Morgunblaðið - 12.04.1991, Qupperneq 1

fltofgtitiMAMfe
PRENTSMIÐJA MORGUNBLAÐSINS FÖSTUDAGUR 12. APRÍL 1991 BLAÐ
PÁLMI JÓNSSON
FORSTJÓRI
3.júní 1923 — 4. apríl 1991
Ennþá stendur mér skýrt fyrir
hugskotssjónum sunnudagurinn 3.
júní 1923. Ég vaknaði snemma
morguns í rúmi mínu á Hofí á Höfð-
aströnd við það að gestur var kom-
inn, mér alveg að óvörum, það var
lítil frænka sem hafði verið að koma
í heiminn. Ég var feiminn við hana
og flýtti mér í spjarirnar og hljóp út
í hlýjan en regnlegan vormorgun.
Þegar ég vogaði mér inn í húsið
aftur að nokkrum tíma liðnum var
líka lítill frændi þar kominn. Tvíbur-
arnir Pálmi og Sólveig mörkuðu
tímamót á æviferli mínum. Við
deildum heimili og fóstri tii fullorð-
insára eins og systkini þrátt fyrir
sex ára aldursmun. Fjórða ungmen-
nið bættist í hópinn nokkrum árum
síðar, Friðrik Pétursson, bróðurson-
ur Jóns bónda á Hofí.
Nú er hinn yngsti úr þessum
hópi fallinn frá fyrir aldur fram.
Pálmi Jónsson andaðist á.apríl síð-
astliðinn 67* ára að aldri.
Að Pálma stóðu að mestu skagfir-
skar ættir. Jón, faðir hans, var son-
ur Jóns Péturssonar bónda á Nauta-
búi sem var einn af Valadalssystkin-
unum, börnum Péturs bónda Pálma-
sonar. — Móðir Jóns á Hofi var
Solveig Eggertsdóttir Jónssonar
prests á Mælifelli Sveinssonar lækn-
is Pálssonar. Kona séra Jóns var
Hólmfríður Jónsdóttir frá Reykja-
hlíð. — Móðir Pálma var Sigurlína
Björnsdóttir bónda í Brekku í Víði-
mýrarsókn Bjarnasonar. Móðir Sig-
urlínu var Ingibjörg Stefanía Olafs-
dóttir. Ættir þeirra Björns og Ste-
faníu -voru að mestu úr Fljótum,
kenndar við Stóru Brekku og Hraun.
Raunar var Stefanía að nokkru upp-
runnin úr Blönduhlíð af Steingríms-
ætt.
Jón og Sigurlína settu saman bú
. á Hofi á Höfðaströnd 1921 og
bjuggu þar í 45 ár, en Jón andaðist
1966.
Pálmi Jónsson var einstaklega
bráðþroska barn og unglingur bæði
að greind og líkamsþroska. Bar
fljótt á ýmsum hæfileikum hjá hon-
um sem síðar einkenndu hann á
fullorðinsárum. Hann var einstak-
lega glöggskyggn og hygginn, verk-
laginn og framkvæmdasamur, en
snemma varð líka ljóst að hann
mundi tæpast ganga troðnar slóðir
eða hugsa til að reka búskap á föð-
urleifð sinni. Hann var stórhuga
unglingur og dreymdi snemma langt
um stærri viðfangsefni. Skólanám
var honum leikur og þótti einsýnt
að hann gengi menntaveginn. Hann
lauk námi í menntaskóla og lög-
fræðiprófi við Háskóla íslands, en
gaf sér þó tæpast tíma til þess því
margvíslegar hugmyndir um að
ryðja sér braut í starfí á sviði versl-
unar og viðskipta sóttu fast á hann
og tóku tíma hans. Ekki var hann
heldur sú manngerð sem telur skrif-
borðsstólinn eftirsóknarverðan til
langframa, enda notaði hann litt
skrifstofuhúsgögn þó að honum
gæfist síðar kostur á slíku. Þá var
skaplyndi hans þannig farið að hann
átti örðugt með að vinna undir ann-
arra stjórn þegar honum óx fiskur
um hrygg. Hann varð að standa á
eigin fótum á eigin ábyrgð.
Hugmyndaauðgi Pálma og fram-
kvæmdahraði í viðskiptum og versl-
unarrekstri varð brátt áberandi og
áætlanir sínar gjörhugsaði hann svo
að þær stóðust ótrúlega vel. Um
árangur starfa hans er alþjóð kunn-
ugt.
Pálmi Jónsson var mikill maður
að valíarsýn og bar sig vel, fríður
sýnum, duldist engum að þar fór
höfðingi se'm hann var, en tilgerðar-
laus með öllu. Hann var heilsu-
hraustur fram um sextugt en þá
kenndi hann vanheilsu og varð að
gangast undir hjartaaðgerð sem
tókst svo vel að hann reis upp fyrr
en varði albúinn til nýrra átaka.
