Morgunblaðið - 01.12.1994, Blaðsíða 8

8 B FIMMTUDAGUR 1. DESEMBER 1994
MORGUNBLAÐIÐ
ÞJÓÐARBÓKH LAÐAN
Egill Skúli Ingibergsson framkvæmdastjóri byggingarnefndar Þjóðarbókhlöðu
EGILL Skúli Ingibergsson hefur
gegnt starfi framkvæmda-
stjóra byggingarnefndar Þjóðarbók-
hlöðu síðastliðin fjögur ár, auk þess
að vera formaður Samstarfsnefndar
um Þjóðarbókhlöðu, en hún vann
nýja forsögn fyrir safnið og það starf
sem þar á að framkvæma. Eldri
verklýsingin var orðin nær tuttugu
ára gömul og gerði m.a. ekki ráð
fyrir tilkomu tölvutækninnar. Egill
Skúli segir að frá 1990 rísi hæst þau
tímamót þegar byggingin fékk loks
óskertar tekjur af viðbótar eigna-
skatti þeim sem lagður var á fyrst
1986 en síðan frá 1989 samkvæmt
lögum um endurbætur menningar-
bygginga. Þetta hafi fyrst orðið
1992, eftir að Ólafur G. Einarsson
tók við embætti menntamálaráð-
herra.
„Þetta var stóra stundin, því þá
fyrst var í raun hægt að vinna af
alvöru. Allir þeir sem komið höfðu
að byggingunni, voru löngu hættir
að trúa á að ætlunin væri í raun að
ljúka henni á tilskildum tíma,“ segir
Egill Skúli.
íslenskt í öndvegi
Formaður bygginganefndar er
Finnbogi Guðmundsson, sem lét ný-
lega af starfi landsbókavarðar, frá
1970, en aðrir í nefndinni eru Jó-
Tímamót að
fá óskertar
tekjur
hannes Nordal, fyrrum
Seðlabankastjóri, frá
1986, Sveinbjörn
Bjömsson, háskólarekt-
or sem tók við af for-
vera sínum í embætti,
Sigmundi Guðbjarna-
syni, Árni Gunnarsson,
ráðuneytisstjóri, frá
1984 og Egill Skúli, sem
tók við af Herði Bjarna-
syni. Einar Sigurðsson,
fyrmm háskólabóka-
vörður og núverandi
landsbókavörður, hefur
setið alia fundi nefndar-
innar síðan 1987. Egill
Skúli segir að Finnbogi
og Einar hafi verið leið-
andi í stefnumótun og
Morgunblaðið/Kristinn
Egill Skúli
Ingibergsson
skipulagningu safnsins
og að öllum öðrum
ólöstuðum, hafi Einar
leyst af hendi feiknar-
lega mikla vinnu í þágu
hennar. Bygginga-
nefndin hefur mótað
stefnu í sameiningu
safnanna en sam-
starfsnefndin hefur
tekið á þrengri málum
til að vinna þau fyrir
framkvæmdastig.
Bygginganefndin hefur
svarað fyrir fjármál
gagnvart ráðuneyti og
haft byggingarsjóðinn
til ráðstöfunar.
Á þeim tíma sem
Egill Skúli hefur gegnt
stöðu framkvæmdastjóra í bygg-
inganefndinni, er einn áfangi sem
boðinn hefur verið út sem sérstakur
verkþáttur, langstærstur, eða hengi-
loftin. Þar eins og í öðm, reyndi
nefndin að stuðla að því að sem
mest af þeim innréttingum sem fara
í húsið, kæmust í hendur á íslenskum
verkstæðum og fagmönnum. „Þetta
var undirbúið talsvert vel með aðstoð
Iðntæknistofnunar og lðnlánasjóðs
og það tókst svo til, að innréttingar
í húsinu eru að mjög vemlegu leyti
íslenskar, eða um 60-70%. íslenskir
verktakar unnu að framkvæmdum,
en við höfum hins vegar ekki skipt
okkur af því hvernig þeir hafa leyst
sitt verk. Meðal annars vorum við
gagnrýndir fyrir að kaupa danskar
hurðir, en sannleikurinn var sá að
það gerði viðkomandi verktaki sem
sá bestu lausnina í að kaupa þær
frá undirverktaka í Danmörku,“ seg-
ir Egill Skúli.
Hann segir að þegar hann steig
fyrst fæti inn fyrir dyr Þjóðarbók-
hlöðunnar í stöðu framkvæmda-
stjóra bygginganefndar, hafí það
líkst beinagrind af því sem nú er
holdi klætt. „Stökkið frá þessu
ástandi og til dagsins í dag, þegar
maður gengur um teppalögð og flísa-
lögð gólf og allt er nær fullbúið, er
risastórt."
12 aðilar
komu að
hönnun
ARKITEKTAR Þjóðarbókhlöðu
sem hýsir Landsbókasafn ís-
lands-Háskólabókasafn eru þeir
Manfreð Vilhjálmsson og Þor-
valdur S. Þorvaldsson, sem starf-
aði að verkinu frá 1972 til 1984.
Sérstakur ráðunautur var Harry
Faulkner-Brown.
