Þjóðólfur - 02.06.1883, Blaðsíða 1

Þjóðólfur - 02.06.1883, Blaðsíða 1
ÞJÓÐOLFR XXXV. árg. Reykjavik, Laugardaginn 2. júni 1883. M 23. Enska Jóns Hjaltalins. (Eftir Eirík Magnússon, M. A.) (Framh. frá bls. 65). Nú kem eg að orðasafninu og bind rnig við A eitt; það er nóg. Eg set upp þrjá dálka orða; í fyrsta dálk orð- ið, eins og það er á ensku, þá Hjalta- Hns framburð á því, og í þriðja dálk þann, sem eg tel nær inu rétta, enn Hjaltalíns er. Áherzluna merki eg, eins og hér að framan, með broddi aftan við samstöfuna, sem hún er á. Eg bið menn gæta þess, að framburð annars máls er engum manni unt að gefa 1 stöfum svo, að til ýullrar hlltar sé, því hvergi deyðir bókstafr það, sem deytt verðr, eins kirfilega og í slíku riti; enn það er hægt að gefa hann svo, að hann sé góðr leiðarvísir til ins rétta og áherzlu orðanna er vorkunnarlaust, að hafa alveg rétta1. Hér eru nógar bækr til stuðnings, enda má sjá, að Hjaltalín hefir haft slíkar, enn iiotað þær trassalega. Eg nefni til dæmi, að sýna, hversu bágt er oft að ná því með stöfum, sem ein- kennir réttan og fallegan framburð. I íslenzku er ekkert lint s, enn í ensku er það; því verðr ekki framburðr táknaðr rétt í ríti á t. a. m. as, was, is, þess konar verðr in lifandi rödd að kenna. Eins er það, að ekki getr penninn sagt rétt til þess, hvaða hljóð sé í stuttu a í ensku, svo sem i man, can, fan; ekki heldr, hver munr sé á a-hljóðinu í wall og swallow, o. s. frv. Enn það eru þó þessir smámunir, sem byrjanda einkum ríðr á að nema; það eru þeir, sem kenna honum vísindalega greiningu hljóða af sjálfs dáðum; læri menn þetta ekki ungir, læra menn það aldrei.— Enn þó eg taki fram þessi fáu deemi til að sýna, að ýmislegt í ensk- um framburði verðr ekki kent með pennanum einum, þá bið eg menn þó gæta þess, áð megin-framburð á hljóð- um málsins má skýra rétt, svo sem öll hljóð ensk, sem eiga hljóðsígildi í ^slenzku. Enn í þessu atriði syndgar Jón Hjaltalín svo storkunarlega, að hann man ekki einu sinni eftir sinni eigin hljóðtáknun. Ég tek t. a. m. hljóðtáknun hans á einföldustu og ó- brotnustu stöfunum i stafrófinu, i og y (bls. 3—4)- Fyrst segir hann nú, að y sé borið fram eins og „enskt" i, og fylgi 'somu reglum í framburði. Nú er 1 borið fram eins og æ, stutt i og ö, enri aldrei er y borið fram eins og ö; I) Aherzluvillur Hjaltalíns eru blátt áfram eftir- ritsvillur; því safn hans er skrifað út úr enskri orðbók, sem merkir glöggíega- áherzlu hvers orðs. svona er andvaraleysið á einni og sömu blaðsíðu. Nú, í öðru lagi, þegar hann fer að hJjóðtákna i og y, þá er þau eru borin fram eins og „stutt i" í orða- safninu, þá er það segin saga, að hann gefr i af handahófi ýmist hljóðið i eða í, og y gefr hann í-hljóð æfin- lega, er það endar orð. Með öðrum orðum, hann gefr stöfunum hljóð í orðsafnim^ sem hann getr ekki um í hljóofræðinni, að þeir hafi, og sem þeir reyndar hvorki geta haft né nokkurn tíma hafa, þegar eg undan- skil örfá orð, þar er i er borið fram i, t. d. marine. Sóðaskapr af þessu tagi er ekki einungis höfundi til ó- frægðar, enn hann er nemendum ið skæðasta skynbragðsdrep um leið. Eg hefi farið fijótt yfir, og tínt saman að eins nokkuð af því, sem Hjaltalín hefir fiaskað á, bæði að framburði og á- herzlu. Mikið af því, sem fyrst var tínt saman, hefi eg dregið út aftr, til að stytta lesendum kvöl. Enn það er ýkjalaust, að hér stendr ekkert óhagg- að, nema það, sem enginn, er