Morgunblaðið - 09.06.1950, Blaðsíða 4

4
MORGVNBLAÐIÐ
Föstudaginn 9. júní 1950.
^J*\venj)jóáin oc^ leimiíi í
#■—■—»»—„—■—«*—■»—— Grc enmetisr jettir Kal da borðið
„EN hvað vorið er guðdómlegt
í ár,“ hljómar frá hvers manns
vörum. Morgun eftir morgun
vaknar maður við að sól skín
í heiði og hoppar upp úr rúm-
inu, í sólskins skapi og fullur
starfsþrár. Og undrandi • spyr
maður sjálfan sig: „Er þetta
virkilega Reykjavík?" (Ef það
ausrignir, þegar þið lesið þetta,
þá fyrirgefið þjer). Ekki versn-
ar skapið þegar maður kemur
í búðirnar og sjer áþreifanleg
merki þess, að sumarið er í
nánd, að það er að komast hing-
að norður eftir til okkar. Þar
eru skínandi gúrkur á boðstól-
um, sem amerísk frú ein sagði
mjer að væru miklu betri en
gúrkurnar í Ameríku, af því
að okkar gúrkur eru lengri og
mjórri og miklu færri kjarnar
í þeim. Þar fást salat-höfuð og
radísur, og sje heppnin með má
einnig fá persille og rabarbara
(og áður en langt um líður
koma einnig túmatarnir). Og
hvernig eigum við nú að not-
færa okkur og njóta allra þess-
ara nýjunga? Fyrst gleð jeg fjöl
skyldu mína með „vorsalati“.
Jeg kaupi V2 pund af skyri.
hræri það með sykri og ofur-
litlu af salati, þar til mjer bykir
það gott á bragðið. í þetta
blanda jeg svo gúrkum og
hreðkum , sem eru skornar í
smábita. Þið megið trúa því, að
það er ferskt „sumarbragð“ að
þessu salati, og dóttir mín, sem
aldrei hefur getað vanið sig við
skyrið, borðar hverja rúgbrauðs
sneiðina eftir aðra með þessu
salati, án þess að hafa hug-
mynd um hvað það er, sem hún
lætur upp í sig.
Venjulega mun vera búið til
salat úr gúrkunum. Þær eru
skornar í þunnar sneiðar og
látnar í þynnt borðedik, bland-
að sykri, salati og pipar. (Hvers
>ægna ættum við annars ekki
að taka sítrónusafa í staðinn
íyrir edik, þar eð hann er miklu
hollari og nú er hægt að fá
sítrónur?) Þið ættuð að reyna
að gera gúrkusalatið dálítið
fjölbreyttara: — Hrærið tvær
eggjarauður með svolitlu af
sykri. Hellið 1 dl. af sjóðandi
rjóma í. Sósan er hituð þar til
hún þykknar, en hún má ekki
sjóða. — Blandið ofurlitlu af
sítrónusafa og salti í. Vi gúrka,
2 túmatar og 1 'salathöfuð er
skorið í smábita og blandað í
sósuna. Meðan við bíðum eftir
túmötunum notum við harðsoð-
in egg, kaldar kartöflur e. þ. u.
3. í staðinn.
Gúrkan þarf ekki æfinlega að
enda æfina sem salat, enda þótt
það megi teljast virðulegt. Það
má afhýða þær, skera þær í
bita og sjóða þær næstum meir-
ar í vatni (gleymið ekki salti).
Framreiðist í jafningi, sem bú-
inn er til úr soðvatninu og
rjóma blönduðum sítrónusafa
og með einni eggjarauðu í. Mjer
finnst ætíð þessi rjettur dálítið
■'•æminn. en mörgum þykir
hann mjög góður. Mjer þykir
miklu betra að skera gúrkurn-
ar í þykkar sneiðar, sjóða þær
í 3 mín. í næstum engu vatni,
þurrka þær, velta þeim í mjöli
og salti og steikja þær í svo-
litlu af smjöri á pönnunni. —
Skreytið þær með ofurlitlu af
hakkaðri pjetursselju.
