Morgunblaðið - 08.05.1993, Blaðsíða 2

2 B
MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 8. MAÍ 1993
fuliar af krafti. Uppstilling sýning-
artjaldanna hvers gegnt öðru veldur
átökum og sérkennilegar myndir
verða til þegar þeim er varpað á hlið.
„Ég er hugfangin af þessari nátt-
úru,“ segir Steina, „og hef komið
hingað til að mynda frá upphafi.
Orkan einkennir ísland og mér finnst
hún búa í vatninu. Olga þess sýnir
okkur hvernig augnablikin þjóta hjá;
hreyfing og tími eru iykilatriði í minni
list,- Ég lék á fiðiu áður en ég sneri
mér að myndbandinu og í tónlist er
tíminn líka allt.“
Steina og eiginmaður hennar eru
brautryðjendur í vídeólist. Þau voru
meðal stofnenda Kitchen-hópsins í
New York og unnu þar lengi, en
hafa nú um árabil starfað í Santa Fe
í Nýju Mexíkó. í miðjum mánuðinum
mun Steina leika verk fyrir fiðlu og
myndband í listasafninu, í fyrsta
skipti hérlendis.
Kvíðafullt dádýr
Á annarri hæð safnsins hefur
Daninn Finn Naur Petersen reist
stofu lagða gulli og silfri innan
veggja. Þar stendur kvíðafullt dádýr
á stalli og tyrkneskir inniskór liggja
á gólfinu. Gifsmót af hlutum úr ís-
lenskum kirkjudyrum eru þar líka
og kassi sem gæti geymt fjársjóð eða
verið púlt eða hafa gleymst. Finn
Naur er fæddur í Kaupmannahöfn
1954 og starfar í heimaborg sinni.
Hann stillir upp andstæðum í verkum
sínum og magnar hugarflug þess
sem virðir afraksturinn fyrir sér.
Finn Naur lagði veggi stofunnar
gxill- og silfurdufti til að draga fram
það heita og kalda. Þeir færast nær
mönnum með hvítum strokum yfir
málminn en gróf járnrör bijóta upp
áhrifin og gifsbútar í þeim gætu vitn-
að um hreyfingu eða verið lengdargr-
áður á korti. I miðri stofunni er biár
lampi sem virðist laða að sér aðra
innanstokksmuni líkt og segull.
Verkið er stef um hreyfingu í kyrr-
stöðu, spennu og dulúð.
Þokki í sprungnum vegg
Fyrir utan þessa stofu er annað
verk ekki síður ljóðrænt. Finnska
Iistakonan Maaria Wirkkala hefur
á sérstæðan hátt ofið náttúrumyndir
og tákn í safnið sjálft og umhverfi
þess. Hún fetar sig á fíngerðan máta
eftir veggjum listasafnsins, bendir
sýningargestum út um gluggana á
vatn; bæði á mynd og í Tjöminni.
Sprunga í vegg verður jarðvegur lít-
illar blómjurtar sem vísar til heitis
og uppruna sýningarinnar, Biblíutil-
vitnun blasir við ofan glugga og
annar gluggi verður sjálfstæður hluti
verks hennar. Maaria leikur gjarna
þennan leik, gæðir rýmið óvæntum
þokka án þess að skreyta eða hlaða
nokkurs staðar á.
Hún er fædd í Helsinki 1954 og
starfar bæði í heimalandi sínu og
Frakklandi. Maaria er eini listamað-
urinn á Borealis 6 sem ekki getur
verið viðstaddur opnunina. Hún hefur
hlotið ýmsar viðurkenningar fyrir
verk sín, var fyrir tveimur árum
kosin listamaður ársins í heimalandi
sínu og hlaut hin þekktu Ars Fennica
verðlaun.
Úr öskunni
Aska frá íslandi og Noregi er efni-
viður Bente Stokke á Borealis.
Bente vísar til ólíkra svæða og tlma-
bila með samsetningu sinni. Fíngerð-
ur salli löðir við glerplötur, einhvern
tímann varð hann til við geysileg
átök. En eftir að nátturan er að nið-
urlotum komin liggur einungis aska
eftir, laus ur viðjum tíma og skeyt-
ingarlaus um hættu af orku jarðar.
