum búrekstri og stór-
feldum framkvæmdum í jarð-
ráekt og öðrum umbótum, sexrx
tengdar eru í verulegum mæli
við vinnuafköst bóndans sjálfs.
Eins og af þessu má ráða, er
Guðmundur mjög fjelagslyndur
maður, sem telur ekki spor
sín við það að greiða götu hvers
þess málefnis, er til framfara
hoi'fir til aukinnar menningar
og bætti'a lífskjara. Þá er hann
og mikfll greiðamaður og bón-
góður og ávalt reiðubúinn að
leysa hvers manns vandræði eft
ir bestu föngum. Hefir margur
til hans leitað, þegar vanda bar
að höndum, og eigí farið bórí-
Ieiður til búðar. Þó að Guðmund
ur sje að eðlisfari maður allgeð-
ríkur, er hann þó allra manna
liprastur í lund, viðfeldinn og
aðlaðandi í umgengni, fyrirmann
legur í frámgöngu og býður af
sjer góðan þokka í hvívetna,
enda hvers manns hugljúfi. Hafa
þessir eiginleikar hans, samfara
einbeittni og festu, þegar því er
að skifta, verið honum sterk stoð
í baráttu hans fyrir hugðar- og
áhugamálum sínum.
Guðm. er kvæntur gáfaðri og
þróttmikilJi afburðakonu. Ragnh.
Magnúsdóttur nrófasts Andrjes-
sonar á Gilsbakka. Hefir Ragn-
heiður búið manni sínum vist-
legt og ánæcjulegt heimili, enda
er gestrisni þeirra hjóna og
höfðingslund alþekt.
Þau eiga tvo syni, Magnús,
sem er starfsmaður hjó Samb.
ísl. samvinnufjelaga. og Jón, sem
nú býr á bálfri jörðjnni á móti
föður sínum. Evu þeir bræður
báðir hinir mann^'ænlegustu.
Guðmundur hefir revnst æsku-
hugsjón sinni trúr. Hann hefir
þar ekki orðið • fvrir neimtm
Vonbrigðum. Hann befir 'fundið
lífshámingju sína í því að hlvnna
að frjómagni íslenskrar gróð-
urmoldar, láta tvö strá vaxa þar„
sem eitt greri áður. Er það bjarg-
föst sannfærina bans. að með
slíkum hætti sio laeður traustur
grunnur nnrlb- framtíð og lífs-
hamingju þjóðar vorrar.
P. O.
Barist gegn fáfræði
MADRID: — Stjórnin á Spáni
leitar nú ráða til að leysa vanda
ólæsra og óskrifandi sem fyrst.
Árið 1945 voru 45 prósent þjóð-
arinnar ólæs og óskiifandi.
Sisscar G.
65 ára er í dag Einar G. Jón-
asson, hreppstj. á Laugalandi í
Hörgárdal, og vildi jeg með
þessum línum minnast afmælis-
barnsins, þó jeg hinsvegar viti,
að Einar kærir sig lítt um hrós
nje lofræður, því Einar er mað-
ur hljedrægur og yfirlætislaus
og tranar sjer hvergi fram. En
við, sem þekkjum Einar, vitum,
hver ágætismaður hann er, og
skal nú getið helstu æfiatriða
hans.
Hann er fæddur að Stóragerði
i Hörgárdal í Eyjafirði, á sum-
ardaginn fyrsta, 23. apríl 1835.
Allir íslendingar, ekki síst
Norðlendingar, þekkja hve
gleðilega þýðingu sá dagur hef-
ur, og litli drengurinn, er þá
fæddist, þennan dag var líka
kærkomin sumargjöf foreldr-
um sínum, þó fátæk væru, af
þessa heims auðæfum — en þau
voru hjónin Guðrún Jóhannes-
dóttir og Jónas Jónsson, búend-
ur í Stóragerði, bæði dáin fyr-
ir löngu.
Jónas var, að sögn, gáfu- og
fjörmaður, en á barnsárum mín
um kyntist jeg Guðrúnu sál.
og minnist þess hve fróð hún
var og minnu'g, og kunni marg-
ar sögur og æfintýri, sem okk-
ur börnunum þótti yndi á að
, hlýða. Líka var hun hin besta
kona. Slík \ar móðir Einars
Jónassonar, enda gömul sögn,
að merkismenn eigi sjer ætíð
j merkismæður. En ekki naut
Einar lengi bernskugleðinnar í
foreldrahúsum. Tíu ára gamall
fór hann til vandalausra, og
vann eftir það fyrir sjer sjálf-
ur; fvrst sem ,,matvinnungur“,
sem kallað var, en fyrir nokkru
kaupi eftir fermingu, sem ekk-
ert mundi þj'kja nú á dögum.
