Þjóðólfur - 12.06.1903, Page 2

94
meiri hluta kjósenda. Nokkrir vildu biðja
um milliþinganefnd í málið, en aðrir vildu
að frumvarp til laga um aðflutningsbann
á áfengum drykkjum yrði lagt fyrir al-
þingi. Það upplýstist, að af 22 kjördæm-
um landsins hafa að minnsta kosti 15
þeirra samþykkt á þingmálafundum sínum-
aðflutningsbann, og vildu ýmsir skoða það
þannig, að meiri hluti kjósenda landsins
óskaði þess. Að lyktum var samþykkt
svo hljóðandi tillaga:
„Stórstúkan felur framkvæmdarnefnd-
inni á hendur að leggja fyrir næsta alþing
frumvarp til laga um bann gegn aðflutn-
ingi áfengra drykkja.
Stórstúkan gefur jafnframt framkvæmd-
arnefndinni heimild til að fara þess á leit,
aðjalþingi, sjái það sér ekki fært að ráða
málinu um aðflutningsbann til lykta nú á
þessu þingi, þá skipi það milliþinganefnd til
þess að undirbúa það undir þing 1905,
svo og heimild til að skora á þingið að
beina áskorun til stjómarinnar um að hún
leiti álits og vilja kjósenda um mál þetta
í öllum hreppum landsins".
Samþykkt var að biðja kirkjustjórn lands-
ins, að hlutast til um það, að prestar pré-
dikuðu að minnsta kosti einu sinni á ári
bindindi í ræðum sfnum. Engum öðrum
en prestunum stendur nær að ganga á
undan öðrum í góðu eptirdæmi, og hvetja
menn til þess að breyta vel. Prestarnir
ættu að finna til þess, hve skylt þeim er
að veita bindindismönnum lið, þar sem
þeir berjast fyrir því að efla siðgæði og
bæta hugsunarhátt manna, en opt lítur út,
sem þeir gleymi því.
Mikil óánægja ríkir með núgildandi áfeng-
islöggjöf, og koma þær raddir hvarvetna
fram. Sérstaklega hefur mikið verið kvart-
að um land allt undan því, að gufuskip
þau, er ganga kringum landið, selji ólög-
lega vín í land, var skorað á landstjórn-
ina að hafa strangt eptirlit með því, að
ólöglegar veitingar áfengra drykkja eigi
sér ekki stað á skipum. Sömuleiðis var
skorað á hana, að hún bannaði lyfsölum
að selja áfengi optar en eitt sinn eptir
sama lyfseðli. Hefur sumstaðar, sérstak-
lega á Seyðisfirði, verið kvartað undan
því, hversu opt væri notaður sarni lyfseð-
illinn; ennfremur var þess óskað, að hún
bannaði að selja hoffmannsdropa o. fl.
slíka dropa öðruvísi en eptir lyfseðli. Það
er ekki óalgengt, að drykkjumenn á sunnu-
dögum biðji nokkuðoptum: „fyrir 5 aura
hoffmannsdropa" og haldi því áfram, þar
til þeir eru ölvaðir, sjá allir að slíkt rná
ekki líðast.
Eitt af því, er vakti nokkrar umræður,
var hvar ætti að halda næst stórstúku-
þing. Voru ekki allir á eitt sáttir í því,
efni, töldu nokkrir að allt réttlæti mælti
með því, að það yrði haldið á Akureyri,
en öðrum fannst það ástæðulítið. Sam-
þykkt var að halda það 1 Reykjavík árið
1905.
Ofurlítið var rætt um stofnun lífsábyrgð-
ar og sjúkrasjóðs fyrir íslenzka Good-
templara. Höfðu borizt um það tvö frum-
vörp, og annað þeirra að áliti nefndar í
því máli allgott, en sökum tímaleysis henn-
ar gat hún eigi gefið ítarlega skýrslu. Var
samþykkt að setja þriggja manna nefnd 1
málið, er gæfi skýrslu á næsta stórstúku-
þingi 1905, og voru kjörnir í hana Halldór
Jónsson bankagjaldkeri, Jón Magnússon
landritari og Pétur Zóphóníasson. Það
væri mjög gott fyrir regluna og landið í
heild sinni, ef slíkt félag gæti komizt á
fót, þau eru algeng ytra, en vér Islending-
ar höfum lítið af þeim. Nú þegar vér er-
um að feta oss áfram, og oss fer ávallt
meir og meir fram með hverju ári, verður
þeirra ekki langt að bíða.
