Norðanfari - 22.09.1868, Side 1

7. ÁR
AKUREYRl 22. SEPTEMBER 1868.
M 25.-2G
tíR BRJEFI dags. 11. nðv. 1867.
þakkir fyrir síiiast; þjer mœltust til aí>
jcg skyldi segja yíiur áiit mitt um Passíusálm-
ana, en hvernig skyidi þa& álit eiga a& vera?
án efa a!It eins og fyrrum skálameistara Hálf-
dáns Einarssonar, þá hann segir, „a& þeir sje
aö maklegleikum í svo mikln afhaldi mehal
landsmanna, a& öll von væri á, a& þeir vildu
liafa þá óafbaka&a“; en hva& ske&i? þ>egar
þeir voru í fyrsta sinni prenta&ir á Hálum
1666, og aptur 1682, voru þeir svo vel vand-
a&ir, a& í 15. sálminn vöntu&u 2 versin, nefnil.
þa& 4. og 9.; svo komu þeir í þri&ja sinn át
í Skálholti 1690, nokkurnvegin fullkomnir, me&
smáu letri, og var seinasti sáimurinn nóteraö-
ur, en a& ö&ru ckki betri útgáfa en hin-
ar seinni. Nú komu út þeir fjór&u á Hólum
1704, þa& var gó& útgáfa, því þeir voru allir
citera&ir (me& tilvísunum í Biflíuna), en ekki
ur&u þeir samt vinsælir e&a vel þegnir af al-
þý&u, af því a& 12 versinu í 16. sálminúm var
viki& vi&, þannig: „hjer þó ei“ í sta&inn fyr-
ir “held eg hjcr“, og kom út af þessu all-
mikill kve&skapur, en hitt fór illa, a& þeir
sí&an aldrei hafa út komi& me& citatium. Nú
ætla jeg a& hlaupa yfir nokkrar útgáfur þeirra
frá Hólum, og geta bins, a& þeir voru í sálma-
bók prentafeir í Kaupmannahöfn 1742 a& for-
lagi Jóns byskups Árnasonar, og aptur þar,
1746, a& forlagi Sigur&ar og Pjeturs þorleifs-
sona. Nú hleyp jeg enn yfir nokkrar Ilóla-
útgáfur a!lt a& 1780 þegar byskupslatist var á
Hólum, Ijet Hdlfdán skólameistari þá prenta,
bæ&i í fiokkabók, og líka sjerstaka me& or&a-
mun, eptír sjera Hallgrím, höfundinn sjálfann, og
hvernig fór nú? Menn skyldu ætla a& nú
hef&i verife lagafe þa& sem á&ur haf&i veri&
au&sjáanlega afbaka&, en þa& fórst fyrir í þa&
sinn, og sí&ustu ályktunarorfe hans þar um,
gýna, a& honum, vegna vanans, þókna&ist bet-
ur a& sleppa gullinu en halda bullinu. Hva&
afbökun vi&víkur, þá sjest af or&amun höfund-
grins, a& allar útgáfurnar hafa á sumurn stö&-
um verife nokkufe afbakalar, rneira og minna.
Einu sinni e&a 1820 var í 1. sálms 10. v.
inn sett: „sa?nings“ fyrir sannleiks“, cn ckki
helir þvf veri& fylgt sí&an, sem líka eiriu gilti. I
Eitthvafe nálægt 1830, e&a rjett um sömu mund-
ji- gem kaffi brúkunin varS almenn, þá var í
11. sálms 4. vers innsett „hressi* í sta&inn
fyrir „hvessi* sem ster.dur í öllum hinum eldri
útgáfuin, og heíir þeirri hressingu haldife ver-
i& sífan. Nú kemur 28. útgáfan 1855, snild-
arvel lögufe sumsta&ar, en ekki mátti hún samt
missa hressinguna frá 1830, og bætti líka vi&
nýrri skáldskapar afglöpun í 19. sálm. 7. vers,
og sctti „af þessum heim“ í sta&inn fyrir „hje&-
an af heim“ og var á þetta minnst í dag-
blö&unnm, — en forgeíins — því nú er kom-
in ut 30. utgáfa sálmanna óbreytt og ól4gfær&
a& mestu leyti eptir 200 ár. Ljót en þó sönn
er saga.
Ef nú er leyfilegt a& aflaga, mætti þá
ekki eins vel lagfæra?
