Morgunblaðið - 19.06.1998, Side 40

40 FÖSTUDAGUR 19. JÚNÍ 1998
AÐSENDAR GREINAR
MORGUNBLAÐIÐ
Skiptar
skoðanir
Slíkur skortur á staðfestu verður mönn-
um jafnan tilefni gamanmála á Islandi
og þykir það þjóðlegt og því gott
AÐ skipta um skoð-
un hefur löngum
þótt lítilmótlegt á
Islandi. Trúlega er
skýringanna eink-
um að leita í sögu landsmanna
og menningu. Þrjóska hefur án
nokkurs vafa verið helsta for-
senda þess að byggð hefur
haldist í þessu harðbýla landi í
gegnum tíðina. Þá segir sagan
að þeir sem skipti um skoðun
verði sjaldnast gæfumenn.
Gunnar á Hlíðarenda skipti
um skoðun, taldi hlíðina fagra
og ógerlegt, sennilega „óá-
sættanlegt", undan að renna.
Og allir vita hvernig fór fyrir
honum.
VIÐHORF
Eftír Ásgeir
Sverrisson
I íslenskum
stjórnmálum
þykir fátt dap-
urlegra en að
skipta um
flokk. Þeir
sem þá iðju stunda eru gjarn-
an nefndir „flokkaflakkarar"
og þykja ekki stórmenni. Slíkt
ViQ-pf fil ■\7ÍfnÍG nm
hentistefnu og óhugsandi er
talið að viðkomandi hafi ein-
faldlega skipt um skoðun.
Stjórnmálamenn hafa séð
ástæðu til að hæðast að þeim
sem gengið hafa til liðs við
annan flokk. Slíkur skortur á
staðfestu verður mönnum jafn-
an tilefni gamanmála á Islandi
og þykir það þjóðlegt og því
gott.
Vegna þeirrar flokksholl-
ustu sem eipkennir stjórn-
málalífið á Islandi snýst bar-
áttan um að ná í „lausafylgið".
Frá sjónarhóli flokkanna er
þetta ístöðulausi múgurinn,
sem getur skipt sköpum, fylgið
sem flokkarnir „eiga ekki“ en
það kallast í íslenskum stjórn-
málafræðum „fastafylgi". Það
er fólkið sem kýs „sinn flokk“
án nokkurs tillits til hug-
myndafræði, málefna eða
framgöngu ráðamanna hans
innan eða utan ríkisstjórnar.
Slík staðfesta þykir aðdáunar-
verð, þjóðleg og því af hinu
góða.
Engu að síður eru flökkusál-
ir þær sem mynda lausafylgið
afl. A fjögurra ára fresti verða
lítilleg átök um stundarsakir
milli flokkanna um hylli þessa
fólks. Fáir sem þennan hóp
mynda eru hetjur að mati
stjórnmálamanna, og efndir
oft í samræmi við það.
Seint verður sagt um íslensk
stjórnmál að þau einkennist af
hugmyndafræðilegri umræðu
og endurnýjun. Engu að síður
breytast hugmyndir og „lands-
lag“ þótt það fari fram utan
sjónsviðs margra íslenskra
stjórnmálamanna. Þannig er
víða litið svo á að þær breyt-
ingar sem átt hafi sér stað á
alþjóðavettvangi á síðustu ár-
um kalli á endurmat á ýmsum
sviðum. Og þá reynir á getu
manna til að taka rökum og
hugrekki þeirra til að gera upp
við hið liðna.
I heimsókn Olafs Ragnars
Grímssonar, forseta Islands,
og eiginkonu hans til Eystra-
saltsríkjanna á dögunum komu
þessar nýju aðstæður fram
með skýrum hætti þótt ef til
vill hafi þær ekki vakið til-
hlýðilega athygli hér á landi.