Fjöldi innanreglumála voru afgieidd, t. d.
var umdæmisstúkunni nr. 1 í Reykjavík
veittur styrkur til þess að breiða út bind-
indi. Sagði stórtemplar Indriði Einars-
son um hana, að hún hefði unnið mikið
og gott verk á síðasta ári. Ákveðið var
að breyta blaðinu Goodtemplar í hálfsmán-
aðarblað, og jafnframt verða að því rit-
stjóraskipti. Til þess að mæta sem full-
trúar á hástúkuþinginu í Belfast árið 1905
voru kjörin ungfrú Ólafía Jóhannsdóttir
og Indriði endurskoðari Einarsson.
í framkvæmdarnefnd fyrir næsta stór-
stúkuár voru kosnir:
Stórtemplar Þórður J. Thoroddsen læknir.
St.kanzl. Ásgeir Péturss. kaupm. Akureyri.
Stórvt. frú Margrét Magnúsd. Stórólfshvoli.
St.gæzl. kosn. Helgi Sveinss. verzlm. Isaf.
St.g. ungt. Jón Árnason prentari Rvík.
St.ritari Borgþór Jósepsson verzlm. Rvík.
St.gjaldk. Halldór Jónss. bankagjaldk. Rvík.
St.kapelán D. Östlund prentsm.eig. Seyðisf.
Stórstúkuþing þetta er hið lengsta, er
hefur verið haldið hér á landi, enda hefur
það einnig afrekað mikið meira en önnur
stórstúkuþing, og er eitthvað hið bezta
stórstúkuþing, er hefur verið haldið hér.
X.
Kosningin í Gullbringu-
og Kjósarsýslu.
Nú er Isafoldarklíkan kát, henni hefur
tekizt í dag, að koma höfðingja sínum, Val-
tý Guðmundssyni að þingmennsku í „svart-
asta bletti" landsins. Kjósendurnir hafa
viljað hirða þann mann, sem ekkert ann-
aó kjördæmi en Gullbringu- og Kjósar-
sýsla vildi eiga. Það er víst búið að reyna
svo fyrir sér í vetur, að hvergi á landinu
hefði hann getað komizt að nema hér. —
I fyrra voru menn um allt land þakklát-
ir Vestmanneyingum fyrir það, að þeir
höfnuðu Valtýr þá, en nú er þeim vorkun,
þó þeir gjaldi kjósendum Gullbringu- og
Kjósarsýslu verðskuldaða vanp'ókk fyrir
atferli sitt. —
Sagt er, að sumir af „agentum" Valtýs
hafi ginnt kjósendur með því, að gefa þeim
í skyn, að hann yrði ráðgjafi, og þá væri
gott fyrir sýslubúa, að hafa hann fyrir
þingmann, því með þeim hætti mundi hann
mörgu kippa í lag fyrir þá. En kjósend-
ur áttu að gæta þess, að þeir voru eigi
að kjósa þingmann fyrir sig eingöngu,
heldur landið allt. Þeir gátu vitað, að
mikill meiri hluti landsmanna vildu eng-
an Islending síðurkjósa, en Valtý Guðm.-
son, eptir öll þau vandræði og vanþrif,
sem hann undanfarin ár hefur reynt að
kóma landinu í. Það er ekki honum að
þakka, þó margt af því sé nú fallið fyrir
hjálp heimastjórnarmanna. —
Hann barðist fyrir því á þingi 1894, að
hálfútlent fjárlaust félag fengi einkarétt yfir
öllum póstskipaferðum til landsins og með
ströndum þess í 30 ár, sama félag átti að
fá einkarétt til að leggja járnbraut frá
Reykjavík upp í Árnessýslu Fyrir þetta
átti landið að greiða árlega 100,000 kr. eða
3 milj. kr. í 30 ár.
I svonefndu „Vestumáli“ var hann einn
af forsprökkununi 1895, að íandið sjálft
tæki á leigu eða keypti gufuskip til póst-
ferðanna.' Það kostaði landið nálægt
160,000 kr. —
í fréttaþráðsmálinu barðist hann gegn
því, að Kjósar- og Gullbringusýsla ásamt
öðrum héruðum sunnanlands hefðu not
þráðarins, nema af skomum skamti, þá
lagði hann kapp á, að þráðurinn væri lagð-
ur frá útlöndum til Austfjarða.
1897 barðist hann fyrir því, að þær
30,000 kr., sem landsjóður átti að lána til
skipkaupa, væru ekki látnar ganga til
þilskipakaupa, heldur til að kaupa gufu-
skip til „trawl“veiða, sem með útbúnaði
kostar nálægt 100,000 kr., og eigi fleiri en
10 eða 12 innlendir menn geta haft at-
vinnu við. Auk landsjóðslánsins hefðu þá
landsbúar þurft að leggja til frá sér 70,000
kr. fyrir eitt skip. Hve mikinn skaða þeir
hefðu beðið viö þá veiði, má renna grun
í af afdrifum hr. Wards og félags þess,
sem hr, Jón Vfdalín veitti forstöðu hér við
land.