Eða þetta, sem er ennþá
betra: Búið til deig úr 1% dsl.
af mjöli, 1 eggi, Vz tsk. af lyfti-
dufti, ögn af salti og Vi dsl af
mjólk. Dýfið gúrkusneiðunum
(ca. Vt cm á þykkt) í þetta
deig og steikið þær i sjóðandi
feiti (plöntu- eða svínafeiti) í
potti.
Og að lokum eitt ennþá um
gúrkurnar: Reynið þegar þjer
framreiðið kaffi eða te næst að
læða einu fati með rúgbrauðs-
kringlum jafnstórum og eins að
lögun og gúrkusneiðarnar, sem
lagðar eru á þær, (gúrkan má
ekki vera of þunn). Þjer getið
reitt yður á að mörgum þykir
það gott með „sætabrauðinu11.
Þá skulum við athuga blað-
salatið (grænsalat) dálítið, sem
ætti að vera í miðdegisverði
okkar nokkrum sinnum á viku.
Það verður að skola salatið
vandlega. Eitt sandkorn eyði-
leggur alveg ánægjuna, og blöð
in verða að vera fersk og falleg.
Það er smekksatriði, hvernig
menn vilja helst hafa salatið
framreitt. Mjer þykir alltaf
best að hella á það rjóma,
blönduðum sykri og sítrónu-
safa, en mörgum þykir betra að
hella á það matarolíu og ediki,
sem er rjett blandað í hlutföll-
unum 3 olía á móti 1 edik, salt
og pipar til smekkbætis.
Það er gamalkunnugt að ost-
ur og radísur eiga vel saman,
en reynið einu sinni nýja út-
gáfu af þeim: 2 til 3 knippi af
radísum eru skoluð og soðin í
vatni (með salti). Þá eru þær
settar í þykkan, hvítan jafn-
ing blönduðum muldum osti
(rifinn ostur). Hræran er látin
í eldtrausta skál, stráð allþykku
lagi af muldum osti og smá
smjörlíkisbitum ofan á hana og
bökuð þar til hún er ljósbrún
að ofan.
Þjer skuluð ekki fleygja rad-
•ísukálinu. Takið bestu blöðin
og sjóðið þau í ofurlitlu af vatni
og saxið þær því næst smátt.
Hellið dálitlu af feiti yfir, t. d.
baconfeiti og framreiðið rjett-
inn með harðsoðnum eggjum.
Rabarbarinn er einmitt núna
það besta, sem hann getur orð-
ið. Hann er svo góður, að ekki
ætti að nota hann í annað en
ávaxtastöppu og fínasta ábæti,
nema maður hafi mjög mildð
af honum. Það er auðvitað hægt
að búa til rabarbaragraut og
súpu úr honum, en þá ætti ekki
ekki að sía stönglanna frá. Þess
háttar má bíða þar til þeir
verða digrir og grófir. Þegar
búinn er til ósíaður rabarbara-
grautur eru stilkarnir soðnir í
sykurvatni, ef til vill með nokkr
um dropum af vanillíni, þar til
þeir eru meirir, því næst er
potturinn tekinn af eldstónni
og kartöflumjöli, hrærðu í
vatni, hellt út í og hrært rösk-
lega í á fneðan. í ósíaðan rabar-
baragraut þarf hjer um bil 45
gr af kartöflumjöli á lítra af
saft og í 1 kg af stilkum þarf
V2 1 af vatni og 200 gr. af sykri.
Rabarbarasúpa er búin til á
sama hátt, nema hvað þá er
bætt meira vatni í. Oft þarf að
setja nokkra dropa af rauðum
súpulit í, til þess að gefa grautn
um eða súpunni lystugri lit.
Að lokum skuluð þið svo fá
yndislegan rabarbaraábæti.
Rabarbarakaka: —- Sjóðið ca.
