Morgunblaðið - 25.08.1951, Síða 6

MORGUNBLAÐIÐ
Laugardagur 25. ágúst 1951
ttgttttfrlftMlí
Útg.: H.f. Árvakur, Reykjavfk.
Frarakv.stj.: Sigfús Jónsson.
Futstjóri: Valtýr Stefánsson (ábyrgBarm.)
Lesbók: Árni Óla, sími 3045.
Auglýsingar: Árni Garðar Kristinsson.
Ritstjórn, auglýsingar og afgreiðsla:
Austurstrssti 8. — Sími 1600.
Áskriftargjald kr. 16.00 á mánuði, innanlands.
í lausasölu 75 aura eintakið. 1 króna með Lesbók.
Frá ofstjórn til frjálsræðis
ÍSLENDINGAR eru að eðlisfari fyigi í kosningunum til þess að
frjáislyndir og frelsisunnandi. geta framkvæmt þessa stefnu.
Menning þeirra og framfarir hafa j Þó að menn hefðu nú fengið
grundvallast á frjálsræði til orðs sára reynslu af tilraunum þeim,
og athafna. I sem gerðar höfðu verið á vegum
Samt sem áður höfum við á „áætlunarbúskaparins“, hlaut
síðari árum þurft á margvísleg- Sjálfstæðisflokkurinn samt ekki
úm höftum og ófrelsi að kenna
Vegna opinberra afskipta og að-
gerða ríkisvaldsins.
Sjálfstæðismönnum hættir
stundum til þess að saka sinn
eigin flokk um iöggjöf og ríkis-
afskipti, sem eru stefnu hans and
stæð, en hann hefír ekki getað
spornað við sökum minnihiuta-
aðstöðu á Alþingi. Haft hinsveg-
ar hönd í bagga með stjórnar-
framkvæmdum eftir því sem að-
staða hefir leyft — og jafnan
nieð þeim ásetningi að beita þeim
áhrifum, sem flokkurinn ræður
>íir til skaplegri framkvæmda á
andstæðri stefnu.
Fjárhags- og atvinnulíf okkar
varð vissulega fyrir gífurlegum
ánrifum af völdum styrjaldarinn
ai og síðar því umróti á efnahags
S viðinu sem sigldi í kjölfar styrj
aldarinnar — árin eftir stríð.
Þegar ný ríkisstjórn var mynd
uð í ársbyrjun 1937, undir for-
sæti Alþýðuflokksins, var gerð
tilraun til þess að ráða fram úr
vandamálunum með meiri „áætl-
unarbúskap" en við höfðum áður
haft af að segja. Vissulega þótti
mörgum Sjálfstæðismönnum nóg
um, en flokkurinn lagði þó lið
sitt þessu síjórnarsamstarfi af
fullri alvöru meðan það entist.
Toppurinn á „áætlunarbúskapn
um“ var Fjárhagsráð, sem fengin
voru í hendur yfirgripsmeiri
völd en nokkurri stofnun eða
nefnd á sviði framkvæmdavalds-
íns hafði nokkru sinni áður verið
fengið.
meirihlutaaðstöðu á Alþingi eftir
kosningarnar.
Þó var Sjálfstæðisflokkurinn
ERæff við bæfarsfjéraííra í TliörsSiavrs um hiraa fær-
cysksj höfuðburg, — efaiahagséréajglöika eyfa-
í FISKGEYMSLUHUSUM Fær-
evja liggur nú óseldur saltfiskur
fyrir 30 milljónir færeyskra kr.
Má segja, að í þessum saltfisk-
birgðum liggi bundið mest allt
rekstrarfje Færeyinga. Hefur
þetta eðililega haft í för með
sjer efnahagsörðugleika, og er
það nú aðalumræðuefni manna
þar um þessar mundir.
Það var eitthvað á þessa leið,
sem bæjarstjóranum í Thors-
havn, Kjartani Mohr, forstjóra,
fórust orð í samtali við Morgun-
blaðið. Bæjarstjórinn var hjer í
bænúm á fimmtudaginn. Hann
kom þá um morguninn með Dr.