Bente fæddist 1952 í Noregi og
vinnur að list sinni í Osló og Beriín.
Hun notar ösku i allflestum verkum
sínum og þótt hún tengi hana
ákveðnum hugleiðingum, þykir henni
askan í sjálfu sér falieg. Ofta'st fær
hún hana í sorpeyðingarstöðvum, en
fyrir Borealis áskotnaðist henni að
auki aska úr eldfjöllum. Bente verður
nú í annað sinn fulltrúi ungra nor-
skra listamanna á tvíæringi í Feneyj-
um og það eitt ber vitni um þann
sess sem hún skipar í alþjóðlegri list.
í eldinn
í Hallargarðinum við listasafnið
er eldfjall. Það byggði yngsti lista-
maðurinn á Borealis 6, Ulf Rollof
frá Svíþjóð, og hópur nemenda við
skúlptúrdeild Konunglegu dönsku
listaakademíunnar. í eldQallinu er
dóttir (selló), Einar Jóhannsesson
(klarinett) og Einar St. Jónsson
(trompet). Tónleikarnir verða á laug-
ardögum klukkan 16, á sunnudögum
eftir leiðsögn um sýninguna um
klukkan 15.45 og á fimmtudögum í
hádeginu klukkan 12.45.
Myndarleg sýningarskrá hefur
verið gefin út um Borealis 6 og nýtt
tölublað norræna tímaritsins Siksi
fjallar um sýninguna. Leiðsögn verð-
ur um hana1 á hveijum sunnudegi
klukkan 15, en safnið er opið frá 12
til 18 alla daga nema mánudaga.
Borealis 6 lýkur sunnudaginn 20.
júní.
Texti: Þórunn Þórsdóttir.
Myndir: Kristinn Ingvarsson og
fleiri.
Orkan einkennir ísland og mér finnst hún húa
í vatninu. Ólga hess sýnir okkur hvernig augnablik
in hióta hjá; hreyfing og tími eru lykilatriúi í
minni list.
Roman Signer: Tvær tunnur, 1988.
I NATTURUSPEGLI
FYRIR allmörgum árum kom út hérlendis skondin barnasaga um
kubbslegan herramann með hattferlíki, Herra Hú, eftir finnska rithöf-
undinn Hannu Makelá í þýðingu Njarðar P. Njarðvík. Hannu Mákelá
er öllp þekktari í heimalandi sínu sem atorkusamt ljóðskáld en barna-
bókahöfundur, og nú nýverið kom út hjá bókaútgáfunni Urtu ljóðaúrv-
al eftir hann í þýðingu Eyvindar Péturs Eiríkssonar; Árin sýna enga
miskunn. Byggist safnið á tólf ljóðabókum Mákelá sem komu út á
árunum 1966 til 1989.
Bente Stokke-. Tvítoka, 1991.
sófí, sem gestir geta tyllt sér á og
fundið hitann undir niðri. Hann staf-
ar frá kolum sem Ulf kom fyrir und-
ir fjallinu og vegna vatnslaugar við
sófann liðast stundum reykur upp
úr þvi. Fjallið er gert úr grind sem
reist er yfír sófann og lögð bárujárni
og malbiki.
Nábýli manna við náttúruna þrátt
fyrir þá ógn sem af henni getur staf-
að er yrkisefni Ulfs. Honum er eld-
hættan sérstaklega hugleikin, hefur
enda sjálfur setið í miðju gosi, eins
og hann lýsir í sýningarskránni. Það
var í Mexíkó og þar hefur hann byggt
eldsófa. Hér ræðst hann í viðameira
verkefni og býður gestum og gang-
andi hvíld á háskalegum griðastað.
Hin norðlæga list
Latneska orðið Borealis þýðir
norðlægur og sýningarnar sem við
það eru kenndar hafa verið haldnar
á Norðurlöndunum annað hvert ár
frá 1983. Fyrir þeim stendur Nor-
ræna listamiðstöðin í Sveaborg og
hefur Listasafn íslands nú samvinnu
við_ hana. Borealis er nú í fyrsta sinn
■á íslandi og var átta listamönnum
boðin þátttaka. Þeir eru ekki allir
af norrænu bergi brotnir, enda segja
menn að listin hafí engin landamæri.
