Þjóðólfur - 14.04.1883, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 14.04.1883, Blaðsíða 1
'/ V NOÐOLFR XXXV. árg. Reykjavík, laugardaginn 14. apríl 1883. M 17. Samgöngumál Suðr- landsins. Geti maðr með nokkrum rétti talað um almenn áhugamál í þeim héröðum, sem svo að segja enga almenna mann- fundi eiga sér og því aldrei ræða veru- lega velferðarmál félagsins, er óhætt að fullyrða það, að „Brúarmálið" (brú- un pjórsár og Ölfusár) var áhugamál Rangæinga fyrst eftir að því var hreift. Menn hittust varla svo, að það bæri ekki á góma, og allir voru samdóma um, að sýslum þessum riði á engu meira en að fá því framgengt. Fyriralþingi og stjórn komst þetta mál lika, en átti þar misjöfnu láni að fagna, þó það einu sinni væri komið vel á veg. Vegr sá varð þó ekki langgæðr, þvi á síðasta þingi var málið ekki nefnt, svo menn skyldu halda að það nú væri dautt eða væri á leiðinni til að veslast upp eins og sum önnur velferðarmál. petta vona ég þó að ekki sé, heldr að málið hafi tekið sér hvíld og góðar náðir eftir hrakninga sína og hrakfarir, og í þess- ari von ætla ég með línum þessum að leitast við að sýna fram á, hversu mikil nauðsyn er á, að brýr þessar verði gjörðar sem fyrst. Það hefir áðr verið tekið fram í pjóð- ólfi, að flutningr á 200 pd. frá Reykja- vík og austr í miðja Árnessýslu kost- aði 6 kr.— Reikningr þessi er þó ekki alskostar nákværnr, og skal ég nú sýna hvað aðdrættir hér kosta þegar rétt er reiknað. pað mesta, sem einum lesta- manni er ætlað, er að hafa 6 hesta í lest með fullum klyfjum, og þegar alt er tafalaust, er hann 5 daga í ferðinni. Með reiðhesti eru því 7 hestar ogeinn maðr í 5 daga.— Hestrinn kostar 3 kr., eða 7 hestar 21 kr.; maðrinn hefir í fæði ogkaup 3kr. á dag eða 15 kr. íðdaga. Ferjutollr er minst 20 au. á hestinn eða 1 kr. 40 au., kostar þá ferðin als 37 kr. 40 au. eða 6 kr. 23 au. hver 200 pd. heimflutt. Hér er þó slept tjaldleigu, hestavöktun meðan verið er í kaupstað og mörgum fleiri smákostnaði, sem þó oftast er óumflýjanlegr. Reikningr þessi er miðaðr við sveitirnar austan Ölfusár eða Flóa, Skeið og Hreppa. Hér er og gjört ráð fyrir tafalausri ferð, ogþeimtíma sem hestar fástmeð beztu verði, það er hásumarið.— Égvil nú gjöra ráð fyrir að aðdráttur manna í þessum sveitum sé sem svari einum hesti fyrir hvert jarðarhundrað. Þó þetta sé áætlun, mun mega fullyrða að hún ekki sé of há og það er fyrir mestu. Eftir jarðabókinni 1861 eru í áðrnefndum sveitum 4371 jarðarhundruð, og dragi nú sveitirnar að sér á jafnmörgum hestum, verðr aðdráttarkostnaðr þeirra allra 4371 X 6,23 kr. eða 27,231 kr. 33 au. petta er stór tala, og víst er um það, þessar fáu og fátæku sveitir mundu ekki þykjast standa sig við að greiða árlega upphæð þessa fyrir aðdrátt sinn, þó hann væri fluttr þeim heim í hlað. Mér mun og verða svarað því, að þó þessi tala sýnist rétt á pappírnum, séu það missýningar einar; ég dragi að mér á mfnum hestum og með mínum mönnum, hér sé því ekki að tala um útborinn eyri. Þetta er að vísu satt, en til aðdráttanna fer aftr ið bezta pen- ingavirði, sem hver bóndi á í búi sínu, en það er vinna duglegra manna um bezta bjargræðistfma ársins, þ. e. bæði vor og sumar, því sú vinna fer þó ó- beinlinis til aðdrátta, sem til þess gengr að afla vetrarforða handa hrossum þeim, sem til aðdráttanna þarf.