Morgunblaðið - 01.11.1992, Qupperneq 4

4 B<
MORGUNBLÁÐIÐ SUNNUDAGUlt 1. NÓVEMBER 1990'
Þar sem dauðirai
Bggur í loftíiiu
„Andspyrna gegn mafíunni“ stendur á borðanum.
Geðshræring í andlitum þátttakenda í göngunni við morðstað Bors-
ellinos.
Matteo Cinque lögreglustjóri við skrifborð sitt í höfuðstöðvum lög-
reglunnar í Palermo.
— catena umana — frá Via Carini
að heimili Falcones við Via Notar-
bartolo og síðan að Via Amelia þar
sem Borsellino var drepinn. Þetta
var í þriðja skipti í sögu Palermo,
sem efnt var til fjöldaaðgerða gegn
mafíunni. Fyrri skiptin voru eftir
morðin á Falcone og Borsellino, og
af um það bil einni milljón íbúa
borgarinnar voru um 4-5.000
mættir í Via Carini. Það nægði
ekki til þess að mynda keðju alla
leið á milli þessara táknrænu staða,
en engu að síður var hugur í mönn-
um og menn töluðu um tímamót;
að fólkið væri að vakna til vitundar
um að ekki væri hægt að búa við
þetta tvöfalda siðgæði Iengur. í
þessum hópi var einkum fólk á
milli tvítugs og fertugs. Eldra fólk-
ið lét varla sjá sig.
Ég hafði ekki gengið lengi með
hópnum þegar ég varð var við að
mannþröng hafði myndast og ein-
hverjir hrópuðu „Luca! Luca!“ Þama
var kominn Leoluca Orlando, fyrr-
verandi borgarstjóri Palermo. Hann
varð fyrstur borgarstjóra í Palermo
til þess að taka sér orðið mafía í
munn og reyna að höggva á hið
vanhelga bandalag mafíu og stjóm-
málamanna á Sikiley, meðal annars
með því að ásaka flokksbrodda úr
eigin flokki, Kristilega demókrata-
flokknum, um beina og óbeina aðild
að hinu vanhelga bandalagi. Orl-
ando naut í þessari baráttu sinni
stuðnings valdamikilla jesúíta í
borginni, sem fóra að tala upphátt
um mafíuna í kjölfar morðsins á
Dalla Chiesa. Orlando hafði einnig
myndað bandalag við kommúnista
um stjóm borgarinnar í óþökk
flokksforystu Kristilegra og Sósíal-
ista, sem vora í stjómarsamstarfi.
Barátta hans hlaut að enda með
því að honum var vikið úr embætti
og ýtt út úr flokknum. Hann stofn-
aði hins vegar eigin stjómmálaflokk
á landsvísu, „Netið“, sem vildi gera
baráttu gegn vanhelgu bandalagi
stjómmálaafla og mafíu að máli
málanna. Flokkur hans hlaut um
5% fylgi á landsvísu, en mun meira
fylgi í Palermo.
Astæðan fyrir því að nærvera
Orlandos vakti sterk viðbrögð í
göngunni var ekki síst sú að fjöl-
miðlar höfðu greint frá því skömmu
áður að upplýst væri um áform
mafíunnar um að koma honum fyr-
ir kattamef. Honum var gert að
flytja úr íbúð sinni í Róm af örygg-
isástæðum, og var nú sagður búa_
í herstöð undir stöðugri hervernd á
ónefndum stað. En þama var hann
allt í einu mættur meðal fólksins,
umgirtur óeinkennisklæddum líf-
vörðum í skotheldum vestum, og
hætti ekki bara eigin lífi, heldur
allra göngumanna með nærveru
sinni. En samt var honum fagnað.
Orlando hafði ekki gengið lengi
með hópnum þegar hann og lífverð-
imir í kringum hann tóku á sprett
og hlupu eins og fætur toguðu
nokkur hundruð metra fram með
göngunni. Hægðu síðan á sér en
endurtóku svo sama sprettinn eftir
nokkra stund. Greinilega til þess
að ragla hugsanlega tilræðismenn
í ríminu. Og hvar sem hann kom'
hrópaði fólkið: „Luca! Luca!“ Það
var undarleg tilfínning að sjá evr-
ópskan stjómmálamann á 10. ára-
tug 20. aldar fara um götur heima-
borgar sinnar eins og hundeltur
flóttamaður - stjómmálamann sem
hafði fengið hátt í 100.000 persónu-
leg atkvæði í Palermo í síðustu
kosningum.
