Þjóðólfur - 02.11.1906, Side 1

58. árg.
Reykjavík, föstudaginn 2. nóvember
1906
Xs 48.
Hjónin frá Skúmsstöðum.
t 1905.
Hníginn er hlynur,
hölda kjörvinur
rymur rjúkandi
Rán á brimsandi.
felur hafflæði
fegurst bústæði,
drótt í Landeyjum
er 1 dauðateygjum.
Gjalli hrynhættir
hljóði bjargvættir:
sá varð hér mestur
héraðs herbrestur
síðan úr eldi *
á æfikveldi
námu ijauð stóra
Njáll og Bergþóra.
Hvar á Islandi
óðals í standi
mildingur betri
bjó á stórsetri?
hvar var húsfreyja
meðal héraðs meyja
fremri Ragnhildi
að rausn og mildi ?
Var það með sanni_
sagt í þeim ranni
hver maður fyndi
hvers kyns lífs yndi:
auð og allsnægðir
allar búshægðir,
hjartans huggæði,
héraðs bjargræði.
Svo bar Sigurður —
svarar hver spurður —
af flestum höldum
þótt hrósi völdum:
sem kostalaukur,
sem konungs haukur,
og hetjur herkunnar :
Héðinn, Njáll og Gunnar.
Hvað marga söddu?
Hvað marga glöddu
laukurinn lýða
og lofn hin fríða?
Hvílík heims gæði
gáfu þau bæði
hjónin frábæru
hnigin með æru. —
Þau eru gengin,
það bætir enginn.
Helltu holbárum
af hryggðartárum,
Gýmir stormglaði!
grafðu Skúmstaði I
Þau eru gengin,
það bætir enginn.
Elskaði vinur —
andi minn stynur —
hjartkæra kveðju
haf þú með beðju! —
Hvað er að láta ?
hvað er að gráta?
Fellur á að ósi,
andinn fagnar ljósi.
Matth. Jochumsson.
I skólabyrjun.
ÁMonar Lampar og Amplar.
Glæsilegasta úrval
í ícirvöru- og Járnvöruóailóinni í Cóinöorg.
Margbreyttustu og beztu búshlutir úr járni og leir. Blikk- og pjátur-
VÖrur af öllum tegundum. Allskonar hluti úr járni, blikki, leir og tré
til þæginda, gagns og prýði í eldhúsi og búri, segja allar húsmæður að sjálf-
sagt sé að kaupa í
Edinborg.
Eitt stærsta og útbreiddasta blað Chicago-
borgar, birti nú í haust ritstjórnargreiu
þá, er hér fer á eptir. Hef eg þýtt hana
fyrir »Þjóðólf« til birtingar, ef vera kynni
að foreldrar og kennarar heima á Is-
landi gætu fært sér i nyt eitthvað af
þeim sannindum, er hún færir lesaranum.
Og ennfremur vegna þess, að alþýðuskóla-
kennsla í Vesturheimi er almennt álitin
að vera praktiskari og lengra á veg kom-
in, en í nokkurri a,nnari álfu.
I.
Til foreldra.
Skólaárið er að byrja, sá tími fer í hönd,
sem á að verða einn undirstöðusteinninn
í framtíð hinna ungu, ein trappa i þeim
stiga, er geti lypt þeim upp á við, einn
áfangi á leið þeirra til menningar.
Það er alvarlegur tími, sem fer í hönd,
alvarlegur fyrir börnin sjálf eða ungling-
ana, alvarlegur fyrir foreldrana, alvarlegur
fyrir hvern hugsandi einstakling, alvar-
legur fyrir þjóðina í heild sinni.
Það er ekki nóg að eiga stór og skraut-
leg skólahús, það er ekki nóg að eiga
dýrar og góðar bækur, það er ekki nóg
að eyða ákveðinni áratölu á skólabekkj-
unum. Nei, heldur það, hvernig öll mennt-
un alþýðuskóla vorra er færð sér í nyf.
