Norðanfari - 01.07.1864, Blaðsíða 3

27
1808 kom íslirofti Tyrst á þorra, en rak frá
aptur; kom svo annab sinn á einmán-
uí)i og var á hrakningi úti fyrir landinu
fram eptir vorinu.
1809 kom hjer ís, en haffci skamma dvöl.
1810 mun engin ís liafa komife.
1811 kom hafís á þorra, en rak frá á ein-
tnánubi.
1812 kom ísinn á útmánufium og rak ckki
frá fyrri en eptir faidaga.
1813 kom engin hal'ís.
1814 ekki lieldnr.
1815 kom íshrobi í mibjum marzmánubi og fúr
eptir mánub.
1816 kom hafís í öndverfum marzmánufi og
gjörbust hafþök af honum. Um Júns-
messu var hann ab mcstn farinn, en þó
var þá enn ísfleki á Eyjafirbi milli Lauf-
ásgrunns og Hjílteyrar, sem hindrabi
kaupskipin trá ab komast inn á Akur-
eyrarhöl'n.
1817 var mikib ísa ár; þá rak hafísinn ab
Norfurlandi í mibjum janúarinánuii, og
hjeldust hafþök fram eptir öllu vori, svo
kaupskip koirmst ekki til Akureyrar fyrri
en undir mibjan júiímánub, og var þá
enn töluverbur is á hrakningi. Líka
voru þá hafþök fyrir austan og vestan,
svo yiir ,ísafjarbardjúp var farib mcb
hesta fram eptir vori; en ab austan
rak íshroba út fyrir Eyjafjöll og Vest-
mannaeyjar.
1818 var íslaust um velurinn, þó hafbi sjczt
til hal'íshroba úr Grímsey; en uin sumarib
23. ágústmánabar rak mikinn ís inri á
Húnafióa og Skagafjörb, sem bægbi kalip-
skipuin frá höfnum á Skagaströnd Og
Hofsós nnz hann rak l'rá 9. lag sept-
embermánabar (Klp. 1, bls. 155),
1819 kom hafís fyrir norban, vestan og aust-
an; lítur svo út sem hann liaii lcgib
lengst vib vestfjörbu; en ab Norburlaudi
kom liann undir mibjan aprílmánub og
hafbi eigi langa vibdvöl; var sieginn á
honum útselur, frá Siglunesi í Eyjafjarb-
arsýslu töluvert, og þingeyjarsýslu 6—
700. Vib austfjörbu lá ísinn heldnr ekki
Kngi, en þar voru rotabar á honum fuilar
18on ^ViB1 Þ^sundir af sel.
“0 kora engin hafís, en Klausturpósturinn
fyrir þab ár getur þess á bls 101—102,
ab sannab sje af ótal siglingamönnum,
ab ísinn haíi niinnkab stói kostlega 3
liæstu árin á nndan í norímrhöfuni, en
aptur hati ómailanh'gar ísbreibur sjezt
subur í Atlandshaíl, allt subur á 40.
mælistig n. br.
1821 rak haffg ab Norburlandi og vestfjörbum
í marzmánubi, og var þá í nokkrum
stöbum sleginn selur á honum einkum í
Grímsey; lá iiann vib Norburland fram
í ágúst máiuib og hvarf a'drei um sum-
arib frá Hornströndum. 17. dag apríl-
mánabar um vorib fesiist hvalaveibaskip
Irá Gliickstad í ísnum á 68 mælist. n. br.
og 2 mælist. v. 1. (fYá Ferro?), og brotn-
* abi a þail gat, sem Klausturpósturinn
segir ab skipverjar hafi reynt ab byrgja
meb fuilum grautarpoknm en þab á lík-
lega ab vera grjónapokum, (Griitze heitir
á þjóbversku ekki einungis grautur lieldur
líka grjón), og meb þvf þetta vlldi eigi
duga, fóru skipverjar 45 ab tölu, á 6
bátura frá skipinu 14. dag s. m. og
nábu landi kveld hins 20. ab þöngla-
skála á Skaga. Um mitt sumar fannst
skip þetta úti fyrir Seibislirbi á Aust-
fjörbue, og var róib þar irm á fjörbinn.
j>etta sama ár lágu yfir 30 hollenzk
fiskiskip föst í ísnum mestan hluta sum-
arsins, en losnubu þó heil um síbir.