í upphafi 1983 var Borealis hefð-
bundin farandsýning, en það breytt-
ist strax tveim árum seinna þegar
farið var að spinna í salarkynni við-
komandi safns og listamenn fengnir
víðar að en af Norðurlöndum. Þá var
sýningin haldin skammt frá Osló og
efni hennar höggmyndalist utan
dyra. Borealis 3 var síðan í Malmö
og snerist um frumspekilegt mál-
verk. Næst var sýningin nærri Kaup-
mannahöfn með áherslu á stórar
samstillingar eða installasjónir og
síðast í Pori á vesturströnd Finnlands
undir kjörorðinu Efni og áhrif þess.
Samtíma tónlist
í tilefni Borealis hljómar tónlist í
safninu þrisvar í viku, alls átján
stuttir einleikstónleikar á vegum
kammerhópsins Ýmis. Á þeim verða
kynnt nærri þijátíu norræn samtíma-
verk. Ými skipa Auður Hafsteins-
dóttir (fiðla), Bryndís Halla Gylfa-
Hannu Mákelá er fimmtugur
Helsinkibúi, rithöfundur
og gagnrýnandi. Hann
hefur sent frá sér ljóð,
leikrit og sögur. „Hann þykir erfiður
í þýðingu og er það,“ ritar Eyvindur
Pétur í inngangi að safninu. „Eitt
er, að finnsk tunga hefur sérstöðu,
málfræðilega ijölbrugðið mál, litríkt
og margslungið að merkingarbrigð-
um. Annað er skáldinu sjálfu að
kenna, það bregður oft á leik og
beitir setnTngargerð og orðaröð sem
Finnum sjálfum þykir undarleg."
Mákela vill ekki gera of mikið úr
þessum stílbrögðum þegar þau eru
færð í tal. „Setningar þær sem ég
skrifa búa yfir alls kyns hljóðmögu-
leikum og hljómrænum eiginleikum.
Þegar ég les ljóð mín upphátt heyr-
ist þessi hrynjandi, en það er ekki
eins einfalt að koma auga á hana
þegar lesið er í hljóði. Hrynjandin
er mikilvæg að mínu mati, og leyn-
ist mjög víða. Það liggur t.d. ekki í
augum uppi að íslendingasögurnar
geymi ljóðrænu, en þegar setning-
arnar eru einangraðar og skoðaðar
sérstaklega koma þessir ljóðrænu
þættir glöggt í ljós.“ Fyrrgreindra
einkenna á ljóðagerð Mákelá gætir
raunar lítt í safninu Árin sýna enga
miskunn, nema kannski í nokkrum
sýnidæmum frá yngri bókum Mák-
elá og segir Eyvindur Pétur raunar
að þau skili sér ekki fullkomlega.
„í ljóðunum eru þó flækjur sem ég
fékkst lengi við og var jafnvel fastur
í, en fékk greitt úr með góðra manna
hjálp. Útkoman á íslensku er einfald-
ari en á finnsku, því þegar ég þótt-
ist hafa öðlast skilning var ég ekki
að flækja merkingu að nýju. Erfið-
ast var vitaskuld það sem er ólíkleg-
ast að ég ráðist í að þýða, hvort sem
það var vegna þess að ég taldi mig
ekki skilja nægilega vel eða geta
ekki túlkað sem skyldi. Ég styðst
víða við sænskar þýðingar ljóðanna,
en hefði ég einungis halt sænskuna
að leiðarljósi hefði útkoman verið
töluvert önnur en hún birtist á
prenti, t.d. hvað varðar föllin. Falla-
kerfi er varla til í sænskri tungu,
öfugt við finnskuna, en t.d. í þágu-
fallinu íslenska er hægt að túlka
ýmislegt úr finnsku sem sænskan
býður ekki upp á. Fínni blæbrigði
Maaria Wirkkala: Hugskot, Iyö4.
Giovanni Anselmo: Nafnlaust til norðurs, 1986.