Morgunblaðið - 19.06.1998, Blaðsíða 45

MORGUNBLAÐIÐ
FÖSTUDAGUR 19. JIJNÍ 1998
i
>
i
Í
i
i
i
.
i
I
I
i
i
i
:
i
Í
I
i
i
i

AÐSENDAR GREINAR
Eng'inn er saklaus
... nema hvað?
JAKOB F. Ásgeirsson fer mikinn
í sunnudagsblaði Morgunblaðsins 14.
júní sl. í grein sem hann kallar „Ógn-
aröld kommúnismans".
Greinilegt er að Jakob
hefur ætlað að rass-
skella þá fast sem ein-
hvemtíma hafa verið til-
hlýðilegir hugtakinu
blóðþyrsta og í greininni
veifar hann tölum úr
hinni frönsku „Svartbók
kommúnismans" sem
vakið hefui' usla á póli-
tískum vígstöðvum út
um heim allan. Niðm--
staða bókarinnar, svo og
niðurstaða Jakobs í
greininni, er sú að
kommúnismi og nazismi
séu „hliðstæður, ekki
andstæður“ en það sé
Grímur
Hákonarson
með sér kreppu og hungursneyð í
landinu) er tekið með í pakkanum.
Ef þetta er ekki eitthvert persónu-
legt útspil Jakobs þá er
ég hræddur um að
svartbókin franska hafi
hér misst sannleiksgildi.
Myndi einhver segja að
Heimskreppan 1929
væri múgmorð kapítal-
ismans? Og við getum
gengið lengra og sagt,
þar sem hagkerfi kapít-
alismans er það út-
breiddasta og „vel-til-
fundnasta" hagkerfi í
heiminum, að allir þeir
sem líði skort eða deyi
vegna bágra lífskjara,
sem má augljóslega
rekja til galla í hagkerf-
inu, séu fórnarlömb
samt sem áður fjórum sinnum verra
að vera kommúnisti heldur en nazisti
vegna þess að fórnarlömb kommún-
ismans séu fjórum sinnum fleiri.
Ekki hefur undiri’itaður lesið þá
svörtu, en ef grein Jakobs á að vera
bókarkynning - þá erum við að tala
um ansi slæma bókarkynningu. Jak-
ob veifar tölum án þess að fara nán-
ar út í hvaðan þær koma, eða út-
skýra hvers eðlis mannmissirinn sé.
Erum við að tala um beinar, meðvit-
aðar hreinsanir eða erum við líka að
tala um dauðsfóll af völdum slæmrar
hagstjómar, efnahagslegra mistaka
o.s.frv.? Þetta er allt saman á huldu
þar til höfundur byrjar að tala um
Kína, en þá kemur í ljós að Stóra
stökkið 1959-61 (efnahagslegt oflæt-
iskast Maós formans sem hafði í för
kapítalismans! Er þá kannski eng-
inn munur á hinni ósýnilegu hönd
markaðarins og hinni sýnilegu hönd
Maós formanns?
Hófsamir hægrimenn (íhalds-
menn, frjálshyggjumenn) hafa í
gegnum tíðina viljað halda því fram
að hinn pólitíski hugmyndaheimur
gangi í hring, og er það eflaust gert
til að villa fyrir um pólitlskan skyld-
leika þeirra við öfgastefnurnar tvær,
fasisma og nazisma. Þessu heldur
Jakob fram í greininni þegar hann
segir að kommúnismi og nazismi séu
„hliðstæður, ekki andstæður“ sem
jafnframt er niðurstaða Svartbókar-
innar. Og ekki kom rökstuðningur-
inn undiiTÍtuðum á óvart. Hann mið-
aðist (eins og svo oft áður) aðeins við
ytri skiiyrði, þ.e. bent var á sameig-
Ef grein Jakobs á að
vera bókarkynning, þá
er hún ansi slæm bók-
arkynning, segir Grím-
ur Hákonarson í svari
við grein Jakobs F.
-----7----------------
Asgeirssonar.
inleg einkenni sovétkommúnismans
og þýska nazismans: Einsflokks-
keifi, sterkt ríkisvald, leiðtogadýrk-
un, skoðanakúgun, hreinsanir
o.s.frv. Það er eins og hægrimenn
vilji, og e.t.v. þóknist betur, að bera
saman verklegar athafnir en ekki
hugsjónirnar sjálfar. Við verðum að
gefa hugsjóninni sjálfstætt gildi en
ekki sulla henni saman við aðferða-
fræði sem henni hefur verið til-
einkuð í tilteknum ríkjum. Rúss-
neska byltingin snérist upp í and-
hverfu sína og þjónaði ekki upp-
runalegum tilgangi, sem var að
koma á félagslegu jafnrétti meðal
