Norðanfari - 22.09.1868, Side 2

afc kenna þab andvaralansum og heimsfrúar-
mönnum afe eilíf títskúfun sje tímöguleg, þtí
þeim þyki vænt nrn þá kenning. En auk þess
aegir höfundnr Njtílu berlega tísatt, þegar
hann segir afe eilíf títsktífun finnist hvergi
í ritningnnni. Látum vera afe höf. hafi drcgife
sínar 8mífear tít af þeim orfeum Krists, sem
hann, þegar hann talar um þetta efni, segir
hvorugt útþrykkilega um, þtí hefir postulinn Páll
skilife þan b'feru vísi en höf. afeNjtílu, þafe sýn-
ir 2. Tess 1., 9. þetta er afe sönnu ekki nema
eitt vitni, en annafe er lika vife heridina sem
eru Krists eigin orfe: Matt. 12., 32. þessi tí-
sannindi ætlaíi jeg afe dylja í rili mínu, en tír
því jeg hef ekki næfei til þess, fyrir doktorn-
um, verfe jeg afe rita þau út tír reikning dokt-
orsins til títgjalda, og inn í reikning yfirkenn-
arans til inntekta,
þafe mega allir nærri gefa, afe lof þeirra
manna sem sýna sig, líkt og doktorin, vildi
jeg ekki eiga uppá skenk, þtí jeg ætti kost á
því. þ>egar unr trúar efni er afe tala.
Fyrir þafe er sjálfur doktorln aumkunar
verfeur, afe hann þekkir ekkert af því rjett, sem
framfer í heiminum, af því hann hefir ekkert
sem getnr leifebeint honum, nema einlæg þoku-
ský, sem korna og hverfa jafntítt, og þykir
þafe hægra, afe hafa þafe eptir öferum heimstrtí-
ar nrönnum, en hugsa nokkufe sjálfur, og svona
vill hann afe aferir gjöri. því ekki vill hatin
afe menn fari eins afe og þcir í Rerrtía gjörfeu
forfeum ; hvernig ætti honum þá afe vera mögu-
legt afe lýsa stefnum heimsins til hans fyrir-
setta takmarks sem nokktife vit er í? Af því
doktorin er andlega sjtíkur, af vantrtí, þyrfti
hann afe fá gtífear gufelegar inntökur, efhonum
kynni afe haldast þær niferi, ef hann spítir þeim
ekki fram tír sjer áfeur, til afe bergja afe nýju
á bikari heimslrdarinnar. Hann heíir víst ekki
hugsafe svo hátt, afe taka eptir því, afe Kristur
hefir aldrei ráfegast um þafe vife doktorana hvafe
mikla andlega þekking hann skuli veita þeim,
sem hann af náfe sinni vill upplýsa, sem fyr-
irlitnir eru, sölnim fákænsku sinnar í heims-
háttum og vísindum. þetta segi jeg í tilliti til
afevörunar þeirrar sem doktorin gefur rnjer,
afe grunda ekki tít í opinb. htíkina. En jeg
segi honum þafe og hverjum sem lieyra vill ;
afe jeg skil þafe í henni, afe Kristur vill afe sínir
játendur skiiji hana. Jeg játaþafeþví einarfe-
lega, gegn öllu spotti doktorsins, og allra þeirra
sem tekife hafa afe sjer spottunar embættife, afe
ntí, einmitt nú, og á hinum komandi tímunum,
er Krists tími til afe upplýsa þá sem trúa á
Krist, og trtía hans orfeum, um þafe sem ntí og
á hinum komandi tímum framfer í heiminum.
Jeg get líkavísafe mönnum þann veg, sem fara
skal ti! þess; afe Kristur fylgi þcim, til afe upp-
lýsa þá, en þafe er sá vegurin sem ölium heims-
trúarmönnum þykir sjer svívirfeing í afe feta.