1822 ral< liafís inn á Húnaflóa skömmu eptir
nýár, í öndveibum febrúarmíínubi var
liann kominn fyrir öllti Norburlalidi, og
lá vib fram í aprílmánub, en fór þá ab
vekast burtu. j>ó var íslirobi ’á flækingi
fram undir mibjan maftúánub. 28. marz-
mánabar um vorib brotnabi en.-kt skip í
ísnum langt fyrir austan land, yóru á
því 11 manns, og nábu 6 af þeim landi
30. apríl á Glett'nganesi, sunnanvert vib
Borgarljörb á Austfjörbuin, eptir ósegj-
anlega hrakninga, en 5 Ijetust á þess-
uin tíma þá braut og ísinn annab enskt
skip 28. dag aprílmánabar, 20 mílur út
af Vopnafirbi, og nábu skipverjar þar
landi 2 maí.
1823 getur Klausturpósturinn þess ab ís hafi
komib á Vestl'jör&uin í júnímánubi, en
Norbanlands er hans ekki gctib.
1824 kom enginn hafís.
1825 varb abeins vart vib lítin íshroba Norb-
anlands í aprílmánubi.
Af þessu má sjá, ab á fyrsfa fjórbungi
þcssarar aldar hefir til jafnabar hjer um bil
þribja hvert ár verib fslaust, og ab af ísaárun-
um hafa aptur verib viblíka mörg „mikil
ísa ái“ eins og hin, þegar ísinn hefir eigi
verib mjög mikill eba legib leugi vib.
Átur enn jeg skilst vib þetta mál, vil jeg
skora á alla, sein einhverjar skýrslur geta gefiö
um loptslagib hjer á landi, og annab, sem
hefir áhrif á þab, t. a. m. h: fstráuma og haf-
ísa, ab þeir skýri frá þcssu í blöbunum svo
almenningi geti orbib þab kunnugt, því þetta
er engu tnibur merkilegt þjóbarmálefni, en
margt annab , sem blööin gjöra ab umtalsefni.
í töflu þeirri sem prentub er aptan vib alm-
anakib um „loptslag á nokkrum stöbum“ (er
getib um mebalhitann á tveim stöbum á Is-
landi Reykjavík og Akureyri, en eigi veit jeg
á hvab margra ára athuguruim þab er byggt,
og ab því er Akureyri vibvíkur sýnist þab
ekki geta veri& nákvscmt. }ia?> er annurs
fleira í töflu þessari sem ekki er áreiöanlegt,
þar stendur t. a. m. ab mebalhitinn allt áiib
í Abo á Finnlandi sje nærri 4 stiga frost, en
í raun og veru er þar ab mebaltali 3 -4stiga
hiti, eins og aubvitab er, þar sem Abo liggur
ekki fjærri beinni leib frá Stokkhólmi til Pjet-
ursborgar; en ab þetta sje þó eigi prentvilla,
sem af hirbuleysi hafi verib látin standa óleib-
rjett ár eptir ár, má sjá af því, ab Abo er
settur næst Upernavík á Grænlandi, en stöbun-
unr er rabab nibur eptir því hvab mebalhitinn
cr þar inikill allt árib. þetta er annars ekki
hin fyrsta villa, sem stafibhefir í almanakinu,
og menn hafa þess dæmi ab ólærbur íslenzkur
bóndamabur hctir verib færari um ab reikria rjett
út tunglsgönguna, heldiir en prófessórs nefna
sú, sem háskólinn hefir haft til þess. þab
I mætti þó viifcast sanngjörn krafa af Iiálfu Is-
lendínga, afc hinn danski háskóli notafci sjer
ekki einkaleyfi þafc, sem honum er veitt, til
afc útbreifca slíkar vitleysur, þar sem svo fjarska-
lega há fjesekt er lögfc vifc ef einhver annar
ijeti prenta íslenzkt aimanak. J>etta kann nú
afc þykja frekjulega til orba tekifc; en látum
oss líta á málifc eins og(þab er vaxifc. 8ctj-
um t, a. m. afc einhver Islendingur, scm fær
var um, heffci sainib og gelib út íslenzkt alm-
anak viblíka og almanak háskúlans ab öllu,
tiema rjettara, og látib prenta af því 6000 ex-
émp'ör, svo ab scm ílest heimili á landinu
skyldu geta fengib eiti af (icim. Jrá átti eptir
lögurium upplagib fyrst ab gjörast upptækt, en
þab verbur þettar hvort exemplar er reiknafc
á 5 sk........................ 312 rd. 48 sk.
enn fremur hefbi hann orbib
sekurum j rd. fyrir hvert expl. 1500 - „ -
og svo í þokkabót um . . 200 - „ -
J>ab er samtals. 2012 rd. 48 sk.