Vér þekkjum börn, pilta og stúlkur, vel af
guði gerð, sem hanga 1 skóla nokkur ár,
lfta sjaldan í bók, hafa hugann optast
fastan við áflog og glettur hvort við ann-
að, eða eitthvað því um líkt. Vérþekkj-
um börn, sem hafa gaman af að standa
uppi í hári kennaranna og gera þeim allt
sem erfiðast og óþægilegast; já, vér þekkj-
um börn, sem telja það frægð og þykjast
af því, ef þau geta reitt kennara sinn til
reiði og fer.gið önnur börn til þess að
gera hið sama.
Hvers er svo að vænta af þeim ung-
lingum, sem þannig eyða skólaárum sín-
um? Er það líklegt að þeir afli sér þess
dýrmæta fjársjóðs, sem ætlazt er til að
menntunin veiti þeim, sern ganga á veg-
um hennar? Er það líklegt, að þeir verði
uppbyggilegir limir þjóðfélagsins, þegar
tímar líða? Er það líklegt, að þeirlauni
þjóð og landi uppeldi sitt með nytsömum
störfum, heilbrigðnm hugsunum og sið-
fáguðu líferni ? Er það llklegt, að þeir
verði hæfir menn til þess að taka við
stjórnartaumum þessa lands, og halda öllu
í réttu horfi? Er það iíklegt, að þeir
verði sjálfum sér til sóma og öðrum til
fyrirmyndar?
Þessar spurningar þarfnast ekki svars;
það má nálega svo að orði komast, að
þær svari sér sjálfar. Sá sem engu sáir
að vori, getur engrar uppskeru vænzt að
hausti; það eru þau órjúfaniegu lög, sem
náttúran fylgir hvarvetna, ekki einu sinni
í garðrækt og jarðrækt, heldur einnig á
því andlega svæði, sem táknar líf og til-
veru hverrar þjóðar og hvers einstaklings.
En heiðraði lesari! Það er ekki nóg
að benda á sjúkdóminn, án þess að benda
um leið á meðalið, og það er ekki hyggi-
legt að ákveða meðalið, fyr en fundist
hefur rót sjúkdómsins. Þessi veiki, sem
hér hefur verið bent á, nefnilega léttúð
nemendanna, á að miklu leyti upptök sín
í skeytingarleysi foreldranna.
Dúfa kemur aldrei úr hrafnseggi; siðprúð
börn og námftis koma sjaldan eða aldrei
frá afskiptalausum og andlega sofandi for-
eldrum. Börnin hafa ekki nógu þroskað-
an heila til þess að skilja fullkomlega
alla þá baráttu, allt það stríð, öll þau
óþægindi, alla þá reynslu, alla þá sjálfs-
afneitun, sem hver alþýðuskólakennari
verður að þola; hugsun barnsins er að
mestu leyti bundin við það sjálft, eigin
þægindi þess sitja í fyrirrúmi fyrir öllu
öðru; tillit til annara er þar sjaldan á
háu stigi. Eigingirnin — sem í sjálfu sér
er ekkert annað en sjálfsvarnar lífsskil-
yrði — er einn fyrsti eiginlegleikinn, sem
nokkuð ber á hjá öllu, sem lífsanda dreg-
ur; og áður en önnur æðri mannleg öfl
koma því til að vinna á móti ofvexti eig-
ingirninnar, má svo segja, að hún sé ein-
völd drottning í huga barnsins. En aptur
á móti eru eiginlegleikar barnanna þann-
ig, að þeir verða sveigðir og beygðirým-
ist í réttar áttir eða rangar. Þess vegna
er hægast að lagfæra það sem skakkt er
í sálu barnsins og hugarfari þess, meðan
það er ungt, lagfæra meðan stofninn er
nógu ungur og nógu meðtækilegur fyrir
hið háleita, hið guðdómlega, hið kristi-
lega; þá, meðan barnið er ungt og sál
þess er saklaus, á það hægast með að
skilja frelsara sinn og fylgja honum, ganga
undir merki kærleikans, trúarinnar og
vonarinnar. Rótin að þessum hættulega
sjúkdómi, er vér bentum á, verður því að
voru áliti skeytingarleysi foreldranna, og
meðalið við honum er alvarlegt vak-
andi auga foreldranna á börnum
sínum.