Fyrir því er þafe Krists tími sem yfirstendur,
afe gefa sínum sönnu játendum afe skilja sögu
btíkarinnar, afe ntí og á liinurn komandi tínnim
er kristninni mest þörf á bjálpræfei, þafe er líka
afe Krists ráfestöfun nú Ijósara en áfeur, hvern-
ig heims framferfeirnar eiga afe skiljast, bæfei
hinna vondu og gúfeu, þegar þær cru bornar
saman vife spádtíma bókarinnar, og spádtímarn=
ir vife þær. Menn verfea því í hife minnsta afe
verfea svo lítilátir, afe leita afe orsökinni hjá
sjálfum sjer, en ekki Kristi, þegar þeir halda
afe htíkin sje sá leyndardtímur sem engum sje
unnt afe skilja. Hana ætti því hver mafeur afe
lesa, og virfeá afe vettugi ráö þeirra sem ráfea
mönnunr frá því, jafnt öferum btíkum ritning-
arinar. þafe er því bæfei vanþökk og vantrtí,
og Kristi tíverfeugt, afe bera hann því, afe hann
gefi oss inönnunum nokkurn þann hlut, setn
hann undir eins ekki geli oss mefeölin til afe
hafa hans sem bezt not, sje ekki vor skuldin.
Jeg ráfelegg dr. Jtíni Hjaltalín, afe rita aldrei
um andleg efni optar, riema því afe eins, afe hann
vife hafi áfeur yfeulegar andlegar inntökur, ef
ske mætti hann öfelafeist meiri sannleiks ást
en greinin iians í þjófetílfi ber mefe sjer.
Skáleyum, í júní 18G8.
M. Einársson.
PISTILL AÐ SUNNAN.
Væri jeg Norfelendingur, áliti jeg afe þeir
sem afe norfean eru afe senda ýmislegt til prent-
unar í sunnlenzku prentsmiojunni, gjörfeu mefe
því sitt til, afe fyrirlíta og eyfeileggja norfe-
lenzku prentsmifejuna. þessa er þó afe álíta
sem þjóbeign Norfeur- og Austurumdæmisins
t. a. m eins og aferar opinberar eignir þess,
en eigi einstakra manna; og því meiri furfe-
an, ef þafe er satt, afe yfirvöldin sem hlut eiga
afe máli, skuli láta aumingja stofnun þessa af-
skiptalausa, og því sífeur, þegar prentsmifeju-
nefndin lætur prentsmifcjuna, eptir þvísemorfe
fer af, og þafe sem htín prentar ber ljósast-
ann vottinn um, ganga sjer eins og til húfcar,
þar til hún getur eigi annafe enn oltifc út af.
Ntí í 16 ár, er sagt, afe ekkert liafi verife keypt
af letri til hennar; hún getur því enga btík
látifc prenta, sem vöndufe ætti afe vera, því
allt af verfeur afe nífeast á þessu gamla og sarna
naufeljtíta og slitna letri sem hún á. Hvafc
ætli htín vilji svona á sig komin, gjöra mefe
jafnhlifca rjettindi vife prentsmifejuna í Reykja-
vík, á mefean htín er ekki skrúfcugri en hún
er, og stendur eigi undir hetri stjtírn en hing-
afc til?
