Morgunblaðið - 06.11.1998, Blaðsíða 24

24 FÖSTUDAGUR 6. NÓVEMBER 1998
MORGUNBLAÐIÐ
ERLENT
Mikil ólga meðal repúblikana eftir kosningarnar þar sem demókratar unnu varnarsigur
Líkur á upp-
reisn gegn
Gingrich
Forystumenn repúblikana hafa sætt
harðri gagnrýni flokksbræðra sinna eftir
kosningarnar 1 Bandaríkjunum á þriðju-
dag. Líkur eru á að óánægðir þingmenn
reyni að sameinast um frambjóðanda
gegn Newt Gingrich, forseta fulltrúadeild-
ar þingsins, og þeir vilja stokka upp í
allri forystusveit flokksins.
■■
Reuters
NEWT Gingrich, forseti fulltrúadeildar Bandaríkjaþings, ræðir við fjölmiðlamenn í heimaríki sínu, Georgfu.
FYRIR kosningarnar í Bandaríkj-
unum á þriðjudag höfðu repúblikan-
ar spáð því að þeir myndu bæta við
sig 10-40 sætum í fulltrúadeild
þingsins en niðurstaðan varð sú að
þeir töpuðu fímm sætum. Þeim
tókst eídd heldur að auka meiri-
hluta sinn í öldungadeildinni eins og
þeir ætluðu sér.
Þetta er í fyrsta sinn frá 1934 að
flokkur bandarísks forseta hefur
unnið á í kosningum á miðju kjör-
tímabili hans. Þessi niðurstaða er
einkar athyglisverð í ljósi þess að
Bill Clinton forseti hefur átt í vök að
verjast allt þetta ár vegna hneyksl-
ismála hans.
Repúblikanar hafa nú 223 þing-
sæti í fulltrúadeildinni, demókratar
211 og einn þingmaður er óháður.
Þetta er minnsti meirihluti í deild-
inni frá 1953, síðasta árinu sem
repúblikanar voru þar í meirihluta
þar til þeir endurheimtu hann 1994.
Þessi niðurstaða veikir mjög
stöðu forystumanna repúblikana,
einkum Newts Gingrich, forseta
fulltrúadeildarinnar, sem hefur sætt
harðri gagnrýni flokksbræðra sinna
eftir kosningamar. Nokkrir þing-
menn repúblikana hafa jafnvel lýst
því yfir opinberlega að stokka þurfi
upp í forystusveit flokksins og hvatt
til þess að repúblikanar sameinist
um frambjóðanda gegn Gingrich
síðar í mánuðinum þegar hann sæk-
ist eftir endurkjöri sem forseti þing-
deildarinnar.
Gingrich reyndi að gera lítið úr
gagnrýninni og benti á þetta er í
fyrsta sinn frá 1932 sem repúb-
likönum hefur tekist að halda meiri-
hluta sínum í fulltrúadeildinni í
þrennum kosningum í röð.
Reiðir repúblikanar fóru hins
vegar hamförum í símunum og
kepptust við að hringja í flokks-
bræður sína til að ræða möguleik-
ann á því að kjósa nýja leiðtoga í
báðum þingdeildunum. Einn þing-
mannanna lýsti þessu þannig að
þingflokkur repúblikana væri orð-
inn að „púðurtunnu leynimakks og
launráða“.
„Við verðum að koma til móts við
fólkið og láta ekki aðeins hvíta karla
frá suðurríkjunum stjórna Repúb-
likanaflokknum í Washington,"
sagði fulltrúadeildarþingmaðurinn
Joe Scarborough, íhaldsmaður frá
Flórída. Hann bætti við að þing-
meirihluti repúblikana hefði ekkert
afrekað á árinu og ekki mótað neina
skýra stefnu sem hægt væri að
leggja fyrir kjósendur.
