Þjóðólfur - 08.06.1900, Síða 2

io6
undir, er láta mun nærri lagi, þá samsvarar upp-
hæð þessi, er bankinn átti þá úti í skyndilánum
um 13 kr. á hvert mannsbarn á þessu svæði,
eða rúmar 100 kr. á hvert heimili, er hefur 8
manns. Hinn víðfrægi kallar þetta vitanlega
ekki röksemdir, af því að þetta eru sannar
tölur; hann kallar sem sé ekki röksemdir annað
en spádóma þá og bollaleggingar þær
fyrir framtíðinni, sem honum þóknast að unga út
úr sínu víðfræga höfði.
En venjulegum mönnum til fróðleiks skal eg
benda á, að þjóðbankinn danski með 4 útibú-
um hafði um líkt leyti (31. okt. ’gg) úti alls í
líkum lánum tæpar 38 milj. kr., eða um 15
kr. á mann í landinu. Þetta sýnir öllum þeim,
sem skilja tölur og hafa að minnsta kosti eina
tána tyilta við jörðina, að landsbankann vantar
ekki svo gífurlega mikið upp á að vera
það fyrir Island, sem þjóðbankinn danski með
4 útibúum sínum er fyrir Dani, verzlun þeirra
og iðnað og búskap til lands og sjávar. Sá víð-
frægi er því ekki réttlátur né sannsög-
ull, þegar hann segir, að »vér höfum engan
verzlunarbanka í landinu«, »að bankaleysi
standi iðnaðarstéttinni alveg fyrir þrifum«, »að
sveitabóndinn geti ekki fengið bankalán 6—8
mánuði af árinu« og að »fyrir útvegsbóndann sé
enginn banki til, nema að nafninu«, því
að banki, sem hefur úti í bráðabirgðarlánum til
allra þessara stétta tiltölulega við fólksfjölda
nærri því eins mikið og þjóðbankinn danski
með 4 útibúum sínum, — hann verður þó að
teijast með; dugar ekki að skoða hann, sem al-
veg gagnslausan.
Fátækramálið.
Eptir Þ.
II.
Að »sama útsvarsþunga-misvægið yrði milli
sýslna, eins og nú milli hreppanna«, er algerlega
röng ályktun. Slíkt misvægi gæti ekki orðið
neitt til muna. Eptir því, sem fátækrahéruðin
stækka, eptir því vex útsvarsþunga-jafnvægið. —
Bezt, að allt landið væri óskipt að þvl leyti, en
af því slíkt er nú, sem stendur, lítt framkvæman-
legt, er ekki til neins, að tala um það. — »Hóf
er bezt í hverjum hlut«, og svo er með þetta.
»Fyrir árveknisleysi og ódugnað einnar sveit-
arstjórnar, yrðu aðrar sveitir, er betur gættu skyldu
sinnar, að gjalda«, segir B. B. En hefur hann
hugmynd um, að geta gert a 11 a jafn árvakra og
duglega, svo að þeir duglegri þurfi ekki lengur
að gjalda ódugnaðar hinna? Svo mikið er víst,
að slíku verður ekki til vegar komið með því,iað
nema 1 ö g i n ú r g i 1 d i. — En ef það væri
meiningin, að hinir sterku ættu ekki lengur að
styðja þá veiku, þá held eg færi nú að verða
frá sjónarmiði shinna betri eiginlegleika« lítið
gefandi fyrir slíkt »program«.
»Sveitarþyngslin eru meiri I sjávarsveitum
en landbúnaðarsveitum«, og enn fremur að: »eptir
tillögu minni (o: Þ.) yrðu landbúnaðar-sveitabúar
að borga aukinn hlut sinna sveitarútsvara til
þurfalinga 1 sjáfarsveitunum«, segir B. B. Hvað
fyrra atriðið snertir, þá er þess að geta, að í
hverri sýslu landsins er bæði landbúnaður og sjáv-
arútvegur, en auðvitað mismunandi. Aptur á
móti er í mörgum hreppum að eins landbúnað-
ur, en naumast í nokkrum hreppi eingöngu sjáv-
arútvegur, og enginn landbúnaður. — Ef maður
gerir nú ráð fyrir, að einhver sjávarsveit hafi meiri
sveitarþyngsli, en önnur eindregin landbúnaðarsveit,
t. a. m. helmingi meiri og í sjávarsveitinni eru að
eins fáir efnaðir bændur, sem eingöngu stunda
landbúnað, þá verður niðurstaðan sú, að
hver þeirra verður að borga til fátækrafram-
færis um helmingi meira, heldur en jafn efn-
aður bóndi í landbúnaðarsveitinni á sama tíma.