Alexandrine og fór með skipinu
aftur í gærdag. Hann hefur kom-
ið hingað einu sinni áður, til þess
að heimsækja vin sinn, Pjetur
Wigelund, skipasmíðameistara,
cg formann Færeyingafjelagsins.
Sagði Mohr, bæjarstjóri, að í
Færeyjum nyti Wigelund álits
almennings fyrir þann skerf er
hann hefur lagt fram við að auka
G
keggfa og flskvesðlaraáSLi
hng fjölmennastur eftir kosning kynnin milli þjóðanna. í Wige-
arnar og sterkastur á Alþingi — ' ]und er að finna hinn dugmikla
og tok þa að sjer að mynda minni j
hlutastjórn,
og trygga Færeying, sagði bæj-
arstjórinn.
Kjartan Mohr er ungur maður
og hefur nú verið bæjarstjóri í
Stjórn Sjálfstæðisflokksins Thorshavn í 3 ár. Hann segist
undirbjó þegar í stað í frum- þegar sem unglingur hafa fengið
varpsformi til'ögur til úrlausn mikinn áhuga á stjórnmálum og
ar í efnahags- og atvinnumál j alltaf fylgt Folkaflokknum að
unum á grundvelli þeirrar málum, og sem Folkaflokksmað-
ur var hann kjörinn bæjarstjóri,
en sá flokkur hefur flesta full-
trúa.
kosningastefnuskrár, sem
flokkurinn hafði barist fyrir.
f greinargerð frumvarpsins
var höfuðtilgangi þess lýst
þannig:
„Aðaltilgangur þess er að
stöðva hallarekstur, fella nið-
ur ríkisstyrki og skapa jafn-
vægi í atvinnulífi landsmanna
og þar með að koma í veg fyr-
VAXANDI BÆR
Þegar Kjartan Mohr var að
því spurður, hvort Thorshavn
hefði tekið mikltim breytingum
á síðari árum, sagði hann, að
bærinn hefði stækkað mikið og
Kjartan Mohr
bæjarstjóri.
manna 30 krónur. Þar hefur verið
næg atvinna, en hætt er við að
núverandi f járhagsörðugleikar
lleiði til atvinnuleysis.
FLUG V ÖLLURINN
HÆTTULEGUR
| Talið berst nú að flugmálum
Færeyinga, en á stríðsárunum
var byggður þar flugvöllur á
I Vogev. Fyrst eftir styrjaldarlokin
; var flugvöllurinn notaður til far-
þegaflugs til Prestvíkur. En þeg-
ar farið var að hugsa meir urn
mannslífin en á styrjaldarárun-
um, sagði Mohr, kom í ljós, að
flugvöllurinn var stórhættulegur
og lögðust þá allar flugferðir nið-
ur til Færeyja. Hinsvegar er jeg
þeirrar skoðunar, að auðveldlega
megi gera flugvöli skammt frá
Thorshavn, en það myndi kosta
offjár. Jeg fæ ekki sjeð að Fær-
eyingar hafi fyrst um sinn fjár-
hagslegt bolmagn til þessarar
flugvallargerðar.
ÚTVEGSMÁL
Ekki er rætt svo við Færey-
inga, að talið berist ekki að út-
vegsmálum. Mohr bæjarstjóri
sagði að kolaveiðarnar við ísland
hefðu gengið vel í ár. Eins hafa
handfæraveiðar við Grænland
gengið prýðisvel. Hluti af veið-
inni þaðan verður sent heint suð-
ur til Evrópulanda á markað, en
annað flutt til Færeyja.
