Þjóðólfur - 07.02.1890, Blaðsíða 2

26
með nokkru móti er unnt að fá þær.
Því, sem þetta fjelag hefur afgangs kostn-
aði, er við lok hvers árs úthýtt milli
þeirra fjelaga, sem við það skipta.
í Manchester á Englandi er á líkan
hátt geysimikið stórkaupaíjelag eða stór-
kaupaverslun, sem er eign kaupfjelaga á
Englandi; það lætur af hendi vörur á
ári hverju fyrir 63 milj. kr. til kaupfje-
laganna víðs vegar á Englandi.
Yjer höfum nú stuttlega skýrt frá
kaupfjelögum i útlöndum og við þaðjað
mestu leyti farið eptir riti á dönsku um
þetta efni: „Om Brugsforeninger af Poul
Sveistrup. Kbhavn. 1887“, og útlend-
um blaðagreinum frá Englandi, Ameríku
og Danmörku.
Síðar skulum vjer láta blað vort flytja
sögukorn um fyrsta kaupfjelagið, sem
stofnað var á Englandi, og sýna, á hve
fostum fótum það stendur nú. En í næstu
blöðum ætlum vjer oss að hugleiða lítið
eitt kaupfjelög Islendinga.
„Yei þeim, sem hneykslunum veldur“,
segir ritningin, sem hingað til hefur átt
að vera grundvöllur barnauppfræðingar-
innar.
Verðlaun veiti jeg þeim, sem hneyksl-
unum veldur, segja stiptsyfirvöldin, þeg-
ar þau leggja til að veita Eyjólfi Magn-
ússyni (ljóstoll) (verð)laun, sem barna-
kennara, svo að hann getur því fremur
legið fyrir hunda- og mannafótum í „fylli-
rii“, og landshöfðingi undirskrifar það,
með því að veita honum launin.
Það er annars hneykslanlegt málefni,
að nokkur bóndi skuli nýta að uppfræð-
ara barna sinna þann mann, sem lifir
sem dýr mestan hluta ársins og allir fyr-
irlíta, — og að nokkur prestur skuli gefa
honum meðmæli sin, til þess að hann
komist að kennslu, (því að líklega hafa
æðstu menn kirkjunnar hjer á landi ekki
látið hann hafa styrkinn án prestlegs
vottorðs) — og sjerstaklega, að bæði amt-
maðurinn, biskupinn og landshöfðinginn,
sem allir munu mæta vel þekkja Eyj-
ólf í sinu dýrslega ástandi, skuli útbýta
honum verðlaunum fyrir það, þótt vetr-
arharka og kuidi knýi þennan mann-
garm til þess, að halda sjer litið eitt í
skefjum hörðustu vetrarmánuðina.
Ritstj órarnirnir þurfa að áminna um,
að siðferðisgöðir menn sjeu barnakenn-
arar*.
*) Það er alveg rjett, og það þykjumst vjer
Vel ætti það við, ef þjer, ritstjóri góð-
ur, vilduð skjóta því að einhverjum í
Kennarafjelaginu að taka til máls út af
þessu tilefni*. Sveitaprestur.
Stóruvallaprestakall
er nú eflaust hið langtekjuminnsta brauð
á öllu íslandi, eins og gefur að skilja,
þegar litið er til hinnar miklu rýrnun-
ar, er brauðið hefur orðið fyrir af sand-
ágangi, og að vjer ekki segjum gjörræði,
bæði þegar það var svipt þeirri bráða-
birgðaruppbót, 200 kr., sem það hafði,
og stóruvallakirkja rifin, en nokkuð af
söfnuði þess tvistrað til kirkna í öðru
prestakalli, sóknarmönnum óafvitandi og
þvernauðugt, nema ef vera skyldi sókn-
arnefndinni. Þá rýrnuðu tekjur brauðs-
ins eigi alllítið við jarðamatið 1885 —,
að vjer eigi nefnum prestssetrið Stóru-
velli, sem telst hjer með lakari býlum
og er metið að eins 5 hndr. (áður 45
hndr.), og staðarhúsin hafa einnig kipr-
ast það saman, að þau eru víst eigi meir
en hæfileg á býli þetta.