Framkoma Valtýs í stjórnarskrármálinu
árin 1897—1899 og 1901 er öllum kunn.
Hefði hann og hans flokkur fengið sínum
vilja framgengt, þá væri nú æzta stjóm
landsins flutt burt héðan til Kaupm.hafnar.
[ [Sama er|að segja um þá einu peninga-
stofnun, sem landið á, að hefði hann og ísa-
foldarklíkanjfengið sínum vilja framgengt,
þá væri landsbankinn nú lagður niður
ogútlendir menn fluttir inn íjnýju banka-
bygginguna, einvaldir yfir ailri peninga-
verzlun jlandsins~ með einkarétt í hönd-
um. til seðlaútgáfu[í 30 ár, öruggir þess,
aðj vera orðnir svo voldugir oglandsmenn
svo volaðir að þeim tíma liðnum, að einka-
rétturinn yrði framlengdur.
Fyrir mann, sem þannig hefur litið á
lands síns velferð, hefur undanfarinn tíma
verið stór flokkur „agenta" hér í sýslunni
eptir boði Isafoldarhöfðingjanna, til þess
að fá menn með undirskriptum að skuld-
binda sig til að velja V. til þingsetu. Þeir
sem bezt hafa gengið fram og sjálfsagt
mun þykja sómi að sfnu starfi eru: Þórð-
ur bóndi Guðmundsson á Hálsi i Kjós,
Jón faktor Gunnarsson, Sigfús Bergmann
og Einar hreppstjóri Þorgilsson allir 1
Hafnarfirði, Björn kaupm. Kristjánsson í
Reykjavfk og Þórður læknir Thoroddsen
í Keflavík og Guðmundur Jakobsson land-
varnarmaður í Reykjavík.
6. júní 1903.
Gramur minni hl. kjósatidi í Gullbr.sýslu.
Yflrlýsing.
Út af fyrirspurn þeirri, er hr. amtmað-
ur Páll Briem hefur í 35. tbl. „Norður-
lands" 23. f. m. beint til stjórnar Heima-
stjórnarflokksins, skal það tekið fram, að
því fer svo fjarri, að fjárkláðaráðstafanir
amtmannsins og amtsráðs Austuramtsins
hafi verið notaðar af oss til pólitiskra æs-
inga gegn amtmanni, að þetta kláðafargan
þar eystra í Múlasýslunum hefur aldrei
komið til umræðu á fundum vorum, aldr-
ei verið neitt á það minnst, svo að allar
ímyndanir amtmannsins um undirróður
gegn honum af vorri hálfu í sambandi
við það mál, eru á engu byggðar,
enda lítur út fyrir, að sá, er fræddi hann
um þetta hafi ekki verið sérlega kunnug-
ur stjórn Heimastjórnarflokksins, þá er
Magnús Einarsson dýralæknir er talinn
einn stjórnendanna(l) gamall Valtýingur og
nýr Landvarnarmaður, og hefði því amt-
maður ekki átt að trúa svona óáreiðan-
legum sögumanni eða gera rugl hans að
blaðamáli.
Þess skal loks getið, að einn samstjóm-
anda vorra hefur ekki getað skrifað undir
þessa yfirlýsingu, af því að hann er nú
kominn á leið til útlanda snöggva ferð
og hafði ekki séð þessa fyrirspurn amt-
manns, er hann fór.
I miðstjórn Heimastjórnarflokksins.
Reykjavlk 9. júní 1903.
Hannes Þorsteinsson.
Jón Jakobsson. Tryggvi Gunnarsson.
Þotleifur H. Bjarnason.
Kldgos. Hlaupln Skeiðará.
í Vatnajökli eða Skeiðarárjökli er eld-
ur uppi. Úr Skaptafellssýslu sáust eld-
strókarnir fyrst 28. f. m., og gnæfðu hátt
á lopt upp, samfara miklum reykjarmökk,
en brennisteinsfýlu afarsterka lagði um
byggðina allt austur í Hornafjörð eða
lengra. Á Austfjörðum varð vart ösku-
falls um þetta leyti eða nokkru fyr, og
lengi hafa menn haldið, að eldur væri
uppi 1 jöklinurn, þótt hann hafi ekki sést
fyr en nú. Úr Öræfum hafði einkum ver-
ið mjög stórfenglegt að sjá eldinn, og
austan úr Hornafirði er skrifað, að þaðan
að sjá hafi eldurinn líkst stórkostlegum
flugeldum.