Togarafloti Færeyinga telur nú
38 skip. Ekki eru þeir allir á
veiðum, t. d. liggja margir hínna
gömlu togara, sem keyptir voru
hjeðan í stríðslokin. — Um þau
kaup sagði Mohr að einstaka mað
ur hefði gert goð kaup, en flestir
slæm. Skipin dýr í rekstri og
þörfnuðust gífurlegs viðhalds. —
Sum þurfti að „klassa“ alveg upp
er kaupin voru gerð. En togarar
eins og Gylfi, Hafsteinn og Karls-
efni hafa reynst vel, sagði Mohr,
ög eru þeir á veiðum á Grærr-
J landsmiðum í sumar
Færeyingar hafa látið breyta
mörgum af gömlu skútunum f
vjelskip og hefur það þótt gefast
vel, en þessi skip hafa einkum
verið á Grænlandsveiðum í sum-
ar.
ir almennt atvinnuleysi. Jafn J væri enn .að stækka. Við höfum
Þegar leið á þetta stjórnar-
samstarf varð mönnum í æ rík
ari mæli Ijóst að einkenni þess
urðu fyrst og fremst „of-
stjóm".
Atvinnuvegirnir voru rekn-
ir með sxhækkandi styrkjum
úr ríkissjóði, sem afla þurfti
með vaxandi álögum á borg-
ara «g nýjum sköttum. At-
Sjálístæðisflokksins.
Menn hafa nú nokkra reynslu
af hinni breyttu stefnu frá of-
stjórn til frjálsræðis.
Það hefir verið horfið frá
styrkjastefnunni — verslun lands
manna er að verulegu leyti orðin
frjáls — skömmtun afnumin —
svartamarkaður horfinn — vax-
andi vöruframboð og komist hef-
ir verið hjá atvinnuleysi.
Þó hafa óvæntir örðugleikar
steðjað að, verðíall útflutnings-
afurða, síldarleysi, togaraverk-
vinnurekeudurnir voru flestir ic;ii * marga mánuði, og svo illt
orðnir iUa stæðir og því yfir- árferði fvrir landbúnaðinn að
vofandi samdráttur og þar af bokað hefir fngnriliióna tjóni.
leiðandi atvinnulevsi. Kapp- Auðvitað cr líka enn við marg-
v.i__;-x _:n: ,______:.■_. > síi vanda að elíma. sierstakleea
svipaða sögu að segja heima i
Færeyjum og þið hjer. Fólks-
straumurinn hefur legið til hinna
stærri bæja, úr sveitunum, eða
öllu heldur frá þeim eyjum, sem
strjálbýlar eru.
Fjöldi fólks hefur flutst til
Thorshavn og enn er bærinn að
fylgis. Það tókst með stjórnar ' stækka og telur nú 6000 íbúa.
samstarfinu við Framsóknar-1Tii Þessa hafa húsbyggingar í
flokkinn, sem grundvallaðist í Thorshavn verið með þvi sniði
meginatriðum á frumvarpi ( að hvert hús er byggt út af fyrir
með tilheyrandi garði. Þetta
framt er að því miðað að
skapa skilyrði til frjálsrar
verslunar, sem yrði almenn-
ingi til mikilla hagsbóta".
Vegna minnihlutaaðstöðu á
þingi þurfti Sjálfstæðisflokk-
urinn næst að vinna að þvi að
at'la þessari stefnu meirihluta-
Framh. á bls. 8.
Bróðir Velvakonda skrifar:
ÚB DAGLEGA lÍFINU
Slg
hefur haft í för með sjer að bær-
inn er óþarflega víðáttumikill,
en það hefur í för með sjer stór-
lega aukinn reksturskostnað, að
sjálfsögðu. Eru nú risin þar af
grunni fýrstu húsasamstæðurn-
ar með sex til átta íbúðum í.
Kjartan Mohr, bæjarstjóri,
sagðist álíta, að það væri sam-
eiginleg skoðun Thorshavnbúa,
að Elliheimilið nyti almennastra
vnsælda af bæjarstofnunum og
mjer er það sjerstaklegt gleði-
efni, að bærinn skuli reka það.