600 gr. af rabarbarastilkum í 1
dl. af vatni og 150 gr af sykri.
Sýðst alveg sundpr Og er jafn-
að með ofurlitlu af kartöflu-
mjöli. Kremsósa er gerð úr 1
eggi, 1 eggjarauðu, 1 matsk. af
hveiti og 2 dl af mjólk (egg og
mjöl eru þeytt með ofurlitlu af
sykri og 25 gr. af smjöri þar til
það er ljósbrúnt. Smyrjið eld-
trausta skál og látið fyrst lag
af raspi á botninn, þá rabar-
baramaukið, þá kremið og að
síðustu það, sem eftir er af
raspinu. — Bakist V2 klst. og
skreytist með rjómafroðu.
Rabarbaraterta: Bakið t.ertu-
botn úr 125 gr. smjörlíki, 125
gr sykur, 2 egg, 60 gr hveiti og
60 gr kartöflumjöl. V2 kg rab-
arbarastilka, skorið í 2—3 cm
langa búta, er soðið í 2 dl af
vatni og sykri bætt í til bragð-
bætis, Bútunum er þjettraðað á
tertubotninn og þess gætt að
þeir sjeu eins heillegir og hægt
er. IV2 bl (2Vi kúfaða teskeið)
matarlím, sem legið hefur í
bleýti, er látið renna í heitu
og síuðu sykurvatni, og þegar
það byrjar að hlaupa, er því
hellt yfir tertuna. Rjómafroða
fram með kökubrúnunum.
Og hjer er dálítil nýjung
handa þeim, sem þekkja „epla-
flesk“ og þykir það gott. Reynið
að láta smátt brytjaðan rabar-
bara í staðinn fyrir epli í heita
„baconfeiti11 og nóg af sykri í.
Látið lokið á og látið sjóða við
hægan hita.
Við munum athuga rabarbar-
ann betur seinna. Þið vitið að
rauðgrautur með rjóma er þjóð
rjettur Dana, og þeir hafa gott
vit á mat.
Hvers vegna ættum við hjer á
íslandi ekki að nota rabarbar-
ann eins vel, þar sem við þó
þörfnumst hans enn meira en
þeir, sem í heitari löndum búa.
Við skulum því „drekka skál“
þessarar ágætu jurtar, sem nota
má í staðinn fyrir margar ,teg-
undir aldina, og nota hann til
hins ýtrasta.
Sya.
DANIR eru víðfrægir fyrir að
framreiða „kalt borð“, þótt það
sje aðallega gert í veitingahús-
um. Þessi siður hefir fluttst
hingað, og er „kalda borðið“ nú
orðið algengur veislumatur á
reykvískum heimilum.
Vegna hvers hefir þessi er-
lendi siður átt svo miklum vin-
saeldum að fagna hjer á landi?
Borð, þakið margvislegum rjett-
um, sem eru skreyttir eftir bestu
föngum, getur verið mjög skraut
legt og girnilegt á að líta, og
vonlegt að slíkur veislumatur
geðjist okkur íslendingum, sem
erum gestrisnir og rausnarlegir
að eðlisfari. Auk þess telja hús-
mæður kalda borðinu það til
gildis, að hægt er að bjóða og
taka á móti fleiri gestum í þröng
Um húsakynnum en þegar setið
er við veisluborð, því að það er
almennur siður að neyta slíks
matar standandi, þótt þeim, sem
ekki eru þjálfaðir í þessari íþrótt,
veitist það stundum erfitt. Og
flestar húsmæður hafa litla
heimilisaðstoð, og er það þá
kostur að geta haft matinn altil-
búinn áður en gestirnir koma,
jafnvel þótt það sje margra daga
verk að matreiða „kalda borðið"
og útvega allt,.sem til þess þarf.
Gestirnir sækja sjálfir matinn, og
þarf því ekki að ganga um
beina.
