Norðanfari - 04.07.1879, Qupperneq 1

Nr. 31—32.
Akureyri, 4. júlí 1879.

a er gleðilegur vottur um framfara-
anda vorra, að áhugi sýnist vera vakn-
vjj allmörgum á því, að reisa skorður
aðUr
•5u]e° °S sýna það greinir, er lcoma
tl0rðfa Ut 1 blöðunum einkanlega hinum
jr enzku. „Norðanfari" hefir nú í 18.
j n^le8a haít meðferðis tvær greinir, aðra
j t° Ubl' 15—16. eptir „Eyfirðing11 og hina
Je» h 23-—24- ePtir „Annan Eyfirðing.,,
tjtf..neb nú einmitt fyrir mjjsr hina síðari
yfirJ°rð' Höfundarnir sýna svartan á hvítu
Þan§anS llalílcusar 1 landi voru og usla
ve]^’ er hann gjörir bæði á viti manna og
Orð e§Un’ og er farið um Það skynsamlegum
eðUyln’ 1)71 að læstir yor á meðal hafa vit
e5nr Velmegun meiri en góðu hófi gegnir,
fia. meiri en svo að mönnum veiti af til
- ® egrar notkunar.
«4
lngarni
kt
kað
i:r“
er
f ar næst henda „Ey-
á vopnið, er „bíti á óvininn",
segja þeir — b i n d i n d i.
De'tta
a kalla þeir „bið eina áreiðanlega,
sár-
VnJ V°Pn’ er bæði S,ie sverð; skjöl(l|ir °g
e0ib
gegn Bakkusi“. Síðan er skorað á
^^ttismennina, að þeir taki sjer vopn
W,a 1 llenclur °g berjist með þvi í broddi
(jj | nganna. Aptur er i annari grein gefið
ar . Unai að embættismenn vorir sje raun-
og agl annað en vinnumenn þjóðarinnar,
ef vinnumennirnir dugi eigi til þess
^tird*1^ a andan húsmóðurinni með góðu
'^Vþá-verði húsmóðurin að reyna
ga á undan vinnumönnunum.
^yfirs ^ nú sjáifsagt að lofa áhuga
Nd' ÍUganna“ °8 rita mig Þegar þeim
\ °hma Um skaósemi ofdrykkjunnar. og
to]|8 : v| enda við, a? engin blaðagrein fær til
ki ]e'4 istað þá eymd og ófarir, er ofdrykkj-
"t. j|lr þjððfjelag það, er henni þjón-
tlifijj1 Url*ging ofdrykkjumannsins er svo
'1 a °g auðsæ, að hana þarf eigi orðum
5a’ °g pð er það sök sjer, að vjer
íít . e'nn eða tvo botnveltast eða skamm-
^tta ?læði; Hitt er miklu iskyggilegra, að f
\enSíuli finna meðhald og samþykki hjá
^ þvj ln^'’ sv0 að menn annaðhvort brosi
^ fáo* °ður segi sem sv0 : Það tjáir ekki
!*Ú a Una að tarna, því að manntetrið,
Sk, uars er allra Vænsti maður, — hefir
'st þVj . .ol mikið af brennivíni. f>etta virð-
[Sr miður benda til, að löstur ofdrykkj-
H 0ssmUUl vera nokkuð djúpt gróðursettur
íjn
"la v,V° sem j®g er að öllu leyti sam-
Saö't ^brðingunum“ í því atriði, er nú
I o S ’. Sv° mega þeir eigi mísvirða, að
Oyfi e(gi samdóma þeim um bindindið og
e'ðaJ,61 að benda á annað miklu
v nle
1 rau
Sra ráð gegn ofdrykkju.
a-
Mjer
q afa Uar enginn þeirra manna, er rit-
1%, að undaaförnu um ráð gegn of-
fi.jS r'- 'ata skoðað málið frá rótum eður
jój Jetta sambandi við hag o
\j Vorrar
J’ enn
tí Nt 6r .