Þar er pláss fyrir 25 manns og
gumla fólkinu, sem á langan
starfsdag að baki, skapað þar
Mstlegt og gott heimili.
lUaupið milii kaupgjalds og! an vanð3 að glíma, sjerstaklega ,
verðlags hjelt áfram, jók halla J vaxandi dýrtið. sem almenningi kýBYGGINGAR í BÆNUM
reksturinn og verðfellti krón ver^ur æ þungbærari. En 1 þvi j ^ nýbyggingum í Thorshávn,
una. Ríkissjóður var rekinn e‘n' 11111 ekki gleyma þeim Klíl’r' 'taldi Mohr barnaskólabj'ggingu
með stórfelldum halla og vex ieSu vei ðhækkunum, sem oi ðið fyrsfa Gamli skólinn er síðan
haía a heimsmarkaðinum á ilest
um vörum, og okkur er með öllu
óviðráðanlegt. Skattar og álögur
eru líka of þungar og mundi t. d.
^,ÁæUunarbúskapurinn“' vel fagnað, ef hægt væri að Ijetta
rann sitt skeið á enda. Þegar soluskattinn á almenningi og ber
að sjalísógðu að stefna að því að
Ijetta álögurnar.
andi skuidum. Svartamarkað-
ur btómgaðist í landinu meðan
vöruskorturinn óx og biðrað-
irnar lengdust.
slitnaði upp úr stjórnarsam-
starfinu undir forsæti Alþýðu
flokksins mátti allsstaðar
heyra — einnig í flokkum
hínna sosialistisku, — að of-
stjórnin væri orðin óþolandi.
í alþingiskosningunum haustið
1949 vildi Sjálfstæðisflokkurinn
brjóta um blað. I kosningastefnu
skrá flokksins var lögð á það
höfuðáhersla að hverfa frá hafta-
slefnunni í þjóðmálunum, inn á
leiðir frjálsræðis fyrir einstakl-
ingana og athafnalífið. Megin-
kjörorð Sjálfstæðisflokksins í
kosningunum voru: Styrkjalaus
atvinnurekstur — afnám haft-
anna — aukið athafnafrelsi.
Flokkurinn bað um meirihluta-
um aldamótin og orðinn of lít-
ill. Nýi skólinn verður stórbygg-
ing fyrir 250 börn, en í Thors-
havn eru bæði gagnfræðaskóli
og menntaskóli, er útskrifaði 20
stúdenta á síðasta vori. Þá er
verið að byggja nýja rafmagns-
Stöð fyrir bæinn, sem kosta mun
fjórar milljónir og loks er byrjað
á stórkostlegum endurbótum á
höfninni og stælckun hennar. —
Því á að ljúka á næstu sjö árum,
en til þess mun bæjarsjóður
Thorshavn verja alls um átta
milljónum króna. — Danskir
verkfræðingar stjórna hafnar-
gerðinni og að henni lokinni,
ekki að hika á þeirri braut, I verður höfnin í Thorshavn
scm hún hefir markað sjer til nokkru minni en Reykjavíkur-
Einnig ætti ekki að láta leyf
ar frá ofstjórnartimabilinu
verði innlvksa þótt orðnar
sjeu að mestu óþarfar. Þannig
hlýtur að draga að því að Fjár
hagsráð verði Iagt niður.
Núverandi ríkisstjórn þarf
höfn.
Af öðrum fyrirmyndarstofnun
um Thorshavn-bæjar nefndi
Mohr, bæjavstjóri t.d. hvíldar-
heimili fyrir fólk úr öllum stjett
lengur fyrir hendi þeir erfið-1 um og á öllum aldri, barnaheim-
leikar, sem af því leiða aðj ili og dagskóla.
glíma við sjálfa ofstjórnina, * 1 Thorshavn eru daglaun verka
meira frjálsræðis í þjóðlífinu
Það ætlast enginn til þess
að erfiðleikarnir hverfi þó að
ofstjórninni sje koniið fyrir
kattarnef, en það eru þá ekki
Vanalegir þurfá að
stofna fjelag
„Vanalegur" skrifar:
„NÚ VAR verið að stofna ennþá
emn klúbbinn, sem á að heita
sex feta klúbbur eða þriggja álna
klúbbur. Það er látið birtast í
blöðunum (allt með skipulagðri
auglýsingastarfsemi) að mark-
mið þessa klúbbs væri skelfing
athyglisvert, já menningarfyrir-
tæki, sem sje það að sjá um inn-
kaup á fatnaði fyrir langþurf-
andi stóra menn bæjarins. En jeg
vil nú bara segja það, að jeg
held að það sje vita þarflaust
iyrir þessa stóru menn að stofna
klúbb í þessum tilgangi. Það er-
r.m við þessir vanalegu menn,
sem eigum að stofna með okkur
samtök til þess að fá föt á okkur.