Af öllu þessu leiddi það, að bændur
hjeldu hjer almennan safnaðarfund, til
þess að ræða um, hvernig bót yrði ráðin
á þeim vandræðum, sem af því hlytust,
að enginn prestur sækti um brauðið; var
þar afráðið að senda alþingi bænarskrá
um 300—400 kr. uppbót til brauðsins,
og var sú upphæð hin minnsta, sem hugs-
ast gat, til þess að brauðið yrði lifvæn-
legt. Bænarskrá þessa sendum vjer til
þingsins næstliðið sumar og báðum al-
þingismenn vora, að mæla sem kröptug-
ast fram með henni, sem vjer ekki vilj-
um efast um, að þeir hafi gjört eptir
loforði sínu. En þrátt fyrir kröptug með-
mæli þeirra fengum vjer að lesa í blöð-
unum þau sorglegu tíðindi fyrir oss, að
bænarskráin hefði enga áheyrn fengið
og brást þannig hin eina von, sem vjer
höfðum um viðreisn hins margrúða kirkju-
fjelags vors. En „ekki fellur trje við
fyrsta högg“, segjum vjer, því að líkleg-
ast senda Landmenn næsta alþingi sams
konar bænarskrá, í von um, að það við-
urkenni rjett vorn í þessu efni, og verði
við óskum vorum, sem allir kunnugir
menn hljóta að viðurkenna að sjeu eðli-
legar og eigi um skör fram. Oss kann
ef til vill að verða svarað því, að nú sje-
um vjer búnir að fá prest og þá sje til-
best gera með því, að taka þessa stuttu og kjani-
yrtu grein frá merkum sveitapresti upp í blað vort.
Bitstj.
gangi vorum náð, en í þessu felst nokk-
ur misskilningur, því að hjer getur eng-
inn prestur verið árinu lengur, vegna
þess; hve brauðið er rýrt og rúið og bænd-
ur eigi svo efnum búnir, að þeir geti
styrkt hann að neinum mun, þótt þeir
fegnir vildu.
Það er því eigi annað sýnna, en að vjer
megum kenna hart á þessum óheppilegu
og ómannúðlegu úrslitum hins mikla á-
huga- og nauðsynjamáls vors, svo fram-
arlega, sem alþingi framvegis sinnir alls
eigi þessum sanngjörnu kröfum vorum.
Ritað í desember 1889.
Nokkrir sóknarbœndur í Stóruvallaprestalcalli.
Iranguriim af síðustu ferð Stanleys.
í brjefi fra Stanley um síðustu ferð sína
segir hann meðal annars: Auk þess, sem
oss hefur heppnast að leysa vel af hendi
vort eiginlega ætlunarverk (o: að koma
til liðs við Emin Pasja), höfum vjer gjört
allmerkilegar landfræðislegar uppgötvan-
ir. Aruwimi er nú þekkt frá upptökum
sínum. Nú er fengin full vissa um hinn
mikla Kongoskóg, sem nær yfir eins stórt
landflæmi, eins og Erakkland og spánski
skaginn. Afstaða Mánafjallanna er fast-
ákvörðuð og vjer höfum sjeð skýjakon-
unginn Ruwenzori klæddan í sinn enda-
lausa snjóhjúp; vjer höfum rannsakað
nokkuð af hlíðum hans og komist upp á
sumar axlirnar á honum. Sambandið
milli Albert Edvard Nyansa og Albert
Nyansa er nú fundið, og nú fyrst vita
menn stærð hins fyrnefnda vatns. Vjer
höfum farið yfir hvern fjallgarðiun af
öðrum og dali milli þeirra með inndæl-
ustu beitilöndum. í hinum brennandi
sólarhita miðjarðarlínunnar höfum við
borðað bláber og bromber og svalað
þorsta vorum á köldu og kristallstæru
vatni frá snjófjöllunum. Yjer höfum
einnig getað bætt nálega 6 þús. ferhyrn-
ingsmílum enskum við vatnið Yiktoria
Nyansa. Yjer höfum fundið talsvert af
óþekktum dýrum, fuglum og plöntum.
Vjer höfðum, þrátt fyrir góðar vonir,
aldrei vonast eptir svo góðum árangri.
Skoðun Grladstones á Brasilíu. í
einni af ræðum þeim, sem Grladstone hjelt
í des. i Manchester á Englandi, sagði
hann, að stjórnarbyltingin í Brasiliu væri
einn af fagnaðarrikustu vitnisburðum
síðari tíma um, hve miklum framförum
mannkynið hefði tekið í sumum grein-
um. Dagar einveldisins væru um garð
gengnir i hinum nýja heimi (Ameríku).
Hinn afsetti keisari væri einn meðal