Af o r & a m • n sjera Hallgríms Pjeturs-
sonar í sálmurn hans, er þctta hi& helzta,
Sálm. Vers.
2. 3. og svik hans lægi hylnúng í.
9. ein, fyrir hrein.
- 11. til dau&a fyrir í dau&an.
3. 7. sjálfan fyiir sannan.
Sálm. Yers.
4. 21. því hvern dag fyiír þá hvern dag.
7, 8. geta fyrir greina.
- 10. til þess fyrir þar til,
8. 25. ekki fyrir aldrei.
11. 1. hrygg&ar braut herrans sanna.
6. hinna ge& trúi’ eg þa& hvessi.
14, 7. sorg e&a sótt fyrir sorg og sótt.
13. er Lausnarann, fyrir scm Lausnarann.
17. 9. útlæga fyrir útlenda.
20. 3. til hans þá, fyrir til hans því.
22. 14. hvort um sig fyrir hvort fyrir sig.
23. 13. hörmungar fyrir barmkvæli.
24. 11. miklu fyrir mesta.
25. 1. sem fyrir sú.
- 11. líka fyrir cinnig.
- 12. sem fyrir hvorn.
28. 4. hrósan ollir fyrir hrösun olli.
- 8. e&Iis fyrir e&la.
31. 2. sona y&ar fyrir sonu y&ar.
5. því, fyrir vi& þa&.
33. 3. mjer fyrir víst; burt settu fyrir
burt taktu.
- 11. af því er eg fyrjr af því eg er.
34. 11. því hans vegna.
35. 7. lofar fyrir Ieylir.
36. 10. láttu mjer fyrir nijer látfu.
39. 3. þjer eg fyrir eg þjer.
43. 8, var& fyrir var.
44. 3. a& kom fyrir a& gekk.
46. 4. hafa fyrir girnast.
- 6. sýna fyrir sýnir.
7. olli fyrir veídur.
- 11. er fyrir sem.
48. 2. því fyrir þeir.
49. 19. fri&söm og farsæl fyrir farsæl og
fri&söra.
- 22. barn fyrir börn.
50. 11. þcgar eg fyrir nær sem eg.
Hef&u menn nokkra heimild til a& um-
breyta or&um hofundarins, þá hef&i átt a&
taka danska or&i& úr 6 sálms 4. versi, og t. d.
setja: „vel hjer þín skylda sjest, ást og au&-
sveipni mæta, a& honum sýnir bezt. Líka
hef&i allvel fari& í 28. sáhns 1. versi a&setja:
„lífsins" í sta&inn fyrir dau&ans, en þetta væri
Iieimildarlaust tiltæki, og er þó verra a& aflaga.
Jeg ieyfi mjer a& áfysa til nýrrar vand-
a&rar útgáfu af Passfusálnmnum frá Nor&ur-
lands prentsmi&juuni fyrst hin sunnlcnzka gjör-
ir þa& ekki, Skagfiríingur,
SVAR TIL ÐR. J HJALTALÍNS.
ÖUum þeim, sem unna Kristi af einlægu
hjarfa fyrir allar hans ástgjafir, hlýtur a& renna
þa& til rifja, hvernig M. E.s. spottandi afneit-
ar Kristi, og leytast me& því móti vi& a& spilla
mönmtm og tælaþáfrá Kristi; en í riti nokkru
í þjó&ólfi hefir dr. Jón Hjaltalín sýnt, a& hann
fremur hlynnir a& nafna mlnum, en mjer, fyrir
þa& jeg rita&i móti spottinu hans nafna míns
um Krist m. m. og þa& vir&ist sem doktornum
íalli betur rit sem ritu& eru f spotti, en annar
ritmáti. Ekki hehlur kom mjer þa& í hug, a&
lær&ir mcnn væru eins spottfúsir og hann lys-
ir þeim. Jeg bi& alla gó&a menn a& Ifta eptir
því, hvort a& doktorin hlynnir ekki í grcinini
a& því sem mi&ur fer, en amast a& því scm
betur fer. Jeg fyrir mitt leyti vil heldur allt
lí&a sjálfur af óhlutvöndum mönnum, en reynt
sje til a& tæla mig frá Kristi og hann spotía&ur
í rauninni tekur J. Hjaltalín þyklcjuna upp
fyrir yfirkennarann Björn Gunnlögsson, og er
honum þa& vorkun, a& ytra áliti, en hann stei-
ur því ver&uga Iofsor&i er jeg rita&i um hinn
háttvirta mann, í riti mínu, undan. þa& mun
því vera fyrir þa& hvernig jeg lýsi trúarfræS-
inni yfirkennarans í henni Njólu, sem hann er
höfundur a&, sem doktorin vill jeg bi&ji fyrir-
gefningar á, en svo lengi sem ekki ver&ur sann-
a& — sem doktorin getur ekki — a& jcg haíi
rangt fyrir mjer, spotta&i jeg sannleikan ef jeg
beiddi fyrirgefningar á því sem jeg segi satt;
og eins og þa& er e&li sannleikans a& fara ekki
í mannvir&ingar, spotta&i jeg sannleikann rae&
hræsni, ef jeg þyr&i ekki a& segja sannleikann,
en í sta&in fyrir sönnun í riti sínu í andlegu
tilliti, Ideypur Iiann í ýmsa heimslega útúrdúra.
