Morgunblaðið - 31.07.1992, Blaðsíða 3

MORGUNBLAÐlÐ FÖSTUDAGUR 31. JÚLÍ 1992
t> 3
Þessi dýna er of hörð. Hryggurinn er ekki í hvíldarstöðu.
Dýnan er of mjúk fyrir viðkomandi og bakið hvílist ekki.
Mátulegt og hryggurinn hvílist vel eins og aðrir hlutar líkamans.
dýnum. Ódempaðar dýnur eru líka
til en þær eru á undanhaldi og í
dag kýs fólk frekar að hafa dýnurn-
ar dempaðar.
Þetta er aðeins takmörkuð um-
fjöllun um rúmdýnur og það er síð-
an hver og einn sem verður með
aðstoð fagfólks að finna hvað hent-
ar best.
Gauti Grétarsson sjúkraþjálfari
segir að þegar hann fái til sín fólk
sem sé stirt eftir svefninn sé það
ekki nóg að einblína á rúmið sem
sofið sé í því það þurfi líka að skoða
hvað viðkomandi gerði áður en hann
gekk til náða.
„Það er alls ekki ólíklegt að ef
fólk situr við skrifborð í rúma átta
tíma, fyrir framan sjónvarpið í fjóra
og sefur síðan í átta tíma getur
afleiðingin af hreyfingarleysinu
orðið stirður líkami.“ Gauti segir
að þó hann vilji ekki mæla með
neinni sérstakri dýnu vilji hann
benda á að það þarf að endurnýja
dýnurnar reglulega.
„Góð dýna þarf að henta þunga
manns og það á enginn að þurfa
að strekkja bakvöðvana heldur geta
legið í henni afslappaður," segir
Ragnar Bjömsson sem hefur í hálfa
öld búið til dýnur fyrir fólk. Hann
segir að um árin hafi ýmislegt
breyst, úrval aukist mikið og fólk
sé almennt farið að huga meira að
heilbrigði og þar af leiðandi vilja
fá sér vandaða og góða dýnu. „Það
er hinsvegar mjög mismunandi
hvaða dýnur henta hveijum og best
er að fá fólkið til sín til að finna út
í samráði við það hvernig dýnu það
þarf á að halda.
Undir þetta tekur Ingvar Þor-
steinsson heilshugar en hann . er
eigandi verslunarinnar Ingvar og
synir. Ingvar hefur langa reynslu
að baki hann hefur selt dýnur til
viðskiptavina sinna í um fjörtíu og
fimm ár. Fyrstu árin voru það ein-
faldar og ódýrar springdýnur sem
fólk vildi og hvort þær voru góðar
gerði sjaldan útslagið. Þetta breytt-
ist hinsvegar með komu vatnsrúma
til landsins og þá fór fólk almennt
að velta því meira fyrir sér hvetju
það svæfi á.
„Ég þarf að sjá viðskiptavininn
og tala við hann,“ segir Ingvar eins
og Ragnar þegar talið berst að
dýnuvali. Ef ekkert amar að eins
og astmi, liðagigt eða hjartasjúk-
dómar mæli ég helst með svoköll-
uðu tveggja dýnu kerfi, undir og
yfirdýnu með kelidýnu efst. Því
lengri fjöðrun sem er í rúmi því
betra. Sé hinsvegar um veikindi að
ræða á ég mismunandi dýnur fyrir
þá sem þannig er komið fyrir. Þeir
sem þjást af liðagigt þurfa mjög
mjúka dýnu og þeir sem eru til
dæmis með astma þurfa að hafa
hátt undir höfði.
Möguleikarnir eru óteljandi og
spurningin er þá hversu miklu við-
skiptavinurinn vill eyða í dýnu? ■
GuðbjörgR. Guðmundsdóttir
Sjávarniður og
mávagarg eru talin
hafa mjög róandi áhrif á fólk
í því streituþjóðfélagi sem við
búum hafa allir þörf fyrir að
slappa af og safna kröftum. Marg-
ir hafa fundið sér leið til að öðl-
ast ró og hlaða rafhlöðurnar á ný.
En fyrir þá sem ekki hafa enn
getað gleymt amstri dagsins og
tekið því rólega liggja nú fyrir
niðurstöður Vannsókna þar sem
kannað var hvaða umhverfi og
liljóð hafa mest róandi áhrif á
fólk.
Rannsóknina framkvæmdu
breskir sálfræðingar og komust
þeir að því að eitt besta ráðið til
að öðlast ró og frið er að ganga í
fjörunni og hlusta á sjávarnið og
mávagarg.
Þessi könnun fór fram á rann-
sóknastofu þar sem líkt var eftir
mismunandi umhverfi með myndum
og hljóðum og ekki síst var lyktar-
skynið notað. Til að mæla hvenær
bestum árangri var náð við að róa
fólk niður var stuðst við spennu í
ennisvöða en sá vöðvi á hvað erfið-
ast með að slappa af.
Það sem vakti athygli þeirra sem
að rannsókninni stóðu var að þegar
lykt af sjó var dælt inn slöppuðu
þátttakendur best af. Þetta þýðir
að ilmur skiptir miklu máli þegar
fólk ætlar að taka lífínu með ró.