, Rétt áður en eldurinn sást eða 27. f.m.
og aðfaranóttina 28. hljóp Skeiðará, og er
því sandurinn alófær. Kirkjubæjarklaust-
urspóstur var þá kominn f Öræfin, og
ætlaði hann að reyna að komast vestur
yfir „á jökli", sem kallað er, en óvfst, að
það hafi tekizt. Kona séra Ólafs Magn-
ússonar á Sandfelli, sem nú er orðinn
prestur í Arnarbæli, ætlaði landveg þaðan
úr Öræfunum suður, en varð að hættavið
og fór austur á Hornafjörð og kom það-
an með „Hólum" 8. þ. m. Líklega verð-
ur Skeiðarársandur ófær langt fram eptir
sumri.
Nýip uppdrættir.
Landmælingadeild herforingjaráðsins
danska, er verið hefur hér við mælingar
að undanförnu, hefur nú gefið út nýjan
uppdrátt af Reykjavíkurbæ, nákvæman og
vandaðan að öllum frágangi og þó mjög
ódýran (1 kr.). Er uppdráttur þessi snið-
inn eptir því, sem uppdrættir tfðkast af
bæjum erlendis með götum og götunöfn-
um öllum, svo að rata má eptir, en helztu
byggingar merktar tölum, svo að finna
má þær á augabragði á uppdrættinum
eptir tilvísun á sama blaðinu. Landslag
allt er og greinilega sýnt innan fráRauð-
ará og vestur í Kaplaskjól, en til suðurs
að Öskjuhlíð og suður fyrir Laufás. Svo
er og annar lítill uppdráttur af Hafnarfirði,
og hinn 3. af nágrenni Reykjavíkur, mill-
um hennar og Hafnarfjarðar, ásamt Álpta-
nesi og Seltjarnarnesi. Kvað vera von
á stærri uppdrætti af því svæði og lík-
lega lengra upp í sveitina (Seltjarnarnes-
hrepp öllum, og ef til vill eitthvað af
Mosfellssveit?). Allir þessir uppdrættir
eru hinir eigulegustu og svo ódýrir, að
fáum er ofvaxið að eignast þá. Á Land-
mælingadeildin miklar þakkir skilið fyrir
þetta mælingastarf sitt hér á landí, er
hún hefur rekið með mikilli samvizku-
semi og lofsverðuro dugnaði. En því er
ekki enn nándanærri lokið.
Fiskiskip sökk
á Dýrafirði 21. f. m. Það hét „Winfred"
eign Sveins Sigfússonar kaupmanns í
Reykjavík. Skipshöfninni varð bjargað
með naumindum. Hafði annað fiskiskip
„Karólína" frá Mýrarhúsum rekizt á „Win-
fred" svo að það sökk, og mun ekki enn
til fulls upplýst, hverjum óhapp þetta er
að kenna. ____________
Slys.
Tveir menn, er voru við hvalveiðar frá
Meleyri í Jökulfjörðum, drukknuðu þar
nýlega, af því að hvalur, sem skotinn var,
sló sporðinum í bátinn, sem mennirnir
voru á og hvolfdi honum, en þriðji mað-
urinn meiddist hættulega. Menn þessir
voru allir norskir. Hvalveiðamennirnir
misstu hvalsins, því að þeir urðu að höggva
á skutulstrenginn, til þess að hvalurinn
drægi ekki gufubátinn í kaf.
Flothylki,
er varpað var í sjóinn við Franzjósefs-
land af Baldvin norðurheimskautsfara 11.
júní f. á., hefur rekið á land 2. f. m. við
Nýp í Vopnafirði á 65° 48“ n. br. og 140
46' vestl. lengdar. — Baldvin er eins og
menn vita snúinn heim aptur, en það er
ekki ófróðlegt hafstraumanna vegna, að
sjá, hversu flothylki þetta hefur verið lengi
á leiðinni.
Prestkosning
er um garð gengin á Stað á Reykjanesi.
Kosinn var Jón Þorvaldsson cand. theol.
frá Brjánslæk með 36 atkv. Séra Guðm.
í Gufudal fékk 4 atkv- og séra Ásrnundur
Gíslason á Bergstöðum 1.
Heiðursmerki.
Guðmundur Björnsson héraðslæknir er
orðinn riddari af dannebrog, og munu
sumir eldri embættísmenn hér í bænum,
sem ókrossaðir eru, þykjast settir hjá t. d.
yfirdómararnir báðir Jón og Kristján, sem
stjórninni hefur ekki þóknast að punta
með neinum tignarmerkjum enn, og eru