Morgunblaðið - 19.03.1994, Page 3

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 19. MARZ 1994
C 3
Þeir eru líklega fáir sem velkjast í ein-
hverjum vafa um þau miklu áhrif, sem
Kammersveit Reykjavíkur hefur haft á tón-
listarlíf okkar á síðustu tuttugu árum. Þau
skipta orðið þó nokkrum tugum verkin úr
kammertónbókmenntunum, sem sveitin
hefur frumflutt, auk þess sem ný fslensk
verk hafa verið frumflutt á vegum hennar.
Og flestir hljóðfæraleikarar sem hafa mætt
frá námi til leiks á þessum árum, hafa
spilað á tónleikum Kammersveitarinnar.
♦
Alokatónleikum 20. starfsársins, í Áskirkju
á sunnudaginn kemur fram stór hópur
af okkar bestu hljóðfæraleikurum og spilar
kammerverk sem eru hreint ekki af verri end-
anum. Fyrsta verkið á tónleikunum, sem hefj-
ast klukkan 17, verður Sextett fyrir strengi í
B-dúr eftir J. Brahms. Þá verður leikin Seren-
aða eftir Casella og að lokum er Oktett fyrir
blásara eftir I. Stravinsky, þar sem Bernharð-
ur Wilkinson stjórnar.
Hljóðfæraleikarar á þessum tónleikum
verða: Sigrún Eðvaldsdóttir, fiðla, Rut Ingólfs-
dóttir, fiðla, Ásdís Valdimarsdóttir, víóla,
Svava Bernharðsdóttir, víóla, Bryndís Halla
Gylfadóttir, selló, Inga Rós Ingólfsdóttir,
selló, Hallfríður Ólafsdóttir, flauta, Einar Jó-
hannesson, klarinett, Hafsteinn Guðmunds-
son, fagott, Rúnar H. Vilbergsson, fagott,
Eiríkur Örn Pálsson, trompett, Ásgeir H.
Steingrímsson, trompett, Oddur Björnsson,
básúna og Sigurður Þorgbergsson, básúna.
Rut Ingólfsdóttir er sá hljóðfæraleikari sem
þekkir starfsemi Kammersveitar Reykjavíkur
hvað best. Hún hefur verið með frá upphafi
og seinustu árin hefur hún haft veg og vanda
að skipulagi og starfsemi sveitarinnar. Hún
tók því Ijúflega að rifja upp með okkur ýmsa
þætti úr starfi sveitarinnar og svara því hvers
vegna flutt eru verk sem áður hafa verið á
efnisskrá hennar í vetur.
„Það var nú bara til gamans gert,“ svaraði
Rut. „Sjálfri finnst mér þetta hafa verið mjög
skemmtileg upprifjun, því sum verkanna hafa
bara verið flutt einu sinni. Önnur höfum við
spilað í þriðja eða fjórða skipti í vetur.
Við vorum auðvitað spenntari fyrir því að
spila verk sem voru á efnisskránni hjá okkur
fyrir löngu, heldur en verk sem við höfum
leikið nýlega."
Hvað hefur komið mest á óvart við þessa
upprifjun?
„Það sem mér hefur þótt forvitnilegast við
þessa upprifjun, voru íslensku tónleikarnir í
Listasafni íslands í febrúar, því flest verkin
sem við lékum þar höfðu bara verið frum-
flutt og ekki heyrst síðan. Það höfðu liðið
allt upp í tuttugu ár frá því sum þeirra höfðu
verið flutt. Og það vill oft verða þannig með
ný verk að þau eru bara frumflutt. Að því
leyti held ég að íslensk tónskáld þurfi ekki
að kvarta, því flest þeirra verk eru flutt um
leið og þau hafa verið samin. En síðan líður
jafnvel langur tími þar til þau eru spiluð aftur
og sum þeirra eru aldrei spiluð aftur.“
Fimm-bíla verkiö
„Verkin sem við fluttum á tónleikunum í
Listasafninu hafa elst misvel en það sem kom
okkur skemmtilega á óvart var að flest þeirra
höfðu elst mjög vel. Þau voru eins fersk nú
og við frumflutninginn. Ég hafði sjálf mest
gaman að verki Atla Heimis „I call it," sem
sló í gegn 1974 og stendur alveg fyrir sínu
í dag, þótt tímarnir séu breyttir. Mér finnst
það vera verk sem ætti ekki að heyrast of
sjaldan.
