Þjóðólfur - 27.06.1919, Blaðsíða 1

66. árgangur.
Haga, 27. júní 1919.
1. tölublað.
Þjcðólfur
er vikublað og kostar ár-
gangurinn 5 krónur, er greið-
ist fyrir lok hvers árs.
Afgreiðsla blaðsins verður
fyrst um sinn í Haga í
Sandvíkurhreppi. Auglýsingar,
sem eiga að birtast í blaðinu,
sendist þangað.
Ávarpsorð.
Þegar Þjóðólfur hefur nú göngu
sína að nýju, eftir dvalann vetrar-
langt og þetta fram á sumarið,
þykir eiga við, að hann geri nokkra
grein fyrir sér um leið og komið
er á almenningsfæri, og það því
frernur, er hann breytir aftur um
heimilisfang og flytur austur yfir
heiði, jafnframt því, sem breyting
er orðin um aðstandendur hans
frá því er síðast var.
FleStum lesendum blaðsins mun
kunnugt um, hver endurreisti
blaðið 1917, flutti það austur á
.Eyrarbakka og stýrði gangi þess
þar; sá maður var Gestur Einars-
son, bóndi frá Hæli. Hann ætlaði
blaði og áhugamálum sínum og
annara Sunnlendinga mikið og
veglegt verkefni í framtíðinni og
þótti því Þjóðólfsnafnið betur hæfa,
er leita skyldi áheyrnar hjá alþjóð
manna, en nafn héraðsblaðsins,
Suðurlands, er fyrir var og Gestur
hafði einnig veitt forstöðu síðasca
áfanga þess blaðs. fegar í’jóðólfur
síðan var fluttur til Reykjavíkur
og geíinn út þar, mun hið sama
hafa ráðið og gerði Suðurland að
f’jóðólíi: Með þeirri breytingu þótti
betri aðstaða til að koma áhuga-
málunum fyrir eyru almennings
víðsvegar um landið, auk þess
sem einangruð blaðútgáfa, eins og
t. d. á héraðsblaði hér austan-
fjalls, er margskonar erfiðleikum
bundin, samanborin við útkomustað
í Reykjavík. En áður en búið væri
að gera r’jóðólf að svo stóru og
áhrifamiklu blaði, sem ætlað var,
kom það fyrir, er hnekti þessum
fyrirætlunum. Fullhuginn, senji
beittist, fyrir blaðinu og ætlaði að
hefja það til gagns og gengis, lést
áður en framtíðarvonirnar rættust.
Manndáð og framkvæmdamál
Sunnlendinga voru höfuðáhugamál
Gests, er hann vildi glæða og rit-
aði um í Suðuilandi og Þjóðólfi.
Þessi sömu málefni kveðja f’jóðóli
nú aftur til starfs. Árnesingar þeir,
sem gangast fyrir því, að blaðið
fer nú að koma út hér austan-
fjalls, vilja með því sýna, að þeir
geri sitt til þess, að þetta hérað,
sem er framtiðarlandið, verði ekki
fulltrúalaust á blaðaþingi þjóðar-
innar og ætla þeir Þjóðólfi, sem
heiman að sendum fulltrúa, að
tala þar af eigin reynslu um sín
eigin mál.
Nú er aðstaða fijóðólfs að því
leyti betri en áður var, að í þetta
sinn hafa margir góðir menn heitið
blaðinu liðveislu sinni, en áður
mátti kalla að einn bóndi, sá sem
hér hefir verið nefndur, yrði að
standa straum af því, en hins
vegar er á það að líta, að nú
er engum slíkum á að skipa til
að beitast fyrir nauðsynjamálum
vorum, og er því brýnni þörf, að
margir leggi gott til málanna, og
við, sem erum að koma blaðinu
á kreilc, viljum gera það sem í
okkar valdi stendur, til þess að
það megi að gagni verða og eigi
enn fyrir höndum langt líf hér í
landi feðra vorra.