En ýmislegt má að „kalda borð
inu“ finna. Þessi matur er mjög
dýr og mun dýrari en nokkur
annar veislumatur. Auk þess
verða alltaf miklar leifar, sjer-
staklega hjá húsmæðrum, sem
ekki eru vanar slíkri matargerð.
Að vísu nýtast þessar leifar að
nokkru leyti, sökum þess að
heimilisfólkið borðar þær næstu
daga, en það verður dýr hvers
dagsmatur. Ekki verður þó hjá
því komið að margt fer til spillis,
þó reynt sje að halda vel á.
Eins og sakir standa er mjög
erfitt að útvega allt það, er til
„kalda borðsins“ þarf, því að það
þykir ekki „fínt“ nema allt
fljóti á asparges, niðursoðnum á-
vöxtum otr öðrum slíkum fásjeð-
um matvælum. Húsmæðurnar
þurfa að gera „hernaðaráætlan-
ir“ sínar mjög tímanlega, tryggja
sjer sambönd hjá kaupmönnum,
UM FATNAÐ
EINS OG nú er ástatt er ekki
vanþörf á því, að menn atnugi
gaumgæfilega fatakaup sín og
fari vel með þann fatnað, sem
þeir eiga.
„Jeg hefi ekki úr svo miklu
að spila, að jeg hafi efni á því
að kaupa ódýran fatnað“, sagði
einu sinni hygginn maður. Þetta
ættu kaupsýslumenn og gjald •
eyrisyfirvöld ávalt að hafa í
huga.
Oft er hagkvæmt að kaupa
góða vöru þótt dýr sje. Þetta á
sjerstaklega við um allan hvers-
dagsklæðnað. Á stríðsárunum
voru framleidd í Englandi sterk
og haldgóð fataefni, þrátt fyrir
allan vöruskortinn, og sýniv það
hverjum augum iitið hefur verið
á þetta mál þar í landi.
Við eigum nú vjð mikinn vöru
skort að búa og væri því mikils-
vert að við lærðum af revnslu
annarra og legðum kapp á að
flytja ekki inn annað en góðar
og vandaðar vörur. En allt önn-
ur sjónarmið virðast nú ríkjandi
hjer á lariRi í þessu efni. Hjer
fæst talsvert af tilbúnum fatn-
aði, t. d. vinnusloppar fyrir kven
fólk úr gisnum „sirz“-efnum, en
gott bómullarefni sjest varla. —
Ljereft, sem hingað hefur flutst,
' er mjög misjafnt að gæðum, og
mörg slík <jæmi mætti nefna.
! í mörg ár hafa húsmæður
kvartað yfir því, að ekkert feng-
| ist í búðunum af áinavöru, sem
hægt væri að velja úr í fatnað
á heimilisfólkið. Þær yrðu að
sætta sig við það, sem að beim
væri rjett af tilbúnum fatnaði,
sem oft er óhentugur hvað snið
og gæði snertir.
! Það er mikilvægt í öllum beim
fataskorti, sem nú ríkir, að menn
fari vel með föt sin, lagfæri göm-
ul föt og bfeyti þeim svo að þau
endist sem lengst. Ekki er síður
nauðsynlegt, að börnin hiiði vel
um flíkurnar sinar.
Hjer skal nefnt eitt dæmi um
það, hverjar kröfur <- u gerðar
til endingar algengs fatnaðar í
Svíþjóð og -Danmö.ku. Sænsk
handavinnukennslukona, frk. Ast
rid Boklund, hefur gert áætlun
um fatnað tvítugrar stúlku. Hún
gerir ráð fyrir að stúlkan eigi af
utanyfirfatnaði eina vetrarkápu,
sem endist í 4 ár, eina sumar-
kápu, sem endist í 3 ár, eina regn
kápu (gaberdine), er endist í 6
ár og eina „dragt“, sem endist
í 4 ár. Þessi áætlun hefur verið
endurskoðuð í Danmörku og
Framh. á bls. 11.
og þeim aðilum, er rata króka-
‘leiðir syartamarkaðsins. — Allt
þetta er mjög tímáfrekt og við
það bætast 2—-3 dagsverk við
matreiðsluna.