Christopher Shays, hófsamur
repbúblikani frá Connecticut, sagði
að niðurstaða kosninganna væri
mikið áfall fyrir flokkinn. „Það
verða miklar breytingar á forystu-
liði okkar. Allir fiokksgeiramir vilja
breytingar.“
Of mikil áhersla
á kvennamál Clintons
Margir repúblikanar kvörtuðu
yfir því að flokkurinn hefði lagt of
mikla áherslu á að höfða mál gegn
Clinton til embættismissis í stað
þess að nota þingmeirihlutann til
að knýja fram lög sem væru líkleg
til að hafa áhrif á kosningabarátt-
una.
Foiystumenn repúblikana voru
sannfærðir um að umræðan um
kvennamál Clintons myndi minnka
fylgi demókrata í kosningunum þótt
skoðanakannanir hefðu bent til þess
í marga mánuði að þau væru ekki
efst í huga kjósenda. Þettu voru
ekki einu mistök repúblikana því
margir þeirra töldu sig eiga kosn-
ingasigur vísan þar sem flokkur for-
seta hefur næstum alltaf tapað fylgi
í miðju kjörtímabili hans. Þeir
gengu því út frá því að repúblikanar
þyrftu ekki að nota meirihlutann á
þinginu til að búa til kosningamál,
t.a.m. með því að krefjast skatta-
lækkana og hafna fjárlagafrum-
varpi Clintons.
Rangt mat á viðhorfi
kjósenda til Clintons
Gingrich kvaðst ekki vilja víkja
sér undan ábyrgð á slæmri útkomu
flokksins og játaði að hafa lagt
rangt mat á viðhorf kjósenda til
hneykslismála Clintons. „Ég van-
mat það algjörlega hversu mikið
ógeð fólk hefur fengið á þessari um-
ræðu allan sólarhringinn í sjónvarpi
og útvarpi og hversu viðurstyggi-
legt málið er orðið vegna eintómra
endurtekninga," sagði hann. ,j\f
þessum sökum tel ég að við höfum
líklega vanmetið þörfina á því að
koma á framfæri miklu sterkari
skilaboðum um að lækka þurfi
skatta, bjarga almannatrygginga-
kerfínu, koma á umbótum í mennta-
málum og efla landvarnirnar."
Trent Lott, leiðtogi repúblikana í
öldungadeildinni, viðurkenndi einn-
ig að forystu flokksins hefðu orðið á
mistök og hún hefði ekki sent kjós-
endum nógu skýr skilaboð síðustu
daga kosningabaráttunnar. Hann
viðurkenndi ennfremur að repúblik-
anar hefðu lagt of mikið kapp á að
ná samkomulagi við forsetann um
ný fjárlög og það hefði skaðað
flokkinn. „Einn af lærdómunum
sem við getum dregið af þessu er að
við þurfum að hlusta betur á fólkið,"
sagði hann.
Oánægðir íhaldsmenn, sem telja
flokkinn hafa færst of mikið inn á
miðjuna, og nokkrir úr forystusveit
repúblikana reyndu að steypa
Gingrich af stóli þingforseta fyrir
rúmu ári en hann hélt þá velli. Þótt
enn sé talið ólíklegt að Gingrich bíði
ósigur í forsetakjörinu síðar í mán-
uðinum er ljóst að andstaðan við
hann hefur aukist eftir kosningam-
ar. Hún einskorðast ekki lengur við
íhaldsarminn í flokknum, því nokkr-
ir af hófsömum þingmönnum hans
hafa hvatt til þess að stokkað verði
upp í forystusveitinni.
Einkum hefur verið rætt um Bob
Livingston, formann íjárveitinga-
nefndar fulltrúadeildarinnar, sem
eftirmann Gingrich. A meðal ann-
arra sem nefndir hafa verið í þessu
sambandi eru Steve Largent,
íhaldssamur fulltrúadeildarþing-
maður frá Oklahoma, og David Mc-
Intosh, sem fer fyrir bandalagi
íhaldssamra repúblikana.
