Morgunblaðið - 06.11.1998, Qupperneq 53

MORGUNBLAÐIÐ
AÐSENDAR GREINAR
FÖSTUDAGUR 6. NÓVEMBER 1998 53*1
Jöfnun atkvæðis-
réttar og nýtt kosn-
ingafyrirkomulag
TILLOGUR ura ný-
skipan kjördæma og
kosninga til Alþingis
hafa víst ekki farið
framhjá neinum, sem á
annað borð fylgist með
fréttum. I þessum til-
lögum er reynt að
koma til móts við sem
flest sjónarmið og eins
og títt er um slíkar
lausnir er fólk missátt
við þær. Margir gallar
hafa verið taldir upp á
tillögunum og má geta
hér um nokkra. I
fyrsta lagi er atkvæð-
isréttur ekki nærri því
jafnaður, áfram verður
atkvæðisréttur fámennari kjör-
dæma meiri en þéttbýlisins í ná-
grenni Reykjavíkur, þótt Reykvík-
ingar sjálfír verði eitthvað betur
settir. I öðru lagi gagnrýnir sveit-
arstjómarfólk uppbrot á þeim fé-
lagslegu einingum, sem gömlu
kjördæmin eru. I þriðja lagi hefur
heyrst að meira sé enn og aftur
hugað að jöfnuði milli flokka en
jöfnuði milli kjósenda og í fjórða
lagi að nýju kjördæmin séu orðin
alltof stór til að verða nokkum
tíma samstæðar einingar.
Vafalaust hafa allir eitthvað til
síns máls, en eins og fyrr er getið
Við verðum að horfa til
framtíðar, segir Guð-
brandur Þorkell Guð-
brandsson, og huga að
fyrirkomulagi, sem geti
orðið tiltölulega end-
ingargott þótt samsetn-
ing byggðar og þjóðfé-
lags taki breytingum.
hefur nefndin líklega um of leiðst
út í að reyna að gera sem flestum
til hæfis í stað þess að gera róttæk-
ar breytingar, sem líklegar væm
til að duga tii lengri tíma litið.
Það er alveg ljóst, að fullur jöfn-
uður næst líklega seint með öðra
en að hafa landið allt eitt kjör-
dæmi. Því fylgja þó ýmsir gallar og
má þar m.a. telja, að flokksræði
verði of mikið og félagsleg fjarlægð
þingmanna frá kjósendum óviðun-
andi. Einnig má nefna hættuna á
því að fámennari byggðarlög verði
alveg afskipt og útundan í opin-
berri þjónustu. Ekki skal minnst
gert úr líkum á því að breitt bil
myndist milli stjómmálamanna og
almennings.
Það verður því að huga að þess-
um málum með nýjum hætti.
Möguleikamir era nefnilega tals-
vert margir og hér verður gerð til-
laga um fyrirkomulag, sem ekki
hefur verið í umræðunni upp á
síðkastið. Helstu atriðin fara hér á
eftir:
Á Alþingi sitji fimmtíu þing-
menn. Fjöratíu þeirra verði lands-
kjömir af listum flokka og fram-
boðsfélaga. Tíu þingmenn til við-
bótar verði kjördæmakjömir mið-
að við núverandi kjördæmi á þann
hátt, að einn þingmaður yrði kjör-
inn í sex kjördæmum, þ.e. Vestur-
landi, Vestfjörðum, Norðurlands-
kjördæmunum báðum, Austur-
landskjördæmi og Suðurlandskjör-
dæmi. Reykjavik og Reykjanes
kysu sína tvo hvort kjördæmi. Til
að gera áhrif þessara síðasttöldu
þingmanna meiri mætti hugsa sér
að þeir sætu í sérstakri deild, sem
mætti þess vegna kalla Goðadeild
og kjördæmin goðorð. Það er þó
alls ekki nauðsynlegt
að hafa tveggja deilda
fyrirkomulag en það
verður að viðurkenna,
að í því gæti falist
ákveðinn lýðræðisleg-
ur vamagli. Myndi slík
deild þá, ef af yrði,
hafa ákveðið stöðvun-
arvald í tilteknum
málaflokkum, sem yrði
þó ekki of víðtækt. Þau
mál, sem þessi deild
gæti stöðvað, væra t.d.