Ekki heldur doktorin jeg sje svo hyggim
a& jeg viti, a& heimsspeki og lífssko&un sje
í e&li sínu sitt hvafe, en ekki get jeg sje& þa&,
a& haun hafi tekife eptir sambandinu sem er á
milli þeirra, sem ekki er von, því honum cr
svo vel vi& lieimsspekina, a& hann vill ckki
láta koma því upp um hana, a& breyting kem-
ur á lífssbo&unina til Iakari stefnu, sje hún
vi&höf& í gu&fræ&i, eins og Ijóst er af Kristin-
dómssögunni, sje hún látin njóta rjettar slns.
Ekki þyki mjer a& því fyrir sjálfan mig,
þó doktorin spotti a& mjer fyrir þa&, a& jeg
trúi or&um alirar ritningarinar um tilveru Sat-
ans, og hans spiiiingar í heiminum, og fylgi
ékki í því tiiliti Njólu. Hann býr til einhverja
grílu úr hinni fornu tilbei&slu Satans, og djöfla-
trú, til a& svívir&a mig meö djöílalrú minni,
en þegar aö er gá&, er þa& meistarastykki Sat-
ans, a& hann skuli geta kennt mönnum þa&,
a& hann sje ekki til, og er þaö au&vita& að
þeir sem gjöra þa& fyrir hann a& trúa því,
ver&a vinir hans, en vinsemd er opt undanfari
tiibei&slunar, jeg fæ þvíekki betur sje&, en að
doktorin hafi a& eins fataskipti frá hinu fyrra,
í Satans tilbei&slunni.
þegar jeg sko&a vísindin sem líking Gu&s
í manne&linu, sjeu þau brúkuð samkvæmtsínu
upprunalega efeli, þá sje jeg hva& sameining
sú milli Gu&s og mannsins getur or&i& innleg,
sem ma&urin geíur fengib þegar hann sko&ar
Gu&s dýr& í öllu hinu sýnilega, ríki hans. |>eíta
játa jeg a& Njóla hefir í miklum mæli, þanga&
til hún skiptir um efni. En hún ber þab líka
me& sjer, a& þa& er sitt hvab vísindin eins og
þau voru í öndver&u í manne&linu, ellegar sí&-
an a& spillingin festi rætur sínar í e&li manna,
því sí&an vanbrúka menn opt vísindin og treysta
þcim, og ver&a drambsamir af þeim, cins og
af öllum heimstrúarmönnum er Ijóst. Við
þetta ver&a menn einnig varir { Njðlu trúar-
fræ&inni; og svo breyta heimstrúarmenn hinu
upprunalega vísinda e&linu, a& þeir gjöra vís-
indin a& vopnum móti Krlsti sjálfum sem gaf
þau, eins ogM. Eiríksson gjörir. þvíþeirhafa
ætí& veriö kristninni skæ&astir sem fyrst hafa
numi& gu&Ieg sannindi, og gengiö sí&an út af
gu&sríkinu, og gjörzt fyrirli&ar Satans.
í sambandi vi& þetta, verö jeg a& gcta
þess, g& jeg sje ekki, a& truarfræ&in hennar
Njólu, hafi nokkra Iíking í sjer til þess, hún
sje, fædd og uppalin í skauti Krists lærdóma;
og lítife gagn vinnur Njóla kristninni, me& því,
— 49 —