þafe er ntí eitt, sem mjer heldnr ekki hef-
ir getafc skilizt, þegar menn á alþingi og
sumstafear annarsstafear, eru afe kiyfast á þvf,
afe norfelenzka pi entsmifejan sje einstakra manna
eign, og þó stendur á flestu ef eigi öllu, sem
prentafe er í henni og titil hefir: „Prentafe f
prentsmifcju Norfeur- og Austurumdæmisins0,
hvcr hcfir vefengt þetta? Engir cinstakir menn
hafa í þau 16 ár, sem stofnun þessi hefir
verifc vife lífei, komife fram og sagt, jeg á prent-
snrifcjuna. Annufc er þafe afe eiga skuldir hjá
stofnuninni og annafc afe eiga hana sjálfa, og
annafe afe vera í fjelagi mefe henni, eins og
kaupmafcur Ásgeir Ásgcirsson á ísafirfei, sem
sagt er afe eigi 100 rd, actiu saman vife prent-
smifejuna, en þtí ekkert í prentsmifejunninni
sjálfri afc öfcru leyti. þafc er ekki prentsinifej-
unnar skuld, þtí stjtírn hins opinbera hafi ekki
gætt skyldu sinnar vife hana, heldur skofeafe
hana, efea vjettara sagt, Iátife hana afskipta-
lausa, sem einstakra manna eign, efea hvafea
söniiun vantar til þess, efea í hverju á htín aö
vera ftílgin, afc preutsmifejan sje ckki opinber
eign ? þarf afc dæma hana til þess fyrir ölluin
rjettum (3 Insantser) efea bifc'ja kontinginn, aö
setja stimpil sinn á hana, efca mefe öfcrum orfe-
um, bifcja konunginn afe stafefesta þessa stofn-
ttn brjcflega mefe Ieyfi sínu og samþykki, og
sje svo, því hefir þafe þá ekki verifc gjöjrt fyr—
ir löngu?
A franianverfcum dÖgurn prentsmifcjunnar,
sátist í Norfera árlega reikningar hennar, og
afe þá og þá átti afe nalda prentsmifejufundi;
en nú á liinurn seinustu árum efea í Norfean-
fara er þessa einkis getife, nenra einu sinni efea
tvisvar. Myndi þafe vera hvíldrækni prent-
smifejuncfndarinnar afc kenna, þafe voru þó
sagfeir í henni seinast 7 títvaldir menn, og
flestir ef eigi allir, engin smámenni, lieldur
prestar og prelatar, og sumir þeirra karlar í
krapinu, sem sjái ofan mefe nefinu á sjer;
en jeg held afe þeir sjái efca vilji sjá skemmra
nifcur mefe nefinu á prentsmifcjutetrinu; efca
máske standi svo á tíma, afe mennirnir sjeu
ntí í sofum, en hafi befcifc afe vekja sig, þegar
blessufe stiptsyfirvöldin væri btíin afe koma
því til leifcar vife stjtírnina, afe báfear prent-
smifejnrnar syfera og nyrfera, heffcti jafnhlifea
rjettindi, svo þeir þyrftu fyrir cngu afe hafa,
nema taka vife því, senr afe þeim væri rjelt.
Svo cr ntí líka sagt, afe ritstjtírinn á Ak-
ureyri, haii þröngann sktí á fæti, hvafe efnin
snei tir, til þess afc geta ætífc haft nægann papp-
ír, svertu og vinnu afl, og komife á gang sfærra
blafci, er kæmi tít í hverri viku, er hann kvafe
ÆFIÁGRIP JÓNS AUSTINDÍAFARA
ÓLAFSSONAR.
Af því þessa nierkilega landa vors, Jóns
Austindíafara (innst hvergi gelife afe neínu í
Espólíns árbókum, nje heidur ncinstafcar í Safni
til sögu Islarids, þtítt slíkt sje raunalegur vott-
ur um fátækt alls þessa, virfeist mjer ei illa til-
fallife, afe víkja hjer sern stytzt á æfihlaup lians;
því margur ómerkilegri og minna verfeur, finnst
talinn og orfeafcur í tjefcum ritum. Alls mörg
atvik og atrifci finnast í sögu lians, er verpa litlu
skini á ýmsa dapra og dimma díla og bletti, eigi
afe eins á sögu vors eigin lands Islands, held-
ur og líka á sögu allra Norfurlanda, o: Dan-
merkur, Noregs, Svíaríkis, Grænlands og Pær-
eyja En þetta æfi-ávarp Jtíns, er sem styizt
þannig: Jtín þessi, sem víst er sá einasti Is-
lendingur, er á öndverfert 17 öld sá og kann-
afei Austur-Indíalatid, þegar Kristján konung=
ur fjórfei rjefeist fyrstur allra konunga á Norfe-
urlöndum, í þafe einstaka stórræfci, afe gjöra
út skip til Austurindía (til Iivers Jtín telur
tildrög ÖII og tilefni, er jeg nd tnan ei gjörla).