Alltaf til stór númer
„EF ÞÚ ekki trúir mjer, þá skaltu
fara inn í vefnaðarvörubúðirnar
og sp.yrja um skyrtur nr. 15V2.
Hverju er svarað? Nei, því miður
það eru aðeins til skyrtur nr.
17 og 18, einmitt fötin á stóru
mennina. Á eymdarárunum, er
lítið fjekkst í verslunum var
alveg sama uppi á teningnum, þá
fengust aðeins stóru númerin og
lttlu númerin, en-það gleymdist
að sjá fyrir þörfum okkar vana-
legu mánnanna.“
Meginhluti fatnaðar
af meðalstærð
í ÞESSUM brjefkafla „Vana-
legs“ er margt athyglisvert og
það reyndist rjett vera, að erfitt
er um þessar mundir að fá skyrt-
ur af meðalstærð. Það er samt
engin sönnun þess, að meðalmönn
um sje gert Iægra undir höfðí,
hvað viðkemur sölu fatnaðar.
Sannleikurinn er sá að megin-
hluti alls tilbúins fatnaðar er af
rneðalstærðum, enda er salan ör-
uggust þar.
- Bætir úr örðugleikum
jeg héf það eftir staðgóðum
heimildum, að það sje alls ekki
ætluhin að sexfeta-fjelagið eigi
að verða samkvæmisklúbbur,
eins og „Vanalegur" gefur í skyn.
Tilgangur fjelagsins er að því er
best verður sjeð sá einn að bæta
úr miklum erfiðleikum hávax-
irna manna um kaup á fötum.
Það er rjett að það eru til í versl
unum skyrtur með stórri flibbá
stærð, en þær liggja lítt hreyfð-
ar í búðunum, vegna þess að erm
arnar samsvara ekki flibbastærS
inni, bolurinn er alltof stuttur o,
s. frv. Og hávaxnir menn geta
aldrei keypt tilbúin föt í verslun-
um, heldur verða þeir jáfnan a5
láta klæðskei a sauma þau á sig
og munur á verði er þá stórfelld-
ur. Hávaxnir menn eiga og í
niiklum örðugleikum með að fá
rykfrakka og vetrarfrakka í
rjettri stærð.
.Ij
Fleiri fjelög?
Hugmyndin að stofnun sex-
fetafjelagsins er enda þótt hún
sje frá öðrum löndum komin, svo
r.auðsynieg og sjálfsögð að jeg
gæti bcst trúað því, ef fjelagið
kæmist að góðum samningum vi5
klæðskera, þá rísi upp hjerna
ístrubelgjafjelag, parrukkafjelag
í'yrir þá sem þess þurfa og siðar
e. t. v. líístykkjafjelag.
Helgí kominn aftur
DAGLEGA LÍFINU hafa borist
þessar vísur frá Ólínú Jónasdótt-
ur:
Ennþá fýllir útvarpsmál
ör og ferskur kraftur.
Nú skal hlusta af hjai'ta og sál.
Helgi er kominn aftur.
Lengi hrífur hljómur þinn y
hugans gleðistrengi.
Vertu, Helgi, velkominn.
Við höfum beðið lengi.
Mjer finnst að margir vilji taka
undir þessi umraæli skáldkon-
unnar. Þeir voru fjölmargir sem
fannst gamall vinur kominn
heim, þegar Helgi tók að lesa
yfirstandandi útvarpssögu, Og
gamlan mann heyrði jeg segja
glaðklakkalega: „Er nú blessað-
ur sí-ungi karlinn hann Helgi
kominn aftur“. ______ ,