manna, og aðrar byltingar sem
fylgdu í kjölfarið hafa beint eða
óbeint sopið seyðið af því. Nazism-
inn var aftur á móti hugsaður sem
kúgunartæki frá upphafi og hlýtur
því að standa og falla með fram-
kvæmdinni. Það sama á við um kap-
ítalismann; þótt lífseigari sé.
Hugmyndafræði á hægrivængn-
um, hvort sem hún er kennd við
nazisma, íhaldsstefnu eða frjáls-
hyggju, gengur út frá þeirri grund-
vallarhugsun að menn séu misjafnir
að verðleikum og eigi þ.a.l. ekki að
snæða við sama borð í samfélaginu.
Tilvist hins undirokaða er óhjá-
kvæmileg og er jafnframt forsenda
þess að samfélagið geti dafnað á
eðlilegan hátt, - þeim sterka í hag.
Þessi hugsunarháttur er mjög sýni-
legur eins og hann kemur fram í
nazismanum en heldur lúmskari í
frjálshyggjunni. Nazisminn gengur
hreint til verks og vill skipulega
undirokun á ákveðnum einstakling-
um (þeim óæðri), en frjálshyggjan
leitast eftir að skapa umhverfi þar
sem undirokun er sjálfvirk, þ.e. í
gegnum frjálst markaðskerfi. I
fyrra tilvikinu er fýsilegast að ríkis-
valdið fari með kúgunarhlutverkið
en í því seinna er kúgunin í höndum
markaðsráðandi aðila hverju sinni.
Þegar litið er á söguna kemur þessi
hugmyndafræpilegi skyldleiki enn
betur í ljós. I bókinni Fascists and
Conservatives lýsir Martin Blinkhom
því á rökfastan hátt hvemig sam-
starfsfysn myndaðist á milli flokka og
manna á hægrivængnum í nær öllum
Evrópulöndum á millisti’íðsáranum.
Menn flykktust vitanlega saman gegn
sameiginlegum óvin: kommúnisman-
um (sem þó var ekki raunveralegur
sem slíkur). Hér á íslandi myndaðist
hreyfing sem hét Þjóðemisfýlkingin,
hafði nazíska stefnuskrá og var að
mestu skipuð ungum sjálfstæðis-
mönnum og yfirstéttarpeyjum. Þjóð-
emisfylkingin og Sjálfstæðisflokkui--
inn störfuðu saman, buðu fram sam-
eiginlegan lista í bæjarstjómarkosn-
ingunum í Reykjavík 1935 og í alþing-
iskosningunum 1937. Eftir að stríðið
skall á hurfu nazistamir inn í Sjálf-
stæðisflokkinn. T.d. var Birgir Kjar-
an, sem var einn helsti hugmynda-
fræðingur Sjálfstæðisflokksins á 6. og
7. áratugnum, háttsettur í Þjóðemis-
fylkingunni á sínum tíma og lærði
auk þess hagfræði í Þýskalandi
Hitlers. Um daginn rakst ég á viðtal
við tvo menn í Séð og heyrt sem era
stofnendur Ku Klux Klan á Islandi.
Aðspurðir um íslenskt flokkakerfi
sögðust þeir báðir vera „virkir með-
limir í Sjálfstæðisflokknum". Er þetta
allt saman tilviljun! Er hugsanlegt að
menn geti unnið saman eins og raun
ber vitni án þess að nokkur hug- __
myndafræðilegur skyldleiki búi þar
að baki?
Nazistamir þurfa ekki að iðrast
helfararinnar. Þeir vissu það þegar
þeir héldu af stað að einhver kynni að
lenda illa f því. Sósíalistar hafa aftur á
móti ástæðu til að iðrast. Það sem
gerðist í Sovét og Kína hlýtur að
stríða gegn grandvallargildi hugsjón-
arinnar. Hægribullur eins og Jakob
F. geta bent og ásakað en þurfa ekki
að iðrast neins. Það er ekki gert ráð
fyrir neinum kerlingaskap í þeirra
hugmyndafræði. Þai- er harkan sem
gildir: Einhver verður undir og ein- -
hver verður ofaná ... þannig er nú
það.
Höfundur er rítstjóri
Testamentisins.
GfTlP
Plöstunarvélar
Skírteinis- og skjalaplast á
hagstæðasta verði.
Óbrigðul skjalavemd.
Otto B. Arnar ehf.
Ármúla 29, Reykjavík,
sími 588 4699, fox 588 4696
íslenskir þrautakóngar hjóla af list - Hjálmahappdrætti
Pylsa og kók á 50 kr.
20% afsláttur af ölfum hjólum og aukahlutum

WMÉjÉii:

HAGKAUP
Alltaf betri kaup