Ætla verður að ráðamönnum í
Eystrasaltsríkjunum þremur
hafi verið fullkunnugt um að
Ólafur Ragnar Grímsson var í
eina tíð leiðtogi stjórnmála-
flokks á Islandi sem barðist
gegn aðildinni að Atlantshafs-
bandalaginu (NATO) og að
þau samtök eru enn andvíg
þessu formi vestrænnar sam-
vinnu á sviði varnar- og örygg-
ismála. Engu að síður var
krafa þessara þriggja ríkja um
NATO-aðild það sem einna
hæst bar í viðræðum forsetans
og stjórnmálaleiðtoga í Eist-
landi, Lettlandi og Litháen.
Ólafur Ragnar Grímsson hefði
vitanlega aldrei getað lagt upp
í þessa för og tekið þátt í slík-
um viðræðum af fullum heiðar-
leika hefði pólitísk fortíð hans
verið honum til trafala.
Víða erlendis ríkja önnur
jnrlmia- hví fpr fiaj-ri að heims-
byggðm se sammala lslenu-
ingum um að það að skipta um
skoðun sé til merkis um aum-
ingjahátt og áhrifagirni, sem
þykir afar óþjóðleg. I þjóðfé-
lögum þar sem hefð er fyrir
rökræðum þykir það yfírleitt
til vitnis um mannvit og
þroska þegar viðkomandi tek-
ur rökum. Agætt dæmi um
þetta er sú umbreyting sem
orðið hefur á stefnu breska
Verkamannaflokksins í efna-
hags- og skattamálum á síð-
ustu árum. Kjósendur í Bret-
landi sáu ekki sérstaka ástæðu
til að veltast um af hlátri sök-
um þess að flokksforustan
hafði verið staðin að því að
skipta um skoðun. Almenning-
ur fór einfaldlega á kjörstað
og tryggði flokknum stórsigur.
Líkast til er skýringanna
enn að leita í sögunni. Island
fyllir að sönnu ekki þann hóp
en flestar þjóðir Evrópu hafa
fengið að kynnast þeim hörm-
ungum sem pólitísk sannfær-
ing einstaklinga og samtaka
getur haft í för með sér. Sann-
færingin er það form manns-
andans sem einna mestan eyð-
ingarmátt hefur enda er hún
rótskyld hatrinu. Reynslan
sýnir að fátt er hættulegra en
menn með sannfæringu. Og
þegar hópur manna kemur
saman og hyggst „láta gott af
sér leiða“ í samfélaginu í krafti
eigin sannfæringar er jafnan
ástæða til að fyllast ótta. For-
sjárhyggjan tekur völd, og
undir göfugum formerkjum
sannfæringar eru ill verk
framin, en ætíð í góðum til-
gangi. Frelsið er jafnan fyrsta
fórnarlamb hinnar algjöru
vissu.
Efinn er þannig nauðsyn
þess að kasta hugmyndum á
loft, og eiga við þá möguleika
og ógnanir sem þá skapast.
Það er ekki hinn vitri sem býr
yfir algjöru vissu. Efinn er líkt
og spurnin forsenda framfara,
þrjóska hins sannfærða til
marks um menningarleysi og
stöðnun.
Omskoðanir á meðgöngu
Sónarskoðanir
12000
10000
8000
6000
4000
2000
0

1 i _ i i
rrniriNNiFJ o
■ Ómskoðun um
leggöng ,
■ Snemmsk. i
meðgöngu
□ Fylgjuvefssýni
□ Legvatnsástungur
■ 19 vikna ómskoðun
■ Vaxtarathugun í
meðgöngu
■ Annað
■ Fjöldi ómskoðana
1993 1994 1995 1996 1997
María J.
Hreinsdóttir
Kristín Rut
Haraldsdóttir
Hildur
Nielsen
ÁRIÐ 1975 hófust ómskoðanir í
meðgöngu á íslandi. Til að byrja
með voru eingöngu skoðaðar kon-
ur sem lágu inni á meðgöngu-
deild, meðan verið var að þróa
skoðanirnar, tækin og fólkið sem
vann með þau. Árið 1982 hófu
ljósmæður að starfa við ómskoð-
anir og í dag framkvæma ljós-
mæður um það bil 90% skoðana í
meðgöngu. Ljósmæður sem starfa
við ómskoðanir hafa sérhæft sig
til að ómskoða og hafa menntað
sig bæði erlendis og hér heima.