rétt hefir nasasjón af ttiálinu, getr vilzt á. Að mínu viti á að bera fram: abase abasement abate abatement abbreviate abeyance ábhor ekkí abes' abes'ment abet' abet'ment abbre'víet abe'ans abhorr' heldr abeis' abeis'ment abeit' abeit'ment abrív'jeit abei'anns abho(r', r, að kalla, hljóðlaust) eibil'iti ab'dsjekt abdsjúor' (hér ability abil'itý abject »1« abdshékt abjure abdsjúr1 hefir ú ofr snöggt hljóð, svo að í margra munni er bágt að greina nema hreint dsjor). ables' ableis' (lint s) e'bel eib'el ebel-bodd'íd eib'el-boddid abol'-lish aboll'issj ablaze able able-bodied abolish abominable abomination aborigines abortive abridge abridgment H. stafar það abridgement. abroad absolute absolutely absolution absolutism abomm'ínebel abomm'inebel abommíne's- abommineits'- hjonn jönn aborri'dshínes aborridsj'inís abor'tif abridsh' abridsh'ment abort'ivv abriddsj' abriddsj'ment abrot' abrod' ab'soljút ab'solút ab'soljútlý ab'solútli absolú'shjonn absoljús'jönn ab'soljútism ab'soljútis'm (m í orðum, sem enda á sm, er æfinlega borið fram eitt sér, og eins og mm, með óljósum hljóðstaf fyrir framan, líkustum e; s lint, ism = izem eða því nær). 1) Hér er sj látið' jafngilda því hljóði, sem annarsstaðar er táknað með shj (eða stundum ineð sh.) abstain abstemious abstract, »s« abstraction abstruse abundance abundant abusive accelerate accent, »s.« acceptable acclamation accommoda- tion 1 accumulate accusation ache acknowledge acknowledge- ment acre action acute adage addition adduce adequate adhere adherent adjacent adjective adjoining adjourn adjudicate adjure admiration admission admonish admonition adore adrift adulation adulterate advance advancement advantage adventure adversary advice advocate adze aesthetics affectation affection affectionate affluence aforetime afraid aftermath ekki absten' abste'míus abs'tract heldr abstein' abstím'jös abstract' abstrak'shjonn abstrakk'sjönn abstrjús' abstrús' (u er reyndar langt, enn ekki jú). abon'dans abon'dant abjús'íf akksel'eret akk'sent akk'ceptabel akklame's- hjonn akkkommóde' shjonn abönnd'ahns abönnd'ant abjús'ivv akksel'ereit akksent' akksept'abel akklameis'- jönn akkommo- deis'jönn akkkjú'mjúlet akkjúm'uleit akkkjúse's- akkjúseis'jönn hjonn ek eik akknol'-ledsh akknoll'idsj akknol'-leds- akknoll'idsj- hment(!) e'ker a'kshfonn akjút (engin áherzla) a'dedsh addis'hjonn adddjús' a'díkvet adhír' adhír'ent addshe'sent ad'dshéktíf addshoin'ing adshjörn' ment ei'ker akks'jönn akjút' a'ddidsj addiss'jönn addjúss' a'dekvet adhíer' adhíer'ent addsjeiss'ent ad'dsjekktiw addsjoin'ing addsjörn' (r nærri hljóðlaust) addshjú'díket addsjúd'ikeit addshjúr' addsjúor' sbr, abjure. admire'shjonn admireis'jönn addmsi'shjonn admiss'jönn admon'ish admo'nis-' hjonn adór' adrift admonn'issj admonniss'- jönn ador' (rheyrist varla) adrift' adjúle'shjonn adjúleis'jönn adö'lteret adölt'ereit advans' advanns' advans'ment advanns'ment advan'tedsh advant'idsj adven'tjúr advennt'(s)jör (ö nærri o) a'dversarrí a'ddversari advæs' advæss' a'dvoket a'dvokeit addsh ads esþi'tiks esþet'iks affekte'shjonn affekteis'jönn aff-fek'shjonn affekks'jönn aff-fek'shjonnet affekks'jönnet aff'-fljúens aff'flúenns afór'tæm afor'tæm a-fred' affreid' aft'ermaðþ aft'ermaþ .

x

Þjóðólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðólfur
https://timarit.is/publication/72

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.