þetta cr eitt lítib dæmi af mörgum, sem sýnir
hve mikil sanngirni ísleridingum er bo?in,-því
í rauninni er engin ailra minnsta rjettlætis
ástæ?a til ab banna mönnum ab semjaalman-
ak framar en hverja abra bók um hvcrt vís-
indalegt efni, er veraskal; og þab er fnllkomin
orsök til afc mönnum blöskri þetta, einkum
þegar hjer bætist nú ofan á, afc háskólinn licfir
ekkert afchald til afc hafa ulmanakifc rjett, og
engin sckt er vifclögfc þó hann láti þafc vera
fullt af villum, snmuloii'is ab hann skuli mcga
selja þab svo dýrt sem honitm þóknast, og
í sannleika svíkst liann ekki um ab selja
þab tvöfalt dýrara en sannajarnt væri, úr því
svo mikib getur selzt af því, einkuni ef þab
væri áreibanlegt. J^ab virfist vera töluvert ebii-
legra ab „Hið ísienzka bókmenntaijelag“ gæfi
út almanak handa íslandi, og eins ætti fjelagifc
ab gjöra sjer meira far um hjer eptir en hjer
til, ab koma á prent ritgjörfcurn um ýms al-
menn vísindi, mefc því líiils er afc vænla í
þá stefnu frá hinum eina svo kallafca lærfca
skóla vorum.
E. A.
Frjcttis* *.
Iitnlcittlar. Kvefsóttin, sem nú stendur
afc kalla hjer enn yfir, og gengifc hefur um
Sufcur- og Vesturland, en nú þar afc öllu
og mestu afljett, er allt af afc sögn, afc færast
norfcur og austur á búginn; fáir sem engir
hafa dáifc úr henni.
Eptir seinustu frjettum afc sunnan þá er
þar sagbur grasvöxtur í betra lagi og íiskiafli
góbur, þar á mót er tjáb ab grasvöxturinn sje
minni um vesturland, o? heldur tregt meb fLkaíl-
ann undir jökli og vib ísafjarbardjúp í Húna-
vatns og Skagafjarbarsýsluni kvab vera mebal
grasár; en í Eyjafjarbar og l>ingeyjarsýs!um
mibur og eins um Múlasýslur. Fisluir et sagbur
mikili hjer fyrir Norðurlandi, en vegna beytu-
leysis, ógæftaog veikinda hefir lionum óvíba orb-
ibsætt; þó er töluverbur fiskur sagburkominn
á land, sumstabar vib Skagaijörb, í Ólafdirbi
og hjer yzt út í firbinuin og flestum öbrum
veibistöbuin nokkub. Lftib hefir aukist vib
hákarlsaflann síban, því flestir hættu þá undir
slátttnn koin ; hjernm 9 tunnur lýsis f hlut eba
á tíundu eru hæstir hlutir, sem vjer höfum
hraustur, og vill því fyrir hvern mun verja
hendur sínar, ef á hann er leitafc. af þes u
kemst allt í uppnám og hörmulega baráttu,
líkast því þegar lifcsm nn af sama herflokkn-
um drepa liverir afcra, af því ab náttmyrkrib
Og slægvitrir óvinir liafa vilt sjónir fyrir þeim,
svo þeir halda, ab fjendur þeirra iiafi rábist á
þá, og höggva syo liverir abra nifiir. Nátt-
myrkrifc — þab eru villulærdðmarnir; óvin-
irnir — þab eru þeir sem rábast á fyrirkomu-
*ag þjrtbfjelags ins, áu þess ab vita hvernig
þvf cr háttab.