Það er að vísu dálítið erfitt í framkvæmd
því að Atli notar meðal annars allt slagverk
sem til er. Þegar það var frumflutt 1974 var
það kallað fimm bíla verkið, því það þurfti
fimm sendiferðabíla bara til að flytja slag-
verkshljóðfærin."
Þeir sem hlýtt hafa á það verk, kannast
vafalaust við slagkraftinn - síður en svo lá-
gróma ákallið - en á tónleikunum í Áskirkju
bregður við annan tón.
Fyrsta verkið er yndislegur og nokkuð
hljóðlátari strengjasextett, sá fyrri af tveimur
strengjasextettum sem Johannes Brahms
samdi. Sextettinn hefur tvisvar sinnum áður
verið á efnisskrá Kammersveitarinnar, 1980
og 1984 og verið spilaðir af hinum ýmsu
strengjahljóðfæraleikurum. Að þessu sinni
verður hann leikinn af Sigrúnu Eðvaldsdóttur
og Rut Ingólfsdóttur á fiðlum, Ásdísi Valdi-
marsdóttur og Svövu Bernharðsdóttur, sem
leika á víólur og á sellóunum verða Bryndís
Halla Gylfadóttir og Inga Rós Ingólfsdóttir.
Ásdís er okkur líklega minna kunn en stöllur
hennar fimm. Hún er búsett og starfandi í
Þýskalandi og er komin sérstaklega heim til
að leika með Kammersveitinni á þessum tón-
leikum.
„í hléinu á tónleikunum ætlum við að bjóða
upp á afmæliskaffi í safnaðarheimili kirkjunn-
ar,“ segir Rut, og á veggjunum munu hanga
til sýnis myndir og efnisskrár úr 20 ára sögu
Kammersveitarinnar. Ég hef verið að vinna
að því undanfarnar vikur og mánuði að safna
gömlum myndum. Þetta er mjög skemmti-
legt, því maður sér best þarna hversu marg-
ir hafa komið við sögu Kammersveitarinnar
á þessum tuttugu árum. Það hafa eðlilega
orðið kynslóðaskipti. Ég var til dæmis yngst
í hópi þeirra sem stofnuðu Kammersveitina
1974 og er ein af örfáum úr þeim hópi sem
spilar enn með - og núna er ég með þeim
elstu.“
Eftir hlé verður slegið á léttari strengi og
leikin Serenaða eftir ítalska tónskáldið Cas-
ella. „Þetta verk er í serenöðu stíl, í sex köfl-
um," segir Rut, „og þarna er víða ítalska
stemmningu að finna: Næturljóð frá Napólí
og manni dettur í hug katakombur inn á milli.
Svo er það sönglag, cavantina sem strengirn-
ir spila og verkið endar á hraðri tarantellu.
Verkið er skrifað fyrir klarinett, fagott,
trompett, fiðlu og selló. Hún var flutt hjá
okkur haustið 1974 á öðrum tónleikunum
sem við héldum, sem voru jafnframt fyrstu
áskriftartónleikarnir okkar."
Ashkenazy segir brandara
„Síðast á efnisskránni verður svo oktett
fyrir blásara eftir Igor Stravinsky. Þessu verki
stjórnar Bernharður Wilkinson að þessu
sinni. Þegar það var frumflutt hjá okkur árið
1975, var stjórnandinn Vladimir Ashkenazy.
Hann stjórnaði tveimur verkum á þessum
tónleikum og lék einleik með tveimur öðrum
og stjórnaði frá píanóinu. Það var stórkost-
legt fyrir Kammersveitina, sem var svo að
segja að stíga sín fyrstu spor að fá svo stór-
kostlegan listamann sem Ashkenazy til liðs
við sig.