Síðustu æviárin voru honum að
flestu leyti hin bestu og farsælustu.
Þá uppskar hann ávextina af löngu
starfi og naut þess að sjá verk sín
tala. Hann settist aldrei í helgan
stein en vann af kappi til síðasta
dags er kallið kom að öllum óvörum.
Um manninn bak við verkin er
minna vitað, enda var Pálma á
móti skapi að standa í sviðsljósi eða
bera einkamál sín á torg. Þar var
hann einfari, átti fáa trúnaðarvini
en marga kunningja. Pálmi hugsaði
einstaklega vel um hag og velferð
fjölskyldu sinnar. Hann kvæntist
Jónínu Sigríði Gísladóttur, reyndist
hún samhent manni sínum og var
hjónaband þeirra farsælt. Varð þeim
fjögurra barna auðið. Öll eru börnin
vel gefin og mennileg, en þau eru:
Sigurður Gísli, kvæntu.r Guðmundu
Þórisdóttur, Jón, kvæntur Elísabetu
Björnsdóttur, Ingibjörg Stefanía,
gift Sigurbirni Jónssyni listmálara
og Lilja Sigurlína, sambýlismaður
hennar er Birgir Bieltvedt. Barna-
börn Pálma og Jónínu eru sex. Þijú
eldri systkinin starfa í stjórn fyrir-
tækis föður síns, en Lilja stundar
listnám í New York.
Eftir lát Jóns á Hofi lagði móðir
Pálma ráð sitt mjög í hans hendur,
og þær mæðgur, Sigurlína og Stef-
anía amma hans, rosknar konur,
fluttust til Reykjavíkur í nágrenni
við hann og undu þar vel í elli sinni,
enda vantaði ekkert á að Pálmi
gyldi þeim fósturlaunin. Hann var
vakinn og sofinn í að sjá um vellíð-
an jieirra í ellinni.
A bak við þunga brynju baráttu-
mannsins Pálma Jónssonar bjó innri
maðurinn viðkvæmur og nærgæt-
inn, allra manna glaðastur og reif-
astur á góðri stund, unnandi skáld-
skapar og lista, gæddur skemmti-
legri kímnigáfu.
Við Pálmi fórum stundum tveir
einir í pílagi’ímsferðir á síðari árum
heim á ættarslóðir okkar í Skaga-
firði. í þeim ferðum gleymdum við
öllu hversdags þvargi. Við fórum í
stuttum áföngum um sveitirnar sem
við gjörþekktum frá æskuárum okk-
ar, nánast hverja þúfu og hvern
stein. Við minntumst gamalla daga,
þegar við þekktum líka fólkið á
hverjum bæ, en það hafði týnt
tölunni þegar við vorum þar síðast
á ferð í leit að liðinni ævi. Pálmi
naut þessara ferða í ríkum mæli.
Stutt er nú síðan hann stakk upp á
að við færum í sumar í slíkan leið-
angur. Mennirnir þenkja en Guð
ræður, og hans vegir eru órannsak-
anlegir.
Þá er það eitt eftir að kveðja
frænda minn og tryggan vin ævi-
langt og flytja honum þakkir frá
mér og mínum. Margir bera hrygg-
an hug við brottför hans. Þyngstur
er harmur kveðinn konu hans, börn-
um, barnabörnum og tengdabörn-
um. Minningin um traustan og
umhyggjusaman eiginmann, föður
og afa mun þó létta þeim byrði sorg-
arinnar.
Blessuð sé minning Pálma Jóns-
sonar. Hvíli hann í Guðs friði.
Andrés Björnsson
Haustið 1989 voru stofnuð sam-
tök til að vinna að öllu því sem
gæti orðið til velferðar börnum
bæði á Islandi og í þróunarlöndum.
Samtökin eru tengd ýmsum hlið-
stæðum samtökum erlendis svo sem
Save the Children í Bretlandi og
Radda Barnen á Norðurlöndum en
þau hlutu nafnið Barnaheill á ís-
landi.
Það er auðvelt að stofna samtök
um góð málefni en erfiðara að halda
þeim virkum. Að þessu komumst
við þegar frá leið og mættum við
víða'góðum vilja þar sem barið var
á dyr og beðið um stuðning. Ekki
verður annað minnisstæðara úr slík-
um leiðöngrum en það þegar leitað
var til Pálma Jónssonar um stuðn-
ing. Það kom fyrst á óvart að Pálmi
átti ekki skrifstofu til að hittast á
þótt vitað væri að fáir forstjórar
hefðu umsvifameiri starfsemi en
hann. Síðar hefur frést að ástæðan
var sú að Pálmi var ekki gefinn
fyrir skrautlega yfirbyggingu á fyr-
irtæki sitt.