Greini þær eitthvað afbrigðilegt
hjá fóstri vísa þær til lækna sem
einnig hafa sérhæft sig í að óm-
skoða í meðgöngu.
Frá og með árinu 1986 var farið
að bjóða öllum konum eina skoðaun
í meðgöngu eða við 19 viku. Á fóst-
urgreiningardeild kvennadeildar
Landspítalans eru gerðar um það
bil 9.500 ómskoðanir á ári og þar af
eru 19 vikna skoðanir um það bil
3.500-4.000. Við megum búast við
A fósturgreiningardeild
Landspítala, segja
María J. Hreinsdóttir,
Kristín Rut Haralds-
dóttir og Hildur Niel-
seu, eru gerðar 9.500
ómskoðanir á ári.
að hjá 2-3% þungaðra kvenna finn-
ist fósturgalli og reynsla okkar
undanfarin ár hefur sýnt að svo sé.
Hlutverk okkar ljósmæðra og
lækna er að meta hvers eðlis fóst-
nvrralla vni v om r»rr varUocrcriíj fnr-
eldrum samkvæmt því. A fostur-
gi-einingardeild kvennadeildar Lsp.
eru framkvæmdar um það bil 500
legvatnsástungur á ári og ljósmæð-
ur undirbúa konur og aðstoða við
sýnatökuna.
Einungis hefur hér verið sagt
frá hluta af starfsemi deildarinnar
en kennsla ljósmæðra, lækna,
ljósmóðurnema og læknanema fer
hér fram. Þar sem þetta er eina
fósturgreiningardeildin hér á
]3.nfh’ svnpj forvst.n ncr
íramsyni 1 startsemi smni en
deildinni hefur verið þröngur
stakkur búinn undanfarin ár bæði
í húsnæði og fjölda starfsmanna.
Á sambærilegri deild í Noregi
þykir eðlilegt að hafa sex stöður
ljósmæðra og þrjár stöður lækna.
Hér er 1,8 staða ljósmæðra og 0,8
staða læknis. Af þessu má sjá að
verulega skortir á að það náist
það starfshlutfall sem æskilegt
getur talist á deild sem þessari.
t) u or ÁoTr rtlrlron ljÁomonrí'nn n &
fljótlega verði bætt úr þessu
bagalega ástandi fósturgreining-
ardeildar.
Höfundar eru Ijósmæður á fóstur-
greiningurdeild.
Speki Nonna
STEFNUSKRÁ lífs
míns er, eins og á
stendur, í rúst. Óvirk,
einskis nýt. Ur hrund-
um rústum gamalla
drauma liðast reykur
tilgangsleysis kyrrlátt
upp í hljóðan morgun-
himininn. Það er kom-
inn tími til aðgerða,
endurmats á aðstæð-
um, endurmats á ósk-
um og vonum og vilja.
Eftir hverju er sóst?
Hingað til hef ég
flækst um og notandi
einhvers konar útilok-
unaraðferð, komist að
hvað ég vil ekki gera
eða vera. Þetta er út af fyrir sig
mjög athyglisverð leið til að lifa
lífinu og inniheldur í eðli sínu
töluvert fjölbreytt líf. Ókostirnir
Niðurstaðan verður
væntanlega bönnuð
þeim börnum, segir Jón
Elíasson, sem þurfa
síðan að lifa við hana.
eru hins vegar þeir, að þrátt fyrir
óbrigðult öryggi útlokunaraðferð-
arinnar, þá tekur einfaldlega
brjálæðislega mikinn tíma að fara
yfir alla möguleika.
Ef að dýpra er síðan kafað í
spurninguna um hamingju og að
vera sátur við lífið, starfið og til-
veruna þá kemur í Ijós, þó að
erfitt sé að viðurkenna það, að
það veltur kannski ekki á starfinu
sem maður framkvæmir hvort
maður er „hamingjusamur".