Verkfræðistofa Braga Þor-
steinssonar og Eyvindar Valdi-
marssonar sf. reiknaði út burð-
arþol byggingarinnar. Verk-
fræðistofa Guðmundar og Krist-
jáns hf. hannaði lagna- og loft-
ræstingarkerfi fyrir húsið. Sig-
urður Halldórsson teiknaði raf-
lagnir frá 1972-1982 en Raf-
hönnun hf. eftir þann tíma.
Verkfræðistofan Önn og Gunnar
Pálsson önnuðust hljóðmál og
Reynir Vilhjálmsson hannaði
lóðina. Innkaupastofnun ríkisins
hafði eftirlit ineð byggingunni
frá 1977 til 1987, en Bragi Sigur-
þórsson fyrir hönd Almennu
verkfræðistofunnar hf. eftir
þann tíma.
Þorsteinn Sveinsson vann lengst
allra verktaka í Þjóðarbókhlöðunni
Fjárskortur
mjög tíl baga
Morgunblaðið/Sverrir
AÐALSTEINN Hallgrímsson, framkvæmdastjóri Hagtaks hf., Ólafur Guðnason, yfirverksljóri fyrir-
tækisins í Þjóðarbókhlöðu, og Bragi Sigurþórsson sem hefur haft eftirlit með framkvæmdum í
byggingunni fyrir hönd Almennu verkfræðistofunnar hf.
Hagtak hf. vann stærsta einstaka áfanga Þjóðarbókhlöðu seinustu ár
Engar ódýrar lausnir
komu til greina
ORSTEINN Sveinsson er sá
byggingaverktaki sem unnið
hefur lengst samfellt við Þjóðarbók-
hlöðuna á 16 ára byggingartíma
hússins, eða í rúm fjögur ár, frá
1985 til 1989. Þorsteinn og menn
hans unnu að byggingu forhýsis,
gerð síkis og frágangi lóðar, múr-
verki, loftræstiiögnum í byrjun,
gluggum og gleijun svo eitthvað sé
nefnt. Þorsteinn var með um 50
starfsmenn og undirverktaka í vinnu
þegar mest var og framkvæmdi á
álagsskeiði þéssa tíma-
bils fyrir tæpar 400
milljónir króna fram-
reiknað til núvirðis mið-
að við byggingavísitölu
og tilkomu virðisauka-
skatts, vegna bæði út-
boðsvinnu og verkefna
sem upp komu í tengsl-
um við hana.
„Eg bauð í þijá út-
boðsþætti, fyrst árið
1985, síðan 1987 og
loks 1988 í þriðja verk-
þáttinn. Einnig voru
gerðir hliðarsamningar
því ekki var hægt að
vinna suma verkþætti
án þess að framkvæma
ýmislegt annað til að
brúa bilið. Þetta átti
t.d. við fyrsta verkáfangann sem ég
fékk, því þegar vinna átti að hefjast
kom í ljós að ekki var grundvöllur
fyrir henni án þess að ljúka við
ýmsa hluti aðra. Fjárveitingin var
svo knappt skömmtuð að ég var
stopp í eina átta mánuði vegna þessa
þar til peningar fengust til að ljúka
því sem á vantaði. Þetta var verkinu
mjög til baga og öllum þeim aðilum
sem þama voru, að geta ekki unnið
samfellt. Menn neyddust kannski til
þess í staðinn að fara í erfiða verk-
þætti á versta árstíma, þegar pen-
ingamir komu loks,“ segir Þorsteinn.
Drungalegt
gímald í fyrstu
Þegar Þorsteinn hóf vinnu í Þjóð-
arbókhlöðunni var hún uppsteypt að
fullu fyrir utan forhýsi-og búið var
að klæða hana með sérlökkuðum
álskjöldum. Flest annað var hálf- eða
ókarað. „Á öllum gluggaopum voru
vindlokur negldar fyrir til bráða-
birgða þannig að í húsinu var niða-
myrkur. Það var ekkert komið inn
í bygginguna og engar framkvæmd-
ir hafnar þar fyrir utan steypta stiga
og slíkt. Mér líkaði ágætlega við
húsið eftir að við vorum komnir inn-
fyrir, að vísu tók tíma að kynnast
því og þeim vandamálum sem leysa
þurfti," segir Þorsteinn. „Margar
tæknilegar útfærslur í bókhlöðunni,
varðandi lagnir og
fleira í sama dúr, voru
flóknar þótt byggingin
virki sjálf einföld, og
flestir starfsmenn
þarna voru þeirrar
skoðunar."
Hann segir að fyrstu
tvo árin eftir að hann
hóf störf í byggingunni,
hafi víða gætt almenns
áhugaleysis gagnvart
henni, þar sem bygg-
ingin hafði staðið svo
lengi auð og draugaleg,
að menn voru búnir að
„afskrifa" hana. „Hús-
inu var best lýst á þess-
um tíma sem risavöxnu
gímaldi á mörgum hæð-
um, óskaplega drunga-
legt, lokað og dimmt. Hún var svo
draugaleg að ekki allir fengust inn
í hana að vinna að næturlagi. Ég
var til dæmis með menn í að vélslípa
gólfíð og þeir voru hálfskelkaðir að
þurfa að vera þarna um nótt og ein-
hveijir héldu því fram að þarna
væri reimt, en blessaður hafðu það
ekki eftir mér. Menn höfðu ekkert
fyrir sér í þessu að ég held og voru
að ímynda sér hitt og þetta.