Þátttakendur í göngunni við
sprengigíginn þar sem Paolo
Borsellino dómara var grandað
við Via Amelia 18. júlí síðastlið-
inn.
Raddir úr þvögunni
Maður á fertugsaldri:
„Ég er bankastarfsmaður og
nærvera mafíunnar fínn ég daglega
í starfi mínu því öll starfsemi maf-
íunnar snýst endanlega um peninga
og þar eru bankarnir mikilvægasti
hlekkurinn. Stærstu viðskiptavinir
bankanna era mafíósamir. Áður
fyrr sóttust þeir eftir fé úr bönkun-
um, nú era þetta virðulegir fjárfest-
ar sem eiga í vandræðum með að
koma óhreinum gróða sínum í um-
ferð. Þar gegna bankamir mikil-
vægu hlutverki. Öll fyrirtækin sem
þú sérð hér meðfram götunum í
Palermo greiða mafíunni toll. Þar
er nánast engin undantekning. Hér
í Palermo era sjálfstæðir atvinnu-
rekendur skotnir ef þeir vilja ekki
lúta skilmálum mafíunnar. Þessa
dagana er ár liðið síðan Libero
Grassi féll. Hann hafði lýst því opin-
berlega að sem sjálfstæður atvinnu-
rekandi gæti hann ekki gengist
undir skattheimtukerfi mafíunnar
af prinsípástæðum. Hann var skot-
inn eins og hundur hér á götunni
seinnipart sumars fyrir ári. Hér í
Palermo gerast stóru glæpimir allt-
af að sumarlagi...“
Kona um fertugt:
„Ég er þýsk að uppruna en hef
verið búsett hér í 25 ár og á hér
bæði eiginmann og syni sem era
komnir á legg. Maður minn er arki-
tekt og hann hefur starfs síns vegna
ekki komist hjá árekstram við maf-
íuna, sem ræður öllu í bygginga-
bransanum. Mér finnst nú orðið að
ég sé orðin sikileysk, og öll þessi
vandamál hafa snert mig djúpt.
Synir mínir eru Sikileyingar og
vaxa upp í þessu umhverfí og ég
hef áhyggjur af framtíð þeirra.
Hættumar era hvarvetna í um-
hverfínu, sjáðu bara Orlando hér á
meðal okkar. Við getum ekki haldið
áfram að lifa við þessi skilyrði. Hér
hefur allt farið á verri veg. Við
þoram ekki lengur út úr húsi á
kvöldin, við eram ekki ftjáls. Það
verður að gera eitthvað. Þess vegna
er ég hér...“
Kona á sjötugsaldri (reyndist
vera Marina Marconi, þingkona fyr-
ir Lýðræðislega vinstriflokkinn
(PDS) og meðlimur í borgarstjórn
Palermo):
„Sú staðreynd að hér er yfir-
gnæfandi ungt fólk og fjölskyldur
með böm sín sýnir okkur að hér
era saman komnir íbúar Palermo-
borgar, ekki bara atvinnumenn sem
eiga áratugabaráttu gegn mafíunni
að baki eins og ég. Morðárásimar
sem hér vora framdar í sumar hafa
haft sálfræðileg áhrif til vitundar-
vakningar, en ekki til þess að skelfa
fólkið eins og mafían ætlaðist til.
Hér var of langt gengið. Menn segja
stundum að tilvist mafíunnar stafí
af fjarvera ríkisvaldsins, en það er
ekki allskostar rétt. Ástæðumar era
af tvennum toga: Við höfum annars
vegar verið skilin eftir sem afgangs-
stærð við mótun sameinaðrar Ítalíu
á meðan Norður- og Mið-Ítalía nutu
forréttinda. Hins vegar er hér einn-
ig að fínna menningarsögulega arf-
leifð sem er vanþróuð í félagslegum
skilningi. íbúar eyjarinnar hafa lið-
ið fyrir landlæga tilfinningu ein-
angranar og einstaklingshyggju,
sem hefur staðið í vegi framfara.