A þessum tónleikum gerðist dálítið
skemmtilegt. Við héldum tónleika okkar í
Menntaskólanum við Hamrahlíð á sunnudög-
um klukkan fjögur og um þetta leyti var ver-
ið að sýna barnaleikrit í Þjóðleikhúsinu, þar
sem nokkrir hljóðfæraleikarar voru að spila.
Þegar tónleikarnir áttu að byrja, voru þess-
ir hljóðfæraleikarar ekki komnir og það var
byrjað að bíða. Eftir nokkra bið steig As-
hkenazy fram á sviðið og sagði áheyrendum
brandara. Þannig leið tíminn þartil hljóðfæra-
leikararnir voru komnir.
Þetta kom mjög flatt upp á fólk. Það sem
kom sumum mest á óvart var hversu Ijúfur
og skemmtilegur þessi mikli listamaður er
og blátt áfram; að hann skyldi standa þarna
og reita af sér brandara. Og allir skemmtu
sér konunglega."
Brahms eg islenskt óveöur
„Það er líka saga á bak við Brahms sextett-
inn, sem við flytjum. Hann var á efnisskránni
hjá okkur 1984. Á efnisskránni vorum við
með tvo strengjasextetta þennan dag. Auk
Brahms vorum við með Verklarte Nacht eftir
Schönberg. Tónleikarnir áttu að vera í Reykja-
vík á þriðjudagskvöldi, en við höfðum verið
fengin til að halda tónleika á ísafirði, með
sömu efnisskrá, laugardeginum á undan.
Þetta gekk allt vel og við héldum tónleikana
- en þegar við ætluðum í bæinn á sunnudegin-
um var orðið ófært og við komumst ekki til
baka fyrr en um hádegi á miðvikudeginum.
Það varð því að fresta tónleikunum í Reykja-
vík. En það sem var verra, var að við gátum
ekki mætt í okkar föstu vinnu hjá Sinfóníu-
hljómsveit íslands, þar sem við sátum öll í
fremstu sætum.
Það liðu mörg ár þangað til Kammersveit-
in fór aftur út á land. Það var til Akureyrar
og við urðum aftur veðurteppt."
Nemendur mœttir til leiks
„Það sem mér finnst sérlega gaman núna
er að Sigrún, Ásdís og Svava, sem leika sext-
ettinn með okkur, voru allar nemendur mínir.
Mér finnst alveg sérlega gaman að spila með
þeim öllum. Ég hef rhargoft spilað með þeim
í sitthvoru lagi, en aldrei saman.“
En hvað finnst þér eftirminnilegast þegar
þú lítur yfir þessi tuttugu ár?
„Það sem mér finnst skemmtilegast við
þetta starf er einmitt að spila kammermúsík,
því það er allt öðruvísi en að spila í hljóm-
sveit. Markmið Kammersveitarinnar í upp-
hafi var að gefa áheyrendum tækifæri til að
heyra kammermúsík og að gefa okkur sjálfum
tækifæri til að spila hana. Það hefur verið
skemmtilegast að kynnast þeim verkum, sem
við höfum flutt, með því að spila þau og vera
í þessari samvinnu með góðum vinum.
Þegar upp er staðið, held ég að allir hafi
haft gagn og gaman af, bæði tónlistarmenn
og áheyrendur."
Og undir það geta örugglega margir tekið,
því án Kammersveitar Reykjavíkur væri tón-
listarlíf okkar mun fátækara. Sveitin hefur
verið brautryðjandi að flutningi margra góðra
kammerverka og nú er tækifæri til að hlýða
á þrjú þeirra á tónleikunum í Áskirkju, sem
hefjast, eins og áður segir, klukkan 17.
ssv
Lokatónleikar Kammersveitar Reykjavikur
á 20. starfsárinu
SKÓLAT ÓNSKÁLDIÐ
UM þessar mundir eru hundruð skólabarna í Garðabæ
og Hafnarfirði að æfa í kórum, hljómsveitum og dansflokk-
um til að undirbúa tónleika sem haldnir verða í apríi þar
sem flutt verða verk eftir Ólaf B. Ólafsson, sem einnig
er höfundur söngtexta. Ólafur er kennari, sneri sér að
tónmenntakennslu eftir að hafa sinnt almennri kennslu í
20 ár, og tónverk sín semur hann sem kennsluefni; ætlar
þeim að efla listuppeldi og auka fjölbreytni i skólastarfinu.