Getur nokkur kallað þetta réttlátt? Eða hvers á
sjávarbóndinn að gjalda? Þess, að hann er nær
sjó en hinn! eða hvað? — Hverjum þeirn, sem
óhlutdrægt lítur á þetta mál, hlýtur að vera illa
við þennan ójöfnuð, enda er hann ekki einungis
ranglátur og lítt þolandi, heldur og skaðlegur
fyrir landbúnaðinn o. fl., eins og eg hef drepið á
í »Þjóðólfi«. Það sem eg því í þessu sambandi
sérlega hef fyrir augum með tillögu minni, er:
að hver sá, er fátækrastyrk lætur af hendi, láti
hann í sem réttustu hlutfalli við aðra í landinu
(ekki hreppnum!) eptir efnum og ástæðum, án til-
lits til þess, hvort hann býr við sjó, eða til sveita,
eða hvort hann lifir á landbúnaði eða sjávarút-
vegi. Þetta vona eg, að B. B. skilji eins og aðr-
ir. Það er annars hálfkynlegt, að jafnframt því
sem hann er að tala um að nema framfærslu
þurfamanna úr lögum o. s. frv., þá virðist hann
vera svo gagntekinn af hreppapólitík, að sjón-
deildarhringur hans f fátækramálinu sé eitthvað
svo sorglega líkur að víðáttu einum einasta
hreppi.
III.
(Síðasti kafli).
Eitt er það, sem B. B. virðist þykja athuga-
vert við tillögu mína, að hún ákveður ekki neitt
hapt á einstaklinginn, sem hindri hann frá að
leita sér atvinnu þar, eða við það er hann vill
og bezt getur gengið, til lands eða sjávar, þar
sem hann er að tala um, að fólk »flökti« frá
einum stað til annars, til atvinnuleita, og býr
svo til úr því þurfamenn, sem er fremnr skrítið.
Því þeir menn, sem að verkinu fara úr sveit til
sjávar í atvinnuleit, af því þá er lítið eða ekkert
að gera heima, eru vanalega alls ekki þurfaling-
ar, heldur duglegir, optast einhleypir menn, sem
nauðsynlegt er, að alltaf geti haft eitthvað þarf-
legt að starfa, ef ekki heima, þá annarsstaðar. —
Enginn skyldi ætla, að hið bágborna fjárhags-
ástand alþýðunnar yrði bætt með því, að minnka
atvinnufrelsi einstaklingsins. Menn verða því að
virða mér til vorkunnar, þó í tillögu minni sé
ekkert sllkt, enda fer hún þvert á móti fram á
mikilsverða aukning þessa frelsis, því það tel eg
eitt aðalatriðið til umbóta á hinu núverandi tyrir-
komulagi.
Hið skaðlega atvinnuófrelsi, sem nú á sér
stað er, eins og eg drap á hér að frarnan —sér-
staklega fólgið í því, að fátækir fjölskyldumenn
eru eigi sjaldan hraktir þaðan sem þeir hafa bú-
ið um sig og er farið að líða nokkurn veginn
vel. Þarf ekki annað en þess konar manni fæð-
ist eitt barníviðbót, eða eitthvert smáræði komi
fyrir, sem gerir fjárhagsástand hans ískyggilegra
í svipinn, þá þýtur hreppsnefndin upp til handa
og fóta og drífur manninn úr sveitinni. Hann
er búinn að búa þar og vinna fleiri ár, hefur
borgað mikið til sveitarþarfa, og verið yfirhöfuð
nýtur félagsmaður og vel látinn. En nú, — burt
með hann! og hann verður að fara nauðugur
viljugur. Hann hefur máske búið og alizt upp
við landbúnað; nú fær hann ekkert þannig lagað
hæli, flækist því eitthvað til sjávar, í þurrabúð eða á
eitthvert örreitiskot, langt frá þeim stöðum, er hann
áður var á,—þekkir þar engan mann, kann næst-
um ekkert, er að sjávaiútveg lýtur, getur þar enga
stund ánægður lifað, eignir hans þverra óðum,
fyrst af flutningskostnaði og fl., svo sér hann
þessa nýju atvinnu bera lítinn arð, kraptar sálar
og líkama lamast af hinum stöðugt vaxandi erfið-
leikum, viðleitnin við að bjarga sér smá sljófgast;
afleiðingin af öllu þessu verður bráðlega sú, að
maðurinn með skylduliði sínu fer á sveitina. En
hvar er þá þessi sveit ? Það er máske ekki gott
að vita, ef til vill er hún á öðru landshorni.
Þangað verður að flytja þennan aumingja, sem
hefur orðið svona óhamingjusamur, að vera rek-
inn af óhlutvöndum mönnum á sveitina, frá
góðum bjargræðisvegi, og um leið frá allri tím-
anlegri gleði og ánægju. Nú má gera ráð fyrir,
að þessi maður verði á sveit það sem eptir er
æfinnar og þiggi fleiri hundruð, ef ekki þúsundir
króna, í stað þess að hann heftji getað orðið
uppbyggilegur meðlimur þjóðfélagsins , og veitt
börnum sínum sæmílegt uppeldi, hefði hann mátt
vera kyr þar sem hann upphaflega bjó. Mjög
þessu lík dæmi mætti finna hér á landi, ogligg-
ur í augum uppi, hve afarmiklu fjárhagslegu tjóni
slíkt veldur fyrir þjóðina yfirleitt, — jafnvel þó
það sýnist I svipinn hagur fyrir einhvern einstakan
hrepp; — og auk þessa beina skaða þau illu á-
hrif, er þessir menn og fjölskyldur þeirra verða
að þola af ófrelsi, óánægju, örbirgð og volæði,
sem enginn getur með tölum talið. — Allt þetta
hneykslanlega ólag hlyti að hverfa, ef tillaga sú,
er eg hef haldið fram, yrði í lög leidd, og með
því væri vissulega mikið unnið.