Þjóðólfur ev of gamall og ver-
aldarvanur til þess að fara að birta
marglitaða stefnuskrá eða laga-
boðorð um fyrirætlanir sínar, enda
j gerist þess síður þörf, er hann vill
í halda þar áfram, er horfið var frá,
eins og vikið hefir verið að. Að
öðru leyti verður stefnuskrá blaðs-
ins fólgin í þeim tillögum, sem
það gerir um mikilsvarðandi mál
jafnóðum og íram vindur. Starf
sitt vill Þjóðólfur helga heill og
sóma Suðurlands. En til þess telur
hann héruð þess þurfa hins sama
við og heimili sem gott á að vera:
Samheldni og eindrægni inn á við.
Starf, atorku og ráðdeild, svo að
jörðin verði prýdd en ekki nídd.
Víðsýna og þjóðlega mentun fyrir
æskulýðinn, og væna girðingu um-
hverfis landareignina, til þess að
alt étist ekki upp og iíka til að
tryggja frið og gott samkomulag
við nágrannana, sem er mikils
virði. — Því er treyst, að þeim
fari óðum fjölgandi, er sjá hve
margs er að gæta fyrir ‘þessai
sveitir, ef eigi á að „fljóta sofandi
að feigðar ósi“ og almenningi verði
því auðsæ nauðsyn á góðu héraðs-
blaði, er geri sitt til þess að sam-
eina hina dreifðu um þau mál, er
næst liggja og mestu varða í
hvert sinn, og nú eru einmitt
fyrir dyrum mörg og mikilsvarðandi
málefni, sem hljóta að verða þýð-
ingarmikil fyrir Suðurland og
skapa framtíðarörlög vor góð eða
ill eftir því, hvort vér berum gæfu
til að ráða þeim skynsamlega til
lykta. En að taka enga afstöðu,
bíða og sjá hvað gert verður við
sveitirnar eg okkur sjálfa, án þess
að hafa þar sjál/ur áhrif á, að
treysta öðrum en ekki sjálfum sér,
slíkt dæmir sig sjálft og afleið-
ingarnar yrðu tvímælalaust þær,
að sveitir Suðurlands yrðu smám
saman nokkurskonar bjáleiga eða
ítak og menning Sunnlendinga,
eins og henni er nú varið með
kostum og göllum, héraðshættir
og sjálft bændaliðið mundi smám
saman eða ef til vill fijótlega
dreifast og týnast út á peninga-
landshornagaleiðuna, sem alstaðar
blasir við. En til þess að Þjóðólfur
geti á nokkurn hátt spornað á
móti slíku, en hjálpað til að skapa
þessum bygðarlö’gumj framtíðar-
gengi, heitir hann á,' alla, sem
rennur blóðið til skyldunnar, að
styðja sig að góðum málum, þá
ritfæru með því að senda honum
stuttar og gagnorðar greinar um
nytsamleg mál og allan almenning
með því að afla blaðinu útbreiðslu,
margra kaupenda og lesenda.
Undir því er framtíð Þjóðólfs að
mestu leyti komin.
YiII Þjóðólfur svo, án lengri
formála, snúa sér í þessu blaði
og hinum næstu, að hinum sér-
stöku málum, sem næst liggja.
Fossamálin.
Sú var tíðin, og það ekki fyrir
svo löngu, að þeir þóttu hinir
mestu loftkastalamenn, er héldu
því fram, að koma mundi að því
á nálægum tíroa, að fossarnir í
íslenskum stórám yrðu beislaðir
og teknir í þjónustu stóriðnaðar,
látnir lýsa og hita á heimilunum
um breiðar bygðír o. s. frv. En
almenningur hefir nú breytt skoðun
sinni um þessi mál. í stað van-
trúar á starfrækslu fossanna, munu
nú flestir fulltrúa um, að þar
muni koma á nálægum tíma, að
byrjað verði á þessum tröllauknu
fyrirtækjum. Alvara sú, er félög
stóreignamanna hafa sýnt við að
afla sér vatnsréttinda hér á landi,
og þær fyrirætlanir, sem þau félög
hafa í sambandi við vatnsaflið,
sem þau hafa yfir að ráða, veldur
mestu um svona fljót skoðanaskifti
almennings um fossamálin. Rás
viðburðanna að öðru leyti, svo
sem aukinn kunnugleiki um fossa-
iðnað í Noregi, og starf það, sem
einnig er háð hér á landi til þess,
að notfæra sér vatnsaflið til smærri
raflýsinga, hefir og átt sinn þátt í
að breyta sjónarmiði fólksins um
hvert stefndi hér í þessum efnum.