Vér þekkjum foreldra, sem hlæja að
þvf, þegar börnin þeirra segja frá ein-
hverju, er þau hafa gert kennara sínum
til kvalar, foreldra, sem þykjast af því, að
hann sonur sinn eða hún dóttir sín hafi staðið
fremst í flokki f einhverjum mótþróa og
jafnvel ókurteisi gagnvart kennaranum.
Foreldrar, sem eru slíku marki brenndir,
vita sannarlega ekki hvað þeir eru að
gera; eða af þeir vita það, þá ættu þeir
ekki vægari hegningu skilið en hver ann-
ar glæpamaður. En vér fullyrðum, að
þetta er venjulegast ( hugsunarleysi gert,
það er þeirra eina afsökun, ef afsökun
skyldi kalla. — Þér foreldrar! Hugsið
þér að eins stutta stund um stöðu kenn-
aranna, setjið ykkur sem snöggvast í þeirra
spor. Til þeirra er safnað börnum á öllu
reki, með allskonar eiginlegleikum og
uppeldi, og frá allskonar siðum. Þeir
verða að hafa vakandi auga á öllum
þessum »mislita« hóp, þeir verða að sam-
eina þá hæfileika og þær lyndiseinkunnir,
sem til þess þarf að vera bæði strangur
siðameistari, réttlátur dómari og ástríkt
foreldri.
Kennarastaðan er einhver virðingar-
verðasta staða, sem til er í mannfélaginu;
hlutverk kennarans er ekki einungis það,
að kenna lestur og skript, landafræði og
sögu o. s. frv., nei, kennarinn finnur einnig
skyldu sína til þess, að hefla þannig og
fága hvern einasta nemanda, að hann
beri mark skólans og kennslunnar til
dauðans. Þegar svo þess er gætt, að
kennarastaðan yfir höfuð er tiltölulega
ver launuð en allt annað, og ennfremur
ef það er athugað, að vanþakklæti er
nokkurskonar aukalaun, sem stöðunni
fylgja, þá má það vera samvizkulaust for-
eldri, sem með fullri hugsun þyngir þá
byrði, sem kennaranum er lögð á herðar,
fyrir utan það, að eptirlitsleysi foreldr-
anna á skólaárum barnanna di'egur jafnan
þann dilk á eptir sér, sem kemur þeim á
kaldan klaka.
Foreldrar og skólakennarar ættu að taka
höndum saman ; foreldrarnir ættu að hafa
heimili sitt eins og undirbúningsskóla, til
þess að barnið verði í því hugar- og sið-
ferðisástandi, sem æskilegast er. Séþessa
gætt, ef kennarar og foreldrar setja sér
það mark með komandi ári og árum, að
starfa af alefli fyrir ungdóminn og með
honum, þá má vænta að skólinn og mennt-
unin verði til blessunar landi og lýð á
komandi tíma. (Niðurl. næst).
A. Á.
Sögufólagið.
Félag þetta var stofnað af nokkrum
mönnum hér í bænum árið 1902. í lög-
um þess er ákveðið, að það skuli »gefa
út heimildarrit að sögu íslands
í öllum greinum, frá því á mið-
öldum og síðan, og f sambandi
j við þauættvísi og mannfræði
þessa lands«.
I áskorun þeirri til almennings, er fé-
lagsstjórnin gaf út f marz 1902, er kom-
izt meðal annars svo að orði:
»Það getur víst engum blandazt hugur