Eins og áður var sagt, er kalda
borðið mjög skrautlegt á að líta.
En sú dýrð stendur eltki lengi.
Þegar fyrsta biðröðin hefir farið
framhjá „kalda borðinu“, er lista
verkið orðið heldur óhrjálegt á
að líta. Sú óhemju vinna, sem
lögð hefir verið í að skreyta
„kalda borðið“ er á svipstundu
að engu orðin. Þar sannast, sem
víða annarsstaðar, að hægra er
að rífa niður en byggja upp.
Hver gestanna hrúgar á disk-
inn sinn ýmiskonar rjettum, síld,
kjötrjettum, salötum, osti o. s.
frv. Allt fer þetta í einn hræri-
graut á diskinum, síldin bland-
ast ávaxtasalatinu, kjötsósan fisk.
inum o. s. frv.
Það er tímabært að taka upp
aðrar og hagkvæmari venjur í
þessum efnum. Á haustin væri
t. d. þjóðlegra að framreiða
„kalt borð“ úr íslenskum haust-
mat, ,t. d. lifrarpylsu, blóðmör,.
lundaböggum, sviðum, lamba-
steik o. s. frv.
í stað „kalda borðsins“ má
hafa smurt brauð. Það hefir alla
sömu kosti og „kalda borðið“,
en er ódýrara og fyrirhafnar-
minna fyrir húsmæður.
I matarveislum er uoft hafðir
2—3 heitir rjettir og ábætir á
eftir. Þetta er ágætur veislumat-
ur, en oft óhentugur fyrir þær
húsmæður, sem hafa litla eða.
enga heimilisaðstoð. Þessar hús-
mæður geta t. d. haft kaldan fisk-
rjett (fisk í hlaupi eða þ. h.),
hangikjöt með kartöflum í jafn-
ingi og loks ábæti. Þessi matur
hefir þann sama kost og „kalda
borðið“, að húsmóðirin getur mat
reitt hann áður en gestirnir
koma, en þarf eftir það einungis
að hugsa um kartöflujafninginn.
Ef húsakynnin eru þröng, má
borða þennan mat standandi ekki
síður en „kalda borðið“. Hangi-
kjöt hefir alltaf verið veislumat-
ur íslendinga, og fer vel á því
að halda þeim sið.
Þegar haidnar eru opinberar
veislur, er miög óviðfeldið að
framreiða matvæli, sem ekki eru
á boðstólum í verslunum, og
vorkunarlaust að nota þann mat,
sem seldur er í búðum. — Sama
máli gegnir um heimilin. Þótt
svarti markaðurinn hafi því mið-
ur blómgast hjer mjög á síðari
árum, ættu mcnn ekki að aug-
lýsa „sambönd" sín í þeim efn-
um, heldur spyrna við fæti og
reyna að vinna á móti þeim ó-
fögnuði eftir fremsta megni. —
Húsmæðrum ætti a ðvera kapps-
mál að veita gestum sínum ein-
ungis íslenskan mat og þær er-
lendu fæðutegundir, sem á boð-
stólum eru hverju sinni. Þær
geta sýnt margskonar hug-
kvæmni í þeim efnum. T. d. var
mjer sagt frá veislu, sem emb-
ætt.ismaður nokkur hielt nýlega.-
Á borðum voru lifraðir kútmag-
ar og pönnukökur með rjóma. Er
ekki annars getið en gestum hafi
líkað maturinn ágætlega og þótt
hann mikil tilbrevtni frá hinu
danska „kalda borði“, sem þeir
áttu að venjast. S. H.
RAGNAR IÓNSSON
hœsttrfjettarlögmaihir.
Laucavng 8, sími 7752
Lögfræðistörf og eignaumsýsla.
....................................
Sigurður Revnir l’jelursson
málflutnirigsskrifstofa
Laugaveg 10. — Simi 80332.