Jón er fæddur árife 1593, á Svaitliamri í
í Álptafirfei, í vestri ísafjarfearsýslu, afbænda-
ftílki tínafrikunnu, en ftír utan mefe enskum 22.
ára 1615, en ári sifear gekk liann í sjtímanna-
þjtínustn, á skipi erKristján 4, konungur gjörfei
út til hvalaveifea í Grænlandshafi, og rjefcist
nokltru sífear á hife niikla Austurindíafar; og
kom fyrst tít aptur til föfcurlands sfns, eptirll
ára útivist 1626, en dtí 1679, 86 ára gamalb
Af ýmsiim þrautum og mannraunum, er
hann getur, afe sjer hati mætt, var sú þýngst
allra, cr honum fjell til á Indlandi, af því afc
fallhyssa, er hanri átti afe hleypa tír sprakk sund-
ur, og skaut um leifc Jtíni skafclega skamm-
brendum, langt tít á sjó, hvar hann náfcist afe
eins tídaufcur, og varfe, sem nærri niá geta,
aldrei sífcan hcill njc jafngófur, og varfe því
afc fá lausn þegar iieim koin til Ilafnar, tír
Bjóþjóntístunni, og fjekk sífcan meian liffei
nokkra vifetirlífispeninga hjá konungi af því
fengife haffei þessi meifesl og örktmisl í hans
þjónustu. Æfisaga Jtíns er hann sjáifur reit,
eptir afe hann haffei setzt afe lijer á landi um
kyrt, og hverja all ellilega, mefe vifebæti eptir
son Jtíns, um datifca og útför hans, jeg út-
vegafei bókmenntsfjeiagi voru 1857, er viriist
all eannindaleg, og hera mcfe sjer, afe höf-
undurinn hafi veiife ráfcvandur og gufehræddur
dugandis mafcur, er ei átti allmarga sína líka.
I sögunni hittast ýnrs nú á ö!d fáheyrö
tilfelli, líka ýnis orfc og nöfn, ntí fátífc efca tí-
kuiin, er á lians lífc hafa tífekast á Vestfjörfc-
um, er jeg sem fieíri þess kyns, ritafei upp lijá
mjer, þegar jeg las söguna fyrir 12 árum. í
ágripi Islands sögu, er jeg samdi og reit 1851
— 1852, (er afc loltum varfe hálfu stærri en
jeg hugfci), liefi jeg á tveim stöfeum getife Jóns
og sonar hans. I 5. kapítula sögunnar ritar
hann svo : „Fyrsta ár er jeg var í Katipmanna-
höfn 1616, gekk bólnsótt þar, og dtíu úr henni
þessir íslenzkir menn nafnkenndir: jþorlákur,
setn þar var orfeinn prestur son jmrkels Gamla-
sonar Hóíaráfesoianns í tífc Gtifcbr. byskups (nærri
30 ára). Annar Finnur son Böfevars prófasts
afe Reykliolti, háskóla lærfeiw. 3. Gufemundur
Jtínsson prófasts frá Hítárdal _og 4. Jón Páls-
son Gissurarsonar frá Holti í Onundarfirfei, er
orfcinn var læknir og bartskeri, og finnst engi
þessara fjögra nefndur í Árbókunum lífs nje
lifeinn, nema Finnur einn, sem sagt er afe dá-
ifc hafi crlendis, en þtí ei getife hvenær.
1 fyrsta parti sögunnar 17. kap. þegar
hann hefir lýst Varfeeyjarsloti, norfcanvert í