I verkunum tveimur, Töfratónum, sem er f fjórum þáttum
og fjallar um árstíðirnar, og Verum vinir, þar sem þættirn-
ir eru þrír og fjallað er um friðar- og umhverfismál, er
blandað saman sönglögum og leikinni tónlist með dansatr-
iðum. Verum vinir verður frumflutt á tónleikum í Hafnar-
borg um miðjan apríl f útsetningu Guðna Þ. Guðmundsson-
ar, flutningi hljómsveitar frá Tónlistarskóla Hafnarfjarðar
og kórs 150 hafnfirskra skólabarna og dansflokks frá Fim-
leikafélaginu Björk. Töfratónar verða hins vegar fluttir
öðru sinni í Hofsstaðaskóla í Garðabæ í lok apríl við undir-
leik nemenda úr tónlistarskóla bæjarins.
egar hafa nokkur hundr-
uð börn og unglingar
æft og flutt Töfratóna Ólafs,
sem frumfluttir voru í Hafn-
arfirði fyrir tveimur árum, en
óhætt er þó að segja að úm-
fjöllun um verk tónskáldsins
hafi ekki verið fyrirferðarmikil
á opinberum vettvangi til
þessa; ef til vill vegna æsku
flytjendanna.
Hvað varð til þess að
grunnskólakennari sneri sér
að tónsmíðum og textagerð?
„Ég hafði verið almennur
kennari í um 20 ár þegar ég
fékk ársleyfi árið 1987 og fór
í framhaldsnám til Kaup-
mannahafnar, í tónlistarshá-
skólann í Endrup. Ég hafði
ágætan almennan tónlistar-
bakgrunn en þegar ég kom í
þetta listaumhvefi í skólanum
var eins og ég færi í gang og
þar samdi ég meðal annars
skólasöng sem var mikið
sunginn og var kveikjan að
því að ég fann að ég gæti
samið svolítið. Þegar ég kom
úr þessu námi ákvað ég að
snúa mér að tónlistarkennslu,
fyrst í grunnskólum en síðan
í Öskjuhlíðarskóla þar sem ég
starfa núna. Þetta byrjaði fyr-
Morgunblaðið/Árni Sæberg
Ólafur B. Ólafsson.
Hundruó
skólabarna i
Garóabæ og
Haff narffirói æffa
nú tónverk efftir
Ólaff B. Ólaffsson
kennara
ir alvöru eitt haustið þegar til
mín kom samkennari minn
sem var að fara að vinna með
árstíðirnar en fann ekki í fljótu
bragði söngva sem hentuðu
fyrir þann aldur sem hún var
að vinna með. Hún spurði
mig hvort ég gæti ekki hjálpað
og samið lag um haustið. Þá
fann ég að ég var með þetta
tilbúið og lagið leið tilbúið úr
pennanum. Síðan varfarið að
vinna með þetta víðar og ég
virtist alltaf eiga bæði lög og
texta tilbúna. Lögin komu til
mín jafnt og þægilega eins
og gamlir, góðir vinir án þess
að ég yrði var við með-
gönguna.
Seinna verkið, Verum vinir
braust svo fram í einni svipan
þegar ég settist niður og fór
að skrifa og fann að verkið
var til fullskapað. Það tekur
upp undir klukkutíma í flutn-
ingi en ég þurfti ekki annað
en að tína lögin upp. Þá gerði
ég mér grein fyrir því að verk-
in höfðu átt sína meðgöngu á
einhverju vitundarstigi þar
sem ég hafði verið að semja
þau bæði í svefni og vöku."