breytingar á stjómar-
skrá og ýmis mál er
lytu að samskiptum
löggjafarvalds og
framkvæmdavalds. Sú
stöðvun fælist þó einungis í því að
máli væri vísað til þjóðaratkvæða-
greiðslu eða til stjómlagadómstóls,
þegar um væri til dæmis að ræða
umfjöllun um ávirðingar fram-
kvæmdavaldsins. Fjöratíu manna
deildin yrði kjörin til fjögurra ára í
senn en tímenningamir til sex ára.
Ekki yrðu kjömir varamenn fyrir
þá og yrði því að kjósa um eftir-
menn þeirra sérstaklega falli þeir
frá eða verði að hætta þing-
mennsku af öðram orsökum.
Forsetaembættið yrði lagt niður,
forsætisráðherra yrði kjörinn
beinni kosningu á líkan hátt og for-
seti nú. Skipaði hann síðan rílds-
stjóm, sem yrði að manna með
öðra fólki en þingmönnum. Kjör-
tímabil forsætisráðherra væri fjög-
ur ár. Þingið yrði því hrein löggjaf-
arsamkoma og virkur eftirlitsaðili
með framkvæmdavaldinu. Þingið
hefði möguleika á að taka út
stjómsýslu framkvæmdavaldsins í
eftirlitsskyni og ef það fær ein-
hvem gran um að á þeim málum sé
ekki haldið skv. stjómarskrá.
Settar yrðu reglur um prófkjör.
Þau fari fram á sama tíma fyrir öll
framboð og verði leynileg kosning
undir stjóm þeirra sömu kjör-
stjóma og stýra kosningum til
þings. Yrðu öll framboð að hlíta
sömu reglum og enginn kjósandi
geti tekið þátt í að kjósa á lista
nema eins framboðs.
Ofangreindar tillögur fela því í
sér, að samhliða þyrfti að endur-
skoða stjómarskrá lýðveldisins og
laga hana að svona fyrirkomulagi.
Þar þyrftu meðal annars að vera
meginreglur um samskipti fram-
kvæmdavalds og löggjafarvalds og
hvaða aðferðum og tækjum lög-
gjafarvaldið mætti beita í eftirliti
sínu og aðhaldi. Jafnframt yrðu
þar „umferðarrreglur" fyrir for-
sætisráðherra og ríkisstjóm.
Ofanritaðar tillögur hafa að sumu
leyti bandaríska kerfið að fyrir-
mynd. Á því era þó eins og þekkt er
ýmsir gallar, sem við gætum þá haft
í huga, þegar við settum upp okkar
nýju stjómarskrá. Hugmyndir
þessar, ef þær yrðu að veruleika,
gætu haft ýmsar breytingar í för
með sér. En við verðum umfram allt
að horfa til framtíðar og huga að
fyrirkomulagi, sem geti orðið til-
tölulega endingargott þótt samsetn-
ing byggðar og þjóðfélags taki
breytingum. Það ætti að vera ger-
legt með ofanrituðu fyrirkomulagi.
Höfundur er skrifstofunmður á
Sauðárkróki.
www.mbl.is
Guðbrandur Þorkell
Guðbrandsson
Hvað er að gerast í kjara-
málum á Landspítalanum?
KJARADEILA
meinatækna er aðeins
toppurinn á ísjakanum
þegar kemur að þeim
vanda, sem skapast
hefm- í kjaramálum
Landspítalans.
Fyrir nokkru var
samið við opinbera
starfsmenn um að sam-
komulag yrði innan
stofnana í hvaða
ramma launasamnings
hver starfsmaður lenti
og starf hans metið
með tilliti til þess. Ætl-
ast var til að stofnanir
þyrftu ekki aukna fjár-
veitingu vegna þessa.
Þau ríkisfyrirtæki
sem voru vel innan ramma fjárlaga
gátu leyft sér að túlka þetta starfs-
mat á vinsamlegan hátt og upp-
skáru ánægju sinna starfsmanna.