En ég trúi því að við séum nú að
yfirstíga þessa erfiðleika ...“
Gangan hafði staðið í nærri tvær
klukkustundir þegar við komum að
Via Amelio. Gapandi sprengigígur-
inn blasti enn við okkur framan við
fjölbýlishúsið þar sem móðir Bors-
elljnos bjó. Múrar hússins höfðu að
hluta til látið undan krafti sprengj-
unnar og um 15-20 íbúðir stóðu
enn með tómar gluggatóftir. Það
varð tilfinningaþrungin en hálf-
vandræðaleg þögn, sem rofín var
með stöku slagorðum, sem hrópuð
voru í takt. Sumir voru með tárvot
augu, og það var eins og vanmáttar-
kenndin væri að ná yfírhöndinni á
ný þegar lágvaxinn, skeggjaður
maður rauf skyndilega þögnina og
hélt hrópandi ræðu í mikilli hugar-
æsingu: „ítalska lýðveldið hefur nú
sent okkur her sinn hingað til Pal-
ermo til þess að beijast gegn maf-
íunni eftir að hafa skilið okkur eft-
ir eina og yfírgefna í 50 ár. En
mafían verður ekki sigrað með
hemum, heldur með því að veita
unga fólkinu vinnu. Við erum
þreyttir á því að greiða skatta til
ríkisins áratugum saman án þess
að fá nokkuð í staðinn ...“ Ræða
hans kafnaði í fagnaðarlátum en
hann gaf sig ekki fyrr en röddin
brast eins og í krampakenndum
ekkasogum og gráti. Mannþröngin
leystist smám saman upp og ég
varð samferða þrem miðaldra
kennslukonum sem buðu mér far í
bíl sínum. Þær sögðust tala reglu-
lega um mafíuna við skólabömin.
Það væri liður í uppeldinu. En það
að mótmæla mafíunni á torgum úti
með þessum hætti væri nýmæli á
Sikiley. Höfðum við kannski orðið
vitni að eldskím andspymuhreyf-
ingarinnar?
Næsta fómarlamb mafíunnar?
Daginn sem ég átti viðtal við
lögreglustjórann í Palermo, Matteo
Cinque, sögðu forsíður dagblaðanna
frá því að starfsmenn hans hefðu
gert upptækar eigur auðkýfíngsins
Cataldo Farinella; iðnfyrirtæki, bú-
garða, byggingafyrirtæki, fasteign-
ir, lúxusbfla, listaverkasafn og 300
hektara lands, samtals að verðmæti
um 2,4 milljarðar íslenskra króna
eða 50 milljarðar líra. Þetta var ein
fyrsta stóra eignaupptakan sem
gerð hefur verið á grundvelli laga
sem era yfír 10 ára gömul. Auðkýf-
ingurinn sem þama var gerður
eignalaus með einni lögregluaðgerð
hafði farið huldu höfði síðan 1989
vegna ákæra um aðild að maf-
íunni. Matteo Cinque tók við starfí
lögreglustjóra skömmu eftir morðið
á Falcone. Hann er ekki öfundsverð-
ur af sínu starfí, en ýmislegt benti
til þess að með ráðningu hans hefðu
verið tekin upp ákveðnari vinnu-
brögð innan lögreglunnar. Blöðin
höfðu greint frá því tveim dögum
áður að Cinque væri nú efstur á
dauðalista mafíunnar.
Skrifstofa lögreglustjórans var á
fyrstu hæð í höfuðstöðvum lögregl-
unnar í Palermo, og þótt ég hafí
gengið fram hjá nokkram vopnuð-
um varðmönnum og beðið dijúga
stund á skrifstofu ritarans var ör-
yggisgæsla minni en ég hafði átt
von á. Leyfi mitt var bundið við
fáar afmarkaðar spumingar og ég
var kurteislega beðinn um að nota
ekki segulband. Þetta var stór skrif-
stofa búin dökkum leðurhúsgögnum
með háum gluggum er snera að
bakgarðinum. Fyrir enda salarins
sat lögreglustjórinn á bak við gljá-
fægt skrifborð. Hann var klæddur
dökkum jakkafötum, hvítri skyrtu
og bindi, snyrtilegur án þess að
vera stífur, með viðmót sem virtist
grímulaust og traustvekjandi, ólíkt
því sem ég hafði fundið annars stað-
ar meðal valdsmanna í Palermo.
Lögreglustjórinn sagði að rann-
sókninni á morðunum á Falcone og
Borsellino miðaði vel og fyrstu nið-
urstöður væra væntanlegar innan
fárra vikna (þetta var 3. septem-
ber).
Ég spurði lögreglustjórann hvort
sýknudómar hæstaréttar yfír
dæmdum morðingjum Dalla Chiesa
herforingja og konu hans væra
ekki um leið áfellisdómur yfir ít-
ölsku réttarfari og hvort ný rann-
sókn væri í gangi í því máli? Lög-
reglustjórinn sagði að rannsókn í
máli sem þessu lyki ekki fyrr en
niðurstaða væri fundin, og þótt
sakborningarnir sem dæmdir vora
í undirrétti væra nú saklausir sam-