Þegar Gingrich var spurður hvort
niðurstaða kosninganna gæti kostað
hann forsetastólinn kvaðst hann
ekki hafa „neinar sérstakar áhyggj-
ur af því“.
Látið nægja að
yfírheyra Starr
Niðurstaða kosninganna dregur
mjög úr líkunum á því að þingið
samþykki ákæra á hendur Clinton
til embættismissis vegna sambands
hans við Monicu Lewinsky, fyrrver-
andi starfsstúlku í Hvíta húsinu, og
ásakana um að hann hefði framið
meinsæri.
Athyglin beindist í gær að dóms-
málanefnd fulltrúadeildarinnar,
sem fjallar um Lewinsky-málið, og
fregnir hermdu að leiðtogar
repúblikana væru farair að gera
ráðstafanir til þess að leiða málið til
lykta sem fyrst. Henry J. Hyde, for-
maður nefndarinnar, var sagður
hafa rætt við nefndarmennina og
lagt til að umfang rannsóknarinnar
yrði takmarkað. Samkvæmt tillögu
Hydes mun nefndin aðeins yfir-
heyra eitt mikilvægt vitni, Kenneth
Starr, sem stjómaði fjögurra ára
rannsókn á málum forsetans.
Heimildarmenn Washington Post
sögðu að samkvæmt tillögunni
myndi nefndin falla frá áformum
um að yfirheyra önnur mikilvæg
vitni, svo sem Vemon E. Jordan,
vin Clintons, og Betty Currie, ritara
forsetans. Látið yrði nægja að kalla
til lagasérfræðinga og gert væri ráð
fyrir að Starr yrði yfirheyrður í tvo
daga, 19. og 20. þessa mánaðar.
Nefndin ætti síðan að greiða at-
kvæði fyrir lok mánaðarins um
hvort ákæra bæri forsetann.
Demókratar sögðu að niðurstaða
kosninganna sýndi að ekki væri
nægur stuðningur við ákæru á
hendur forsetanum til embættis-
missis, hvorki á þingi né meðal kjós-
enda. Þeir sögðu líklegt að málinu
lyki þannig að þingið samþykkti vít-
ur á forsetann í janúar eða febrúar.
„Staðreyndin er einfaldlega sú að
bandaríska þjóðin hafnaði þeirri
þráhyggju repúblikana að höfða
beri mál á hendur Clinton til emb-
ættismissis,“ sagði Richard Gep-
hardt, leiðtogi demókrata í fulltrúa-
deildinni.
Sigur fyrir forsetafrúna
Flestir eru þeirrar skoðunar að
eiginkona Clintons, Hillary, sé á
meðal helstu sigurvegara kosning-
anna. Forsetafiúin lét mikið að sér
kveða í kosningabaráttunni, ólíkt
forsetanum sem hélt sig til hlés
vegna óvissunnar um viðbrögð kjós-
enda við hneykslismálunum.
Vinsældir forsetafrúarinnar hafa
stóraukist eftir að Lewinsky-málið
komst í hámæli og hún ferðaðist vítt
og breitt um Bandaríkin til að
styðja frambjóðendur demókrata og
afla fjár til kosningabaráttu þeirra.
„Ég get sagt ykkur að forsetafrú-
in er besti fulltrúi forsetans," sagði
Joe Lockhart, fjölmiðlafulltrúi í
Hvíta húsinu. „Ég er sannfærður
um að hún hafði mikil áhrif á öllum
þeim stöðum þar sem hún lét að sér
kveða.“
Fréttaskýrendur tóku í sama
streng og sögðu skoðanakannanir
við kjörstaði benda til þess að Hill-
ary Clinton njóti mikillar hylli með-
al kjósenda, einkum kvenna, m.a.
heimavinnandi húsmæðra, sem voru
áður tortryggnar í hennar garð.
Hillary Clinton hjálpaði m.a.
demókratanum Charles Schumer,
er bar sigurorð af repúblikananum
Alfonse D’Amato í kosningum til
öldungadeildarinnar í New York-
ríki. D’Amato hafði átt sæti í öld-
ungadeildinni í 18 ár.