En fundi var samt komið á. Á
þeim fundi hóf formaður Barna-
heilla ræðu um allan hinn góða til-
gang samtakanna og áhuga á að
látagott af sér leiða. Hann var stutt
kominn með lesturinn þegar Pálmi
spurði hverskonar stuðning við
hefðum í huga. Þá var með nokkrum
erfiðismunum nefnd svimandi upp-
hæð og sagði Pálmi strax já við
þeim stuðningi. Formaður hélt
áfram ræðu sinni um samtökin eftir
að hann hafði náð sér eftir svo
óvænt og auðveld úrslit. Að loknum
lestrinum sagði Pálmi. „Ég sé að
þetta er allt of lrtið. Ætli það sé
ekki best að þið fáið þennan styrk
í staðinn tvisvar á ári.“
Það má geta nærri að Samtökin
mátu Pálma mikils fyrir þennan ein-
staka stuðning og hafa þar ekki
aðeins horft á þær myndarlegu upp-
hæðir sem reglubundið hafa borist
frá honum heldur var stuðningur
hans í okkar huga skýrt merki um
að styrk samstaða eigi að geta orð-
ið milli viðskiptalífsins og okkar
nýju mannúðarsamtaka. Hvatning
Pálma jók okkur verulega sjálfs-
traust á þessu sviði og hefur komið
sér vel undir svipuðum kringum-
stæðum.
Djúpur harmur er að ótímabær-
um dauðdaga Pálma Jónssonar en
hann skilur mikið dagsverk eftir,
sem verður lengi minnisvarði um
einstakan framkvæmdamann. Auk
þess var hann gæddur drenglyndi
og styrk, sem Barnaheill vilja sér-
staklega minnast um leið og fjöl-
skyldu hans og öðrum aðstandend-
um er vottuð djúp samúð.
Stjórn Samtakanna
Barnaheilla
Sú harmafregn barst til okkar
4. apríl að Pálmi Jónsson hefði lát-
ist um hádegisbil. Við vinnufélag-
arnir urðum harmi lostnir og í huga
minn kom sú hugsun hvernig getur
Hagkaup verið án Pálma.
Það er einkennileg tilfmning að
eiga ekki eftir að sjá Páima koma
á sinn hljóðláta og virðulega hátt
til vinnu. í þau .14 ár sem ég hef
unnið að innkaupum hjá Hagkaup
hafði Pálmi aldrei skrifstofu né fast
skrifborð, en var samt alltaf á staðn-
um. Hans vinnusvæði var „Hag-
kaup“ verslanir, lagerar, skrifstofan
og innkaupadeildir. Það var ekki
margt sem fór fram hjá honum og
kunni hann að meta það sem vel
var gjört. Fyrstu árin mín í fyrirtæk-
inu var Pálmi mjög virkur í innkaup-
unum og er mér ógleymanleg sú
samvinna og hans stórkostlegu hug-
myndir. Síðan hefur fyrirtækið þró-
ast ört og allur vettvangur breyst.
Með þessum fáu línum langar
mig að þakka góða og eftirminni-
lega samvinnu og flyt fjölskyldu og
öðrum aðstandendum hugheilar
samúðarkveðjur frá mér og fjöl-
skyldu minni.
Guð styrki fjölskylduna 5 sorginni.
Guðrún Gestsdóttir
Orð eru ekki annað en vatnsbólur
en verk eru gulldropar.
Þetta kínverska spakmæli minnir
mig á Pálma Jónsson í Hagkaup,
því að hann hafði það fram yfir
flesta aðra íslendinga, er átt hafa
með honum samleið, að hann lét
ekki orðin ein nægja heldur lét verk-
in tala.
Pálmi var með stofnun Hag-
kaupsverslana sinna frumkvöðull að
Iækkun vöruverðs, en með versl-
unum sínum lagði hann grundvöll
að stórmarkaðsforminu hér á landi.
Síðasta stórvirki hans í breyttum
verslunarháttum var forganga hans
um byggingu hinnar glæsilegu
verslunarmiðstöðvar Kringlunnar.
Má fullvíst telja að áræðni hans og
framtíðarsýn við það verkefni hafi
enn á ný brotið blað í íslenskri versl-
unarsögu.
Gulldropar hans voru margir og
margar hugmyndir átti hann í mót-
un um betra mannlíf samborgurun-
um til handa, er andlát hans bar
að. Ávaxta þeirra hugmynda trúi
ég að aðrir muni þó síðar njóta.
Pálmi var ekki aðeins óvenju
glæsilegur maður, heldur einnig
sérstaklega þægilegur í öllu við-
móti. Hógværð og virðuleiki oin-
kenndi alla frarnkomu hans.
Ég átti því láni að fagna að eiga
með Pálma samstarf um árabil og