Aðrar stofnanir, eins og t.d. stóra
sjúkrahúsin í Reykjavík, sem rekin
voru með gríðarlegum halla, töldu
sig nauðbeygðar að túlka samning-
ana þröngt, enda augljóst að erfítt
yrði að sækja þá peninga sem þyrfti
til launahækkana í greipar fjárveit-
ingavaldsins. Afleiðingin hefur orðið
sú að starfsfólk sjúkrahúsanna telur
sig hafa borið skarðan hlut frá
borði, miðað við sömu starfsstéttir
hjá öðram ríkisstofnunum. Stóru
sjúkrahúsin í Reykjavík og á Akur-
eyri taka við veikustu sjúklingun-
um, sem þurfa sérhæfðustu þjón-
ustuna, og störfin þar því eðli máls-
ins samkvæmt óvenju erfið og
krefjandi. Var því skilj-
anlegt að upp úr syði
þegar þetta ósamræmi
í túlkun samninga kom
í ljós. Fyrstu stórátök-
in urðu við hjúkranar-
fræðinga sl. sumar.
Þar náðist sátt, sem þó
var ekki betri en svo að
margir hjúkrunarfræð-
ingar leituðu sér starfa
annars staðar. Vora
þau störf væntanlega
betur launuð en á stóru
spítulunum eða vinnan
auðveldari. I dag vant-
ar 40-60 hjúkranar-
fræðinga í störf á
Landspítalann einan.
Ráða verður bót á
fjárhagsvanda spítal-
anna, segír Tryggvi
Ásmundsson. Þeir
verða að fá greitt fyrir
þá þjónustu sem þeir
veita og á því verði sem
hún kostar.
Þetta bitnar vitanlega á þjónustu og
erfitt er að manna sumar lykildeild-
ir spítalans, þar sem vinnuálagið er
mest.
Læknar era margir hverjir afar
óánægðir með túlkun á sínum
kjarasamningum og virðast líkur á
að þeim ágreiningi verði skotið til
félagsdóms. Aðrar stéttir fylgjast
líka án efa grannt með og má búast
við fleiri fjöldauppsögnum þá og
þegar. Allt hefur þetta orðið til að
stórskaða þann góða starfsanda
sem áður rfkti og menn óttast al-
gjöra upplausn á stóra spítölunum
ef ekki verður ráðist að rót vandans.
Hvað er til ráða?
í fyrsta lagi verður að ráða bót á
fjárhagsvanda spítalanna. Þeir
verða að fá greitt fyrir þá þjónustu
sem þeir veita og á því verði sem
hún kostar. Ef þjóðin telur sig hins
vegar ekki lengur hafa efni á
sjúkrahúsþjónustu í hæsta gæða-
flokki, þá verða að koma fyrirmæli
frá ráðamönnum hennar um það
hvar eigi að skera niður.
I öðra lagi verður að viðurkenna
að stóru spítalarnir eiga í sam-
keppni við einkaaðila og aðrar ríkis-
stofnanir um starfsfólk. Vinnan á
sjúkrahúsunum er í mörgum tilfell-
um mjög erfið og krefjandi og það
kallar á umbun í starfi með ein-
hverjum hætti. *
í þriðja lagi verður að koma á
betra skipulagi á kjarabaráttu í
landinu. Það gengur ekki að hóp-
uppsagnir fámennra hópa geti sett
starfsemi stofnunar á annan endann
og með þeim séu knúnar fram
launahækkanir til handa allri stétt-
inni.
Höfundur er formaður læknaráðs
Landspítalans.
Tryggvi
Ásmundsson
Ihl 21, íirp.. vm
Vrdkr. W.-'iit %;
Spáð
spákonur
Spennandi
samanburður
Ævintýralíf
Erna Geirdal
giftist auómanni
í Mexíkó
Tiska
Grái fiöríngurinn
Skór og fylgíhlutir
HOLLUSTA
KYNLÍFS
Óhrædd
víð breytingar
- Hrafnhildur Guðmundsdóttir
IJjL.J