Bush og Gore í
forsetaframboð?
Kosningarnar eru einnig mikill
sigur fyrir A1 Gore varaforseta og
George W. Bush, sem var endur-
kjörinn ríkisstjóri í Texas.
Bush, sem er sonur og alnafni
forsetans fyrrverandi, lagði megin-
áherslu á mennta- og skattamál og
baráttuna gegn glæpum fyrir kosn-
ingarnar. Hann fékk 69% kjöríylgi
og er nú talinn líklegastur til að
verða valinn frambjóðandi repú-
blikana í forsetakosningunum árið
2000.
Gore var ekki í framboði en ferð-
aðist mjög víða til að afla demó-
krötum atkvæða. Hann aðstoðaði
alls 224 frambjóðendur, m.a. Gray
Davis, sem var kjörinn ríkisstjóri
Kaliforníu. Talið er að Davis beiti
sér fyrir því að Gore verði forseta-
efni demókrata og hann þykir
einnig hafa sannað að frambjóð-
andi, sem er álitinn litlaus og leiðin-
legur, geti unnið mikla kosninga-
sigra. Margir fréttaskýrendur telja
að Gore sé nú eini demókratinn
sem hafi raunhæfa möguleika á að
verða kjörinn næsti forseti Banda-
ríkjanna.
Ekki aðeins kosið um embætti
EKKI var einungis kosið um
embætti í þing- og ríkisstjóra-
kosningunum í Bandaríkjunum
á þriðjudag því kjósendur voru
einnig beðnir um að segja skoð-
un sína á ýmsum umdeildum
málum og virðist sem kjósendur
hafi samþykkt sex af hverjum
tíu tillögum. Er þetta í fyrsta
skipti sem meirihluti tillagna
hlýtur brautargengi.
í Nevada, Washington og
Arizona voru kjósendur hrifnir
af þeirri hugmynd að notkun
marijúana yrði leyfð í lækninga-
skyni. Þetta þýðir reyndar ekki
að marijúana fáist hér eftir á
hveiju götuhorni, því í Kaliforn-
íu, þar sem sams konar tillaga
hefur áður hlotið samþykki,
hafa alríkislögreglumenn Iokað
„lækningastofnunum" sem selja
„Iyfseðla“ upp á marijúana enda
segja þeir lyfið enn ólöglegt.
íbúum í Michigan-ríki leist
hins vegar illa á þá hugmynd
að læknum yrði leyft að að-
stoða sjúklinga sfna við að
fremja sjálfsmorð og í Was-
hington og Colorado felldu
kjósendur tillögu um að átt yrði
við lög um fóstureyðingar. Ym-
is umhverfismál voru einnig til
umræðu í mörgum ríkjum og í
Kaliforníu lýstu kjósendur
þeirri skoðun sinni að sjálfsagt
væri að leyfa indfánum að reka
spilavíti á sérstökum griða-
svæðum sfnum.
í Kaliforníu samþykktu kjós-
endur einnig naumlega að seít-
ur yrði sérstakur skattur á síg-
arettupakka og að áætlaðar ár-
legar tekjur upp á 750 milijónir
dala, um 50 milljarða ísl. kr.,
yrðu notaðar til að kosta sér-
stök styrktarverkefni fyrir
börn.
í Washington-ríki samþykktu
kjósendur tillögu þess efnis að
.jákvæðri mismunun" yrði hætt
þrátt fyrir að ýmsir málsmet-
andi menn beittu sér gegn sam-
þykkt tillögunnar.
íbúar Alaska og Hawaii
felldu tillögur um að hjónabönd
samkynhneigðra yrðu leyfð og
voru ýmsar fleiri tillögur
bornar upp til atkvæða í kosn-
ingunum nú enda virðist sem
aukinn áhugi sé fyrir því að
vísa umdeildum málum beint í
dóm kjósenda.