Ég gleijaði þarna og byggingin
tók strax stakkaskiptum og sömu-
leiðis var mikil breyting að fá varan-
lega hitun 1988, en áður höfðum
við eingöngu blásara á stangli. Þeg-
ar skriður komst á framkvæmdir
gekk áhuginn í endurnýjun lífdaga
og í lok þess tímabils sem ég vann
þarna, 1989, var byggingin loks að
taka á sig að innan og utan þann
sterka svip sem hún hefur í dag.“
STÆRSTI einstaki áfangi í fram-
kvæmdum við Þjóðarbókhlöðu
seinustu ár er uppsetning hengilofta
ásamt frágangi allra lagna ofan
þeirra, auk vinnu við inniveggi og
fleira. í áætlun var gert ráð fyrir
að kostnaður við hengiloftin næmi
rúmum 321,3 milljónum króna en
Hagtak hf. bauð lægst í verkið fyrir
um 218,8 milljónir króna og hreppti
það fyrir vikið. Frá haustinu 1992
og til dagsins í dag hefur Hagtak
hf., sem er að verða fjögurra ára
gamalt, unnið að uppsetningu hengi-
loftanna og öðrum framkvæmdum í
húsinu og er þetta stærsta verkefni
þess frá stofnun.
Þegar framkvæmdir stóðu hæst
hafði fyrirtækið um 20 manns í
vinnu í Þjóðarbókhlöðunni og á
þriðja tug undirverktaka. Aðalsteinn
Hallgrímsson, framkvæmdastjóri
Hagtaks hf., segir að flókið hafi
verið að bjóða í þennan verkþátt og
einkum hafi verið erfitt uð meta
fyrirfram þann hluta sem sneri að
vinnu. „Ég geri ráð fyrir að við höf-
um verið lægstir, meðal annars
vegna þess að við tókum nægilegt
tillit til fjölda endurtekninga í verk-
inu og mátum stöðuna svo að við
gætum náð hagkvæmni í framleiðni
þess vegna. Hengiloftin taka yfir um
10.000 m2 svæði og í þeim eru um
1.000 balar. Þetta mat hefur eflaust
ráðið úrslitum um að við fengum
verkið," segir Aðalsteinn.
Hagtak fékk þýskt fyrirtæki að
nafni Lindner til liðs við sig til að
smíða stáleiningarnar sem loftin eru
sett saman úr. Einingarnar voru
sérsmíðaðar ytra en þeim raðað sam-
an hérlendis. Aðalsteinn segir að
ákveðnir erfiðleikar hafi komið upp
vegna ferningslögunar hússins, en
gerð var ströng krafa um að
skekkjumörk væru sem allra minnst
í uppsetningu. Vandamál þessu sam-
fara hafí þó verið leyst. „Við gerðum
meðal annars tillögur að nýjum út-
færslum á lausnum, sérstaklega í
kringum súlur. Við bjuggum til loft
eins og engin súla væri í húsinu,
settum síðan hring á súlurnar og
skárum úr fyrir þeim. Þetta reyndist
mjög vel.“
Fagurfræði
að leiðarljósi
Aðalsteinn segir að sérteiknuð
bygging eins og Þjóðarbókhlaðan
bjóði upp á ný vandamál og kalli á
nýjar og sértækar lausnir í kjölfarið.
Hann sé þó mjög ánægður með
starfið þar, enda sé alltaf sérstak-
lega skemmtilegt að vinna við hluti
sem fellur mönnum í geð. „Ég held
að bæði mér og öðrum sem þarna
hafa unnið finnist húsið ákaflega
fallegt og tvímælalaust er þetta fal-
legasta bygging sem ég hef unnið
við enn sem komið er,“ segir hann.
„Við erum líka ánægðir með okkar
hlut og ég held að hönnuðir séu á
sama máli. Ljóst er að þegar unnið
er við hús af þessu tagi, gerirðu
ekki Ijóta hluti og reynir ekki einu
sinni að komast af með slíkt. Engar
ódýrar lausnir fá náð fyrir augum
manns og það er lykilatriði í slíku
verki; að virða ákveðna fagurfræði
og reyna ekki að þröngva einhveij-
um málamiðlunum upp á menn. í
sumum byggingum er stungið upp
á slíkum lausnum og þá er afsláttur
boðinn samhliða, sem höfðar stund-
um til verkkaupa og jafnvel þannig
að viðkomandi hönnuðir eru ekki
ýkja hýrir. En í tilviki Þjóðarbókhlöð-
unnar hvarflaði ekki einu sinni að
okkur að gera tillögur í þá veru,
enda er farið af stað með þá hugsun
að leiðarljósi að enginn færði húsið
niður af þeim stalli sem því er ætl-
að.“
Morgunblaðið/Kristinn
Þorsteinn
Sveinsson