Heldur kannski, miðað við að
maður lifi eftir „3-formúlunni“,
þ.e. 1/3 svefn, 1/3
vinna og 1/3 lifa lífinu
(skal ekki ruglast
saman við ölvun og
diskótekaráp), hvort
maður er fær um að
skapa sjálfur og njóta
þeirrar andlegu lífs-
fullnægingu sem
æskilegt er að maður
hljóti úr „lífs-
þriðjungnum". Mér
er fyllilega ljóst að
miðað við íslenskt
vinnuálag flækja
menn saman, eftir
kúnstarinnar reglum,
lífs- og vinnu-þriðj-
ungunum og bæta síð-
an upp áfallið og það sem uppá
vantar með vímuefna-framkall-
aðri staðdeyfingu um helgar.
Þetta kerfi virkar þokkalega
fyrir fjölda fólks, en oft er eins og
það geri sér grein fyrir tómarúmi
og einhverju sársaukafullu til-
gangsleysi þegar upp úr þessari
staðdeyfingu er staðið.
Mín skoðun er sú að þegar nú-
verandi iðnaðarþjóðfélag var
myndað þá gleymdist að gera ráð
fyrir að maðurinn (Homo Sapi-
ens) er ekki sama dauða vélin og
hann var neyddur til að vinna við
(og fyrir). Þrátt fyrir töluverðan
heilaþvott og tilraun til að inn-
ræta í fólk vélræna hegðun og
tímatryggja vélræni, þá sjást
brestirnir mílubreiðir fyrir fótum
hvers og eins sem opna vill augu
sín. Strax í æsku er okkur kennt í
barnslegri einfeldni að okkar
æðstu dyggðir séu að vera stund-
vís og hlýðin því kerfi sem gerir
okkur síðan kleift að ala upp fleiri
þátttakendur fyrir sömu
hringekjuna.
Stærri og alvarlegri fylgifiskur
Jón
Elíasson
þessa hrunadans er sá að til að
viðhalda þessu leikhúsi mann-
skepnunnar á jörðinni erum við á
góðri leið með að eyðileggja hið
viðkvæma lífkerfi jarðarinnar.
Vötn eru menguð, höfin menguð,
ár eru mengaðar, loftið er meng-
að, dýr deyja út í hrönnum,
ofyrkja jarðar með aðstoð alls
kyns efnasambanda er víða alvar-
legt vandamál. Allt þetta blasir
augljóslega við hverjum sem
horfa vill, en í villtum dansi við
gullkálfinn viljum við ekki sjá
hvert stefnir af því að þá höggv-
um við of nærri sjálfum okkur. En
róum samviskuna með því að
yppa sorgmæddum öxlum og
minnast með sorg í roddinni á
hvað allt er orðið klikkað í þessum
heimi, síðan er dansinn stiginn
áfram eftir fengna friðþægingu.
Næst þegar þú lítur barn þitt
eða barnabarn augum hugsaðu um
þær breytingar sem orðið hafa á
heiminum á þeim fjölda ára sem
aðskilja ykkur. Reyndu síðan með
góðri samvisku að skyggnast sama
árafjölda fram í framtíðina. Það er
ágætt að margfalda með þessu
hnignun siðferðis vestrænna
þjóða, aukningu múslímskra
fundamentalista, aukinni glæpa-
tíðni, ástandi sorphaugsins, jarðar,
krydda þetta síðan með póiitík
samtímans (vonlaus) og nokkrum
langdrægum kjarnaoddum. Niður-
staðan verður væntanlega bönnuð
þeim börnum sem þurfa síðan að
lifa við hana. Svolítið kaldhæðnis-
legt, ekki satt?
Nú má segja að þessi pistill lýsi
vonleysi, en að horfast ekki í augu
við þessar staðreyndir er eins og
að snúa baki í brennandi hús, það
heldur áfram að brenna þó þú sjá-
ir það ekki lengur. Spurningin er
bara, hvar ætlar þú svo að búa í
framtíðinni þegar húsið er brunn-
ið?
Höfunilur er verktaki.