Án alU efa cr margt íllt til í lieimi þess-
um, og miklu verra en vera skyldi, og þe-su
eiga menn ab útrýma. I stab þess ab borba
riigbraub, ,eiga menn afc berfca hveitibraub;
kjöt í stafcinn fyrir hýfcis ávexti meb íleski;
liera gófc klæfci í stafcinn fyrir voudar llíkur;
hafa gób hús í stabinn fyrir óþverra kofa;
skynsamlega raenntun í stafc heimskulegrar
vanþekkingar; einlæga brúfcurást í stafcinn
fyiir hrekkvfsíj öfurid; en til þessa þarf tíma,
og til þessa marks verfca menn afc keppa
nvefc þeim mefcölum, sem menn hafa reynt
°S ve' ^afa geíizt, en reyna þó jafnframt fyrir
sjer rnefc öfcrum og nýjum. Samt sem áfcur
mega menn eigi dylja þjófcina þcss, afc þó
mönnum geti nú tekist afc laga þctta allt, þá
verfcur þó ekki lijá því komist, afc óáran og
vandræfci beri afc hendi, sem stundum, ef til
vill, geta orbifc óbæiileg undir afc rísa Lífcur
mönnum eigi margfalit betur nú, en á mib-
öldunum, {)>egar holdrveiki, drepsóttir og dyr-
tffc geysafci yfir löndin; margfalit bctur en á
dögum Lodvíks 14., Lodvíks 16. ogNapóleons?
En þó nú svo sje, taktu samt eplir, hversu
rnenn kalla og kveina í öllum áttura! þagg-
abu þctta kall og kvein nibur, og þó mmm
þungar stunur bcrast Jijer ab eyrum undan
næturvængjuin tíbarinnar. En hvafcan koma
stunur þessar í Frá brjósti mannkynsins Lfttu
aptur fyrir þig til libinna alda; frá Ijensherra
tfmunum til hins rómverska keisaradæmis;
taktu til dæmis gullöld Antoníusanna hjá Róm-
verjum, eba liina langvinnu og fribsömu ríkis-
stjórn^ Ágústar, viitu fyrir þjer Grikkland,
skobafcu liinar voldugu borgir, liina glæsilegu
Aþenuborg, hina aubigu Korinþuborg; snú'u
svo aptur til seinni alda; rendu augum yfir
allar heimsálfur; gábu afc hinum nenning-
arlausu Indum og liinum starfsömu Kínverj-
um; farfcu yfir útsjóinn, heimsenda í millum,
eptir endilangri Vesturálfu, hinni ógnar miklu
tvíeyju í afcalhafi heimsins; rcktu spor villi-
þjófcanna, þar sem þær ráfa um eyfcmerkurnar,
þjófcanna sem eigi hugsa um annafc en hvort
þær muni fá skotifc efca ekki sjer til bráfcar
vísundann á SavanafjÖllum, sem ekki eiga afcra
ættjörb en þá, þar sem bein fefcra þeirra hvíla,
og flylja þau því jafnan mefc sjer; snúfcu svo
aptur þafcan á ensku skipi efca ameríkönsku,
og undrastu öll þau aufcæfi, sem saman eru
komin á Tenisárbökkum efca vib Zuides-vatn-
ifc ; fariu þaban til hjarfcsveinanna í Óberlandi;
í fám orfcum afc segja, taktu eptir öllu mann-
kyni lcggfcu eyru vib hvers mánns brjóst, og
segbu mjer, býr þar eigi ein og hin saina á-
hyggja undir hjartarótum hvers manns? Hvcr
er sá, mebal allra þessara manna, afc hann hafi
þab allt, er haim girnist? Ilver er *>á, cr eigi
hafi einhvcrs afc æskja, eitihvab afc ótlast?
llver cr sá, er einhverntíma á æfi sinni eigi
haii misst föbur cba mófcur, konu efa baru?
Hver er sá er eigi hafi framundan sjer áliyggjur
vib upphaf lífsleibarinnar, meban vjer getnm
eigi sjeb árangur vinnu vorrar, efca áliyggjur
sem hlafcast afc Iffi vorit, þegar þafc nálgast
daufcann, eins og þegar sólin nálgast sjón-
deildarhringinn, og auk þeirrar löugunar, sem
þá er því nær út.slokkinifc, bætist þá vifc einhver
ógkiljanlegnr kvífci fyrir daufcannm, kvífci sem