Má r.ærri geta, að ekki hefur
æskubraut hans verið rósum
stráð, frekar en ýmissa annarra
unglinga á þeim árum, sem
urðu að hrekiast milli vanda-
lausra. En jafnan er Einar fá-
orður um þau ár, sem annað
— segist ekki hafa átt illa ævi
neinsstaðar. En alltaf var þó
sterk þrá hans að . komast til
manns", þó fátæktin virtist
standa þar á milli sem ókleifur
veggur. I barnaskóla var hann
aðeins þrjár vikur, en eftir'
fermíngaraldur braust hann í
unglingaskóla og dvaldi þar
12 vikur við nám. Síðan fór
hann i Hólaskóla og lauk þar
búfræðinámi með góðu burt-
fararprófi.. vorið 1909 — sama
ár bvrjaði hann kennslustörf í
Glæsibæjarhreppi í Eyjafirði,
og var þar síðan barnakennari
í 30 ár. Vita kennarar best, hve
mikla lipurð og þolinmæði þarf
til brunns að bera. 5 því starfi,
enda ærið. vanbakklátt starf.
oft og tíðum. En jeg held, að
óhætt sje að fuílyrða. að þar
sem í öðru, hafi Einar Jónasson.
reynst hinn ágætasti Jeg var
öll mín barnaskólaár nemandi
hans, eins og flest ungt fólk
í Glæsibæjarskölahv. á þeim
árum, og ætíð minnist jeg hans
sem kennara, með hlýhug og
virðingu.
Jafnhliða kennslustörfum. hlóð
ust nú á Einar ótal störf fyrir
sveitarf.jelag hans, því þá voru
menn ekki valdir í trúnaðar-
stöður eftir pólitísku mati, held
ur hæíni og því trausti. sem
þeir nutu. í hreppsnefnd var
hann tugi ára, þar af oddviti
sveitar sínnar í 19 ár. og er
það eitt, ekki lítið starf i jafn
stóru sveitarfjelagi Þá hefur
haim verið i skattanefnd til
Jónasson
þessa, og formaður hennar nú
um skeið, og gegnt ótal fleíri
trúnaðarstörfum, að visu um-
svifaminni, en hafa þó tekið
sinn tíma, og nú síðasta ára-
tuginn hefur hann verið hrepp-
stjóri og sýslunefndarmaður. —•
Þegar jeg nú hugsa.um Öll þessi
störf, sem hann heíur unnið
í aímenningsþágu, fyrir lítil og
oft engin Iaun — og kannsk9
ekki alltaf mikið þakklæti held
ur — skil jeg best, hve oft
hann hlýtur að hafa Iagt „hart
að sjer“, og hve margar fórnir
slík vökumannsstörf kosta, sem
fáir meta að verðleikum — og
því miður, virðist mjer, sem
slíkum mönnum sem Einari, sj9
óðum að fækka með íslenskri
þjóð.
Auk þess, sem áður er talið,
rekur Einar allstórt bú á Lauga
landi, þar sem úti og inni ríkir
regla og þrifnaður. Þjóðvegur-
inn liggur hjá gai'ði á Lauga-
landi og er vinalegt þar heim
að líta; stórt og reisulegt stein-
hús í stóru og grösugu túni, sem
Einar hefur stækkað og prýtt.
En Hörgá kvíslast neðan við
túnið, með ótal valllendishólm-
um, og eru þar aðal heyjalond
jarðarinnar. Að Laugalandi er
ánægjulegt að koma. Á móti
manni kemur húsbóndinn bros
hýr og glaðv-r, en ætíð hæg-
látur og prúðmannlegur, og
handtakið hans er hlýtt og
þjett. Einar er gestrisinn mjög
og kann best við sig í vinahópi
— og þrátt fyrir 65 árin, er
hann beinn í baki, kvikur og
ljettur í hreyfingum og hirn
unglegasti. Hann er meðalmað-
ur á hæð, grannur og vel vax-
inn og snvrtimenni hið mesía
— gi'annleitur og frekar stór-
skorinn í andliti og hin hreinu,
gráu augu hans, og útlit alít,
vekur þegar traust. Mikla gleði
hefur Einar af því að gefa fá-
tækum og hjálpa þeim. er bágt
eiga, en jafnan lætur harn
sem minnst á því bera, og hef-
ur undravert lag á því, að léta
þann, er við tekur. ekki finna
að hann sje þiggjandi. Má um
Einar segja, að ekki veit hægri
hönd hvað sú vinstri gerir og
munu margir blessa hann i
hljóði, fyrir hjartagæsku hans.
Þrátt fyrir það, að Einar er
einhleypur og erfitt er um fólks
hald í sveit, hefur hann þó til
þessa dags, staðið af sjer þann
straum, sem leitar á mölina.
Hann er trúr þeirri köllun —
sem hann ungur sór trvggð —•
að hlúa að „móður mold“ vit-
andi það, að það er hún, sern
ávöxtinn gefur. og að ..bóndi
er bústólpi, bú er lar.dstólpi — •
því skal hann virður vel“.
Að lokum \il jeg færa Einari
Jónassyni bestu heillaóskir og'
þakkir fyrir Hðnu árin og megi
íslensk þjóð eignast sem flesta
sonu og dætur líka Einari Jón-
assvni dreneskaparmenn,
trúa í hverju starfi.
23. apiíl 1950.
Eyfirðingur.
mmmtmiitmiitttttmimiiittiimitmmmmmatmt‘i’%^
l ' 4'
: Tvpggja herborgja |:
| Ébúð [
1 óskast sem fyrst. Hó leiga i jg
: boði. Uppi. i síma 80515. :
•uimimimiiitiitiiituiiiitiiititmiitiiiimiMmiut(tii!i4»