' vHt- , 1 varið. f>eir hafa bent á ráð
ástæður
og því hafa menn, að ætlun
“U «igi lagt áherzluna á það atriði
t* llcilct Uclll d. iclUj
Og Sra hluta sakir jafnan er mjög
aráð'S Ugavert> en gleymt að nuinnast
tjtw' jj1 ’ Sem til er og sem hlýtur að
ofdj^ 0lðum nu lyrst i af hverjum
hja'? cl'jan rennur, eður, sem er hið
\ i l.Versk°nar mannfjelagi hún fer
v°xt. Reynzlan sýnir, að of-
drykkja dafnar mest og bezt í þeim þjóð-
fjelögum, þar sem litið er um almenna
menntun einkum æskulýðsins, þar sem lítið
er um almenn áhuga mál og þar sem lítið
er um saklausar og lífgandi skemmtanir.
|>að er nú viðurkennt hjá siðuðustu þjóð-
um, að löstur ofdrykkjunnar renní eðblega
af þessum rótum, og svo mun einnig vera
hjá oss, því allar þessar rætur oidrykkj-
unnar liggja í landi hjá oss. Æskuinenn
vora vantar að miklu leyti tilsögn og upp-
eldi. Erá Hornströndum til Langaness og
frá Langanesi til Reykjaness finnst eigi
nokkur mynd af barnaskóla í sveitum nje
nokkur uppeldisstofnun og vjer eigum pjóð-
aruppeldið allt undir heimilunum, sem —
drekka brennivín. Yirkileg áhugamál hafa
hingað til naumast átt sjer stað á landi
voru; því almenn áhugamál'geta þróazt að
eins í jarðvegi frelsisins, en frjálsir erum
vjer til þessa dags að eins að nafni. Sak-
lausar og menntandi þjóðskemmtanir vantar
oss að öllu leyti. f>annig höfum yjer ís-
lendingar hinn frjóasta jarðveg fyrir of-
drykkju. En hvað duga bindindisræður,
góðir „Eyfirðingar,,, meöan ekki verður að
neinu leyti úr vegi rýint orsökum ofdrykkj-
unnar? Hvað dugir að vilja sníða ávöxt-
inn af, meðan rótin situr eptir? Reynzlan
sýnir, að bindindi hefir aldrei dugað oss til
hlýtar, heldur jafnaðarlega risið og fallið
með áhuga forgöngumaunanua, og er þetta
eðlilegt. Bindindi er útvortis meðal, en
— ofdrykkja er innvortis sjúkdóm-
ur. Til þess að reisa rönd við lestinum,
þarf maðurinn fromur að styrkjast h i ð
i n n r a, en i ð y t r a. fað er þekking
og fegurðartilfinning og siðferðiskraptur, sem
þarf að auka, og þá mun ofdrykkja hverfa
af sjálfri sjer. |>að þarf að hefja almenn-
ing með uppeldi og menntun á það stig, að
hann líti niður á ofdrykkjumanninn með
meðaumkun og á löstinn með fyrirlitningu.
En livað gjörist í bindisfjelögum? |>að er
risið upp í fáti, til að taka voða frá börn-
um. það er sagtvið kaupmennina : komdu
ekki með vínið, bjóddu ekki vínið, svo vjer
getum ekki drukkið oss víndrukkna.
þetta er að einu leytinu að beita ofbeldi
við skynsemi mannsins og frjálsræði og að
öðru leytinu er það að gefa sig opinberlega
„upp á gat.„ Misvirðið eigi, góðir bræður,
að vjer prófum gaumgæfilega það ráð , er
þjer leggið almenningi. Bindindið er ekki
ráð og þvi síður „áreiðanlegt og sárbeitt
■vopn,,; en vjer játum, að það getur verið
neyðarúrræði, er friðar fjelagið í
svip; það er, segjum vjer hafandi sem neyð-
arúrræði fallinna drykkjumanna. . það er
eptirtektavert, að enginn af hinum mestu
sannleiksvottum, er uppi hafa verið, hefir
krafið eða ráðlagt almenningi bindindi á-
fengra drykkja, og veldur því eíiaust það,
að þeim hefir vivzt eitthvað gott hljóta að
missast með vininu, en það er að skilja hin
rjetta notkun skynsemi og manufrelsis og
þar með hin rjetta rót sannrar manndyggð-
ar. þegar vjer viljum uppræta illgresi, af
hverri tegund sem það er, þá er oss bann-
að að hteifa við h v e i t i n u og ef vjer
kunnum eigi hið rjetta ráð, ber