Fyr en varir eru fossamálin nú
orðin ein hin vandamestu og
stærstu mál á dagskrá þings og
stjórnar.
Fossanefndin, er setið hefir á
rökstólum þessi síðustu missiri,
var skipuð til þess að afla sem
bestra upplýsinga um vatnafl í
landinu, meðferð annara fossa-
þjóða á vatnsafli sínu, til saman-
burðar við vorar eigin þarfir og
ástæður, o. s. frv. Hér var alt svo
órannsakað og óhugsað, að nauðsyn
þótti á slíkum undirbúningi og
fræðsiu, áður en tekin væri ákvörð-
un um, hvert, stefna skyldi og
hverju svara þeim, er báðu um
leyfi til að mega starfrækja fossa
hér á landi. Þessi ráðstöfun, að
skipa fossanefndina, var því í sjálfu
1 1 j 1 > cJfíe ^Daiítf cMail Over Seas (Weekly) Edition c£fíe cJ i m a s Weekly Edition útvegar VIÐSKIFTAFÉLAGIÐ Rcj kj arí k.

sér ekki einungis eðlileg, heldur
sjálfsögð og nauðsynleg.
Nú er svo langt síðan þessi
fossanefnd var skipuð og tók til
starfa, að ekki er ástæðulaust þótt
spurt sé hvað hún hafi aðhafst og
hvað hún leggi til málanna, eða
hvort þar muni allir á eitt sáttir
og hvað beri á milli ef svo sé
eigi. Svörin víð sumum þessara
spurninga eru á almennings vitorði,
en annað myrkrum hulið, enn sem
komið er. Og flest af því, sem
almenningur veit um aðgerðir
þessarar nefndar, er neikvætt:
Nefndin hefir enn eigi lokið störf-
um sínum, að minsta kosti ekki á
þann hátt, að hún hafi gert, heyrin-
kunnar skýrslur sínar og tillögur.
Svo er og kunnugt, að nefndin
hefir klofnað og liðast í sundur
mjög fáránlega, meðan á störfum
hennar stóð. Hvernig hún hafi
annars hagað störfum sínum og
hvað hún leggi til að gert verði
í fossamálum vorum, verður hins
vegar ekkert sagt með sanni enn
þá, nema að því er snertir álit
eins nefndarmannanna, hr. Sveins
Ólafssonar, er reynst hefir þeirra
fljótvirkastur og lagt fram álit sitt.
Skal hér enginn dómur lagður á
tillögur hans, því að í*jóðólfur telur
slíkt ekki gerlegt fyr en allir
nefndarmennirnir hafa sagt sitt
álit og hægt er að taka það til
samanburðar hvað við annað, er
þeir hafa frarn að færa.
Þess verður tæplega vænst, að
fossanefnd þessi og starf hennar
muni koma að þeim notum, sem
mátti gera sér vonir um, áður en
séð varð, hverjir völdust í hana.
f’jóðin er hrekkjuð að því er
snertir störf milliþinganefnda, sem
setið hafa á rökstólum síðustu
árin. Þær hafa illa viljað svara
kostnaði. Þær hafa ekki horið gæfu
til að leysa verk sín af höndum
með þeim einhuga, alvöru og
hyggindum, að þau hafi getað
orðið að nokkrum verulegum not-
um og lögð til grundvallar eins
og átti að vera, er koma skyldi
nýju skipulagi á eittbvert velferða’;
mál þjóðarinnar. Það sem kvisast
hefir um aðgerðir fossanefndarinnar
bendir eindregið í þá átt, að hið
sama muni rætast á henni. Það
spáir ekki góðum árangri af störfum