Hvernig verk eru þetta?
„í Töfratónum er forleikur,
tvö sönglög um hverja árstíð
og árstíðirnar tengdar
saman með hljómsveitarverk-
um, sem dansað er við. Það
er kannski teygjanlegt hvern-
ig eigi að flokka þetta. Það
hefur verið sagt við mig að
margt í þessu sé líkt þessari
mjúku þýsku Ijóðatónlist en
hljómsveitarverkin sem koma
á milli eru kannski eins og litl-
ar balletsvítur og hugsaðar
þannig. Verkið Verum vinir er
kannski viðameira, þrjú söng-
lög og tvö leikin verk í hverjum
þætti. Flytjendur verða hljóm-
sveit Tónlistarskóla Hafnar-
fjarðar og kór barna úr 6 skól-
um í bænum og dansarar úr
Fimleikafélaginu Björk.
Eyþór Þorláksson útsetti
upphaflega tónlistina við
Töfratóna og með þá útsetn-
ingu var unnið á frumsýning-
unni í Hafnarborg fyrir tveim-
ur árum. ( Hofsstaðaskóla er
unnið með allt annarri hljóð-
færaskipan, fleiri blásturs-
hljóðfærum, og með nýjum
dönsum og útsetningum. Það
má segja að þetta sé nýr
frumflutningur. Þá vinnur
fjöldi barna og unglinga í
grunnskólum Hafnarfjarðar
og Hofsstaðaskóla með texta
verkanna í almennu skóla-
starfi."
Við tónsmíðar sínar hefur
hefur Ólafur meðal annars
notið styrkja frá Kennarasam-
bandi Islands og mennta-
málaráðuneytinu vegna ný-
sköpunar í námsefnisgerð og
aðspurður segir Ólafur að fyr-
ir sér vaki fyrst og fremst að
búa til námsefni fyrir skólana.
„Ég vil efla þennan listræna
þátt í skólunum og fara með
tónmenntakennsluna út úr
söngstofunni og tengja hana
við aðra vinnu í skólunum. Ég
er á heimavelli þegar ég er
að skrifa fyrir krakkana, eftir
meira en 20 ár í kennslu þá
veit ég hvað textarnir mega
verið erfiðir og þekki hvað þau
geta. Ég þekki barnshjartað
og það er gaman að sjá hvað
krakkar sem kannski standa
ekki framarlega í íþróttum eða
leikjum blómstra oft í tónlist,
Ijóðalestri eða dönsum og
mér finnst skipta máli að auka
þennan þátt í skólastarfinu,"
segir Ólafur.
Ólafur segist þegar vera
með nýtt verkefni í burðarliðn-
um og hefur hlotið til þess
úr þróunarsjóði grunnskóla.
Aðspurður um útgáfu á verk-
um sínum, segir hann að
Námsgagnastofnun hafi ósk-
að eftir að fá Töfratóna til
skoðunar með útgáfu í huga
en sjálfur eigi hann verkin og
miðli þeim til þeirra sem
áhuga hafa á að flytja þau,
þar á meðal fyrir eitt píanó.
„Hljómsveitir eru ekki nauð-
synlegar og það þarf enginn
að láta það stoppa sig að
hafa ekki aðgang að hljóm-
sveit þótt þær lyfti þessu mik-
ið."
Hann hefur lítið leitt hug-
ann að hljóðritun og útgáfu í
því formi þótt sífellt fleiri börn
og unglingar í landinu þekki
tónlistina og hafi tileinkað sér
hana en segir að það hafi
verið afskaplega ánægjuleg
tilfinning sem hann varð fyrir
í fyrsta skipti um það leyti
sem Töfratónar voru frum-
fluttir að heyra að krakkarnir
höfðu tileinkað sér tónlistina
og voru farin að syngja lögin
hans utan skóla. „Þá fannst
mér að nú ætti ég þetta ekki
lengur einn,“ sagði Ólafur.