— pað er og varla von, að það sjáist miklar fram- farir í búnaði eða jarðabætr þar, sem beztu menn hvers heimilis, oft húsbónd- inn sjálfr, eru við aðdrætti frá því áðr en klaka leysir úr jörð og fast fram að slætti. Hver bóndi, sem notar tímann vel og kann að haga vel búpeningi á jörð sína, ætti og óefað að hafa hag á að kaupa aðdráttinn, en þessu verðr ekki við komið bæði vegna fátæktar bænda, og svo hins vegna, að enginn mundi fást til að flytja, enda mundi sú atvinna tæplega borga sig, þó búlaus maðr, sem ekki hefði annað að stunda, gæfi sig við henni. Þegar ég nú þannig hefi sýnt hvað aðdrættirnir kosta eins og nú er ástatt, skal ég sýna fram á, hvað við það sparaðist, ef brá væri komin á Ölfusá, um Þjórsá tala ég ekki sérstaklega, því líkt mun eiga við um báðar árnar, enda efa ég ekki, að Rangæingar fylgi fram brúun Þjórsár. Eftir áætlun minni hér að framan, draga inar 3 áðrnefndu sveitir að sér á 4371 hesti; ferjutollr undir hestinn 20 au.; ferjutollar samtals 874 kr. 20 au. Vanir ferðamenn hafa sagt mér, að þó alt gangi vel með ferjuna, komist maðr, sem hefiróhesta með klyfjum, ekki af með minna en 3 klukkustundir við ána hvora leið, eða 6 kl.st., þ. e. ty"s dag báðar leiðir.—Skifti ég nú hestatölunni 4371 með 6 til þess að fá lestatöluna, koma fram 728 lestir, og sparar þá hver lest, geti hún farið yfir um á brú, ^/2 dagsverk eða 1 kr. 50 au. og 728 lestir spara 1092 kr. Það hafa og vönustu lestamenn sagt mér, að fult eins hægt væri að hafa 8 hesta í lest, ef ekki væri ferjan, eins og að hafa 6 hesta, þegar á ferju er farið. Þetta er líka öldungis eðlilegt, því við ferjuna verða menn ekki einungis að taka ofan og láta upp, heldr einnig að bera þungar klyfjar stundum æði langt á skip og af, oft í miklum troðningi og mesta flýti, þegar margir sækja að í einu, eins og oft ber við. Við ferjuna fær því lesta- maðrinn lakari vinnu, en þó hann ætti að leggja upp úr náttstað með 18 hesta. Skifti maðr eftir þessu hestatölunni með 8, þ. e. ætli 8 hesta í hverja lest,. verða lestirnar 546 og fækkuðu þá um 182; þessi tala margfölduð með 5, dags- verkunum, sem fara til hverrar ferðar, gefr 910 dagsverk, og sú tala marg- földuð með 3 kr., daglaunaupphæðinni, gefr 2,730 kr. Reiðhestar sparast og að tiltölu við lestafækkunina eða 182, sem margfaldað með 3 kr., hestleig- unni, gefr 546 kr. Öllum munogkoma saman um, að betra sé að ljá hest suðr fyrir 2 kr. 50 au., ef hann syndir ekki, en fyrir 3'kr., ef sundlagt er, sparast því á þennan hátt á 4371 áburðarhest- um 50 au. á hverjum eða alls 2,185 kr. 50 au., og á 546 reiðhestum sama á hverjum eða alls 273 kr., þessi sparn- aðr verðr því samtals 2458 kr. — Allr sparnaðr við brúna verðr eftir þessu 874 kr. 20 au. -\- 1,092 kr. -f- 2,730 kr. -f- 546 -f- 2,458 kr. 50 au. eða samtals 7,700 kr. 70 au., eða milli x/s °S V* a^ öllum inum mikla aðflutningakostnaði, er ég upphaflega nefndi. Hér er þó að eins tekin vara sú, sem flutt er á hestum, og óefað eftir helzt of lágri áætlun ; aftr er slept öllum stóðrekstrum, fjárrekstrum, lausríðandi mönnum, öllum nautgripa- flutningi, öllum búferlaflutningi, öllum legum við ána þegar ekki er flutnings- fært, öllum skemdum á farangri og skepnum, sem oft eru miklar fyrir utan slysfarir, sem oft koma fyrir. Um þetta alt þori ég ekki að gjöra neina áætl- un, en óhætt er að fullyrða, að það nemur mjög miklu. Það mun og öll- um skiljast, að hagræði það, sem hér er talið af brúnni, er alls ekki ið eina góða, sem af henni leiðir. Brúin er eigi síðr þörf Rangæingum en Árnesingum. Árnessýsla er og, eins og kunnugt er, eitt læknisumdæmi; læknirinn sitr nú á hentugasta stað, ferjustaðnum Laug- ardælum, en meðan áin ekki er brúuð, getr það hæglega að borið, að ekkisé auðið að ná til læknis, ekki einungis úr inum fjarlægari sveitum utan árinn- ar, heldr úr Ölfusi; já konan í Hellir, sem er á árbakkanum gagnvart Laugar- dælum, getr dáið af barnburði, án þess læknishjálpar verði leitað jafnvel á sum- ardag, hvað þá heldr um vetr, þegar áin getr orðið ófær ekki dögum, heldr L

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.