■
GRG
íslensk börn taka
þátt í rannsókn á leikjum
mismunandi eftir aldri og þjóðerni
FINNAST þér þeir ekki fallegir?“ spyr Harriet K. Cuffaro og bendir á
viðarkubba sem fylla margar hillur í kennslustofu Fósturskólans, þar sem
við höfðum mælt okkur mót. Kubbar þessir eiga hug hennar allan um
þessar mundir, því hún er að vinna að rannsókn á mismunandi leikjum
barna eftir aldri og þjóðerni.
Rannsóknin nær líka til íslands
og í tveimur leikskólum hér á landi
hafa kubbarnir verið notaðir á
skipulegan hátt. Það eru fóstrur og
börn í Garðaborg og Staðaborg sem
hafa tekið þátt í verkefninu og sagði
Marta Gunnarsdóttir fóstra á
Garðaborg að henni hefði komið á
óvart hversu þroskandi leikföng
kubbamir hefðu reynst. Dagvist
barna í Reykjavík og Fósturskóli
íslands standa að rannsókninni
ásamt Harriet. Jónína Tryggvadótt-
ir kennari við Fósturskólann er að-
stoðarrannsakandi.
Kubbarnir em misjafnir að stærð
og lögun, og afskaplega hlutlausir
að sjá, enda eiga börnin sjálf að
taka ákvörðun um hvemig þau vilja
nota kubbana, hvort þau byggja hús
úr þeim, landslag, eða láta • staka
kubba vera í hlutverki fólks eða
dýra, svo eitthvað sé nefnt. „Flest
leikföng eru gerð með fyrirfram
ákveðnar hugmyndir í huga,“ segir
Marta. „Frelsi barnanna til að nota
leikföng er því takmarkað, en þess-
ir tilteknu kubbar örva ímyndunar-
aflið auk þess sem börnin virðast
læra grundvallaratriði í stærðfræði
af notkun þeirra. Við á Garðaborg
tókum eftir því að félagslegur þroski
barnanna tók framförum, enda
þurfa þau að taka óvenju mikið til-
lit til hvers annars er þau nota þessa
kubba.“
Komu fyrst árið 1914
Harriet K. Cuffaro er kennari við
Bank Street College of Education í
New York. Sögu kubbanna má rekja
til ársins 1914, er bandaríski kenn-
arinn, Caroline Pratt hannaði þá.
Harriet segir að tíu árum síðar hafi
notkun þeirra orðið almenn og nú
sé vart til sá leikskóli í Bandaríkjun-
um sem ekki hafi kubba af þessu
tagi til ráðstöfunar.
Læra stærðf ræði
„Ein grundvallarreglan við notk-
un kubbana er sú að fóstrar láti
börnin sjálf ákveða hvað þau gera
við kubbana og hvernig þau nota
þá. Ákveðin hlutföll eru milli stærð-
ar og lögunar allra
kubbanna og eftir að
hafa leikið sér með þá
um skeið, læra börnin
sjálfkrafa að þau þurfa
að fylgja ákveðnum
stærðfræðilögmálum
til að leikurinn gangi
upp.
Mér finnst gaman
að sjá hversu mikill
munur er á notkun
kubbanna milli landa.
Islensk böm láta
ákveðna kubba til
dæmis vera menn,
meðan bandarísk böm
láta sömu kubbana
vera báta. Þau íslensku
gera mikið af háum
húsum og fjöllum og
láta kubbana standa
uppá rönd, sem gerir bygginguna
mun óstöðugri en ella. Þennan
byggingarmáta hafði ég ekki séð
áður hjá litlum bömum. Þá láta ís-
lensku bömin suma kubbana oft í
hlutverk hesta og hestafólks, sem
segir heilmargt um náin tengsl
þeirra við náttúruna. Sundlaugar,
kirkjur, dýragarður og ráðhús voru
hluti af borgarskipulagi íslensku
bamanna í leik sínum. Það þótti
íslensk börn reyndust byggja á annan hátt en Harriet hafði kynnst
áður. Þau láta kubbana standa upp á rönd, eins og drengurinn á
þessari mynd hefur gert. Kirkjur, ráðhús og dýragarðar eru líka
algengt viðfangsefni, en hér hefur einmitt verið reist hin myndarleg-
asta kirkja.
Islensk börn
lóto ókveönn
kubba til
dæmis vera
menn, meðan
bandarísk
börn lóta
sömu kubba
vera báta.
Morgunblaðið/KGA
Harriet K. Cuffaro rannsakar um þessar mundir mun á leikj-
um barna milli landa.
mér líka mjög athyglisvert. Fagur-
fræðin skiptir íslensk böm augljós-
lega miklu máli, því þau vildu hafa
byggingar sínar fallegar, sem end-
urspeglar hugmyndir þeirra um að
þau búi í fallegu umhverfi."
Endanlegar niðurstöður rann-
sóknar Harriet liggja ekki enn fyr-
ir. Starfsfólk leikskólanna tekur
myndir og myndbönd af leikjum
barnanna, og skráir daglega upplýs-
ingar um leikina. Marta Gunnars-
dóttir á Garðaborg sagði að hingað
til hefðu fáar athuganir verið gerðar
á leikjum bama hér á landi og því
hefði verið sérlega áhugavert að
vera þátttakandi í þessari rannsókn.
„Það verður spennandi að sjá niður-
stöðumar, en af okkar reynslu sé
ég að hér er um stórsnjallt leikfang
að ræða.“ ■
Brynja Tomer