Það má ef til vill sýnast óþarft, að svara
grein hr, B. B., en ei að síður álít eg rétt að
birta þessar athugasemdir mínar til þess að koma
í veg fyrir misskilning, er kynni að eiga sér stað
hjá einstökum mönnum, og til þess að hvetja
menn til að gefa málinu gaum, því án efa er fá-
tækramálið eitt hið þýðingarmesta og vandasam-
asta, sem fiú er á dagskrá þjóðarinnar, og því
leiðinlegra er, að menn sem gætu ef vifdu rætt
það skynsamlega og uppbyggilega, skuli vera svo
skeytingarlausir, að láta það annaðhvort afskipta-
laust, ellegar þá þyrla upp einhverju hreppapóli-
tísku ryki, undir yfirskini frelsis og mannúðar, ein-
ungis til þess að tefja fyrir framgangi málsins,
með því að villa mönnum sjónir á þeirri leið,
sem hyggilegast er að halda.
Enginn bræðingur.
Um þingmálafund Eyfirðinga á HjalteyrÍ2i.
aprll hefur birzt skýrsla í »Bjarka« 5. f. m. ept-
ir skrifara fundarins, Stefán kennara á Möðru-
völlum (harðsnúinn Valtýsliða) ásamt viðbótar-
hugleiðingum eptir hann. I bréfum úr Eyjafirði
er hann að minnsta kosti talinn höfundurinn og
þess jafnframt getið, að fundargerðin sé allmjög
»lituð«, svo að Valtýingar yrðu ekki ofhart úti á
pappírnum. En fundurinn var mjög fámennur,
líklega sakir veikinda í héraðinu um þær mund-
ir. Er skrifað að norðan, að þar muniekki hafa
verið fleiri en 14— 15 atkvæðisbærir menn (ekki
25), svo að 12 atkv. af þeim voru þá ásjálegur
meiri hluti með ályktunum fundarins í stjórnar-
skrármálinu. En auðvitað gera Eyfirðingar betri
svör og halda einhvern veigameiri fund fyrir
kosningar í haust.
Um yfirlýsingu þá, er fram kom á þessum
fundi frá Klemens sýslumanni Jónssyni, hefur
fregnritanum í »Bjarka« (St. St.) og »ísafold» orð-
ið skrafdrjúgt. En yfirlýsingin var þess efnis, að
1 vetur hefði þess verið farið á leit við ráðgjaf-
ann, að undirlagi nokkurra heimastjórnarmanna,
hvort hann mundi ófáanlegur til að gera þær
viðaukabreytingar við hið svonefnda Valtýsfrum-
varp, er tryggðu þinginu full fjárráð m. fl. Var
þetta ekki annað en tilraun til að vita, hvað ráð-
gjafinn mundi frekast vilja veita, og hvort stjórn-
inni væri nokkurt »áhugamál« að gera hér nokkr-
ar breytingar til bóta, eins og Valtýsliðar eru á-
vallt að klifa á, að hún vilji. En svarið frá ráð-
gjafanum var eins og vænta mátti algerlega neit-
andi. Danska stjórnin vill ekki að neinu ganga,
nema því, sem hún sér sér hagnað í. Það er breyt-
ing til óbóta, sem hún gjarnan vill fá á stjórnar-
fari voru, nfl. Valtýskuna, þábreytingu, sem hnýt-
ir hnútana dálítið fastar en áður og nemur burtu
úr stjórnarskrá vorri ákvæði, sem|stjórninni þykja
óþægileg og bindandi (61. gr.). Þetta er allt og
surot, sem hún vill og hennar hðar. Þessar fyr-
nefndu málaleitanir frá hálfu nokkurra heima-
stjórnarmanna urðu því ekki til annars en til að
sýna hinn sanna vilja stjórnarinnar, hinn sanna
áhuga(!) hennar á þessu máli, og það var svo
sem auðvitað, að þær mundu ekki leiða til ann-
ars. Höf. í »Bjarka« vill skoða þessa »samn-
ingatilraun«(l), er hann svo kallar, sem vott um,
hve nálægt ýmsir þingmenn úr heimastjórnar-
flokknum standi hinum flokknum sValtýsliðun-
um«. Það er meiri »bræðingur« í málinu, sem
stjórnarliðarnir óska svo ákaft eptir. En þeir
geta naumast gert sér neinar vprulegar bræðings-
vonir út af þessari málaleitun örfárra manna úr
hinum flokknum, er upp á eigin spýtur gerðu
þessa lítilsháttar tilraun til að kanna hugarfar
stjórnarinnar. Þetta er því ekki neitt stórmerki-
legt atriði í málinu, er stjórnarliðarnir geti tekið
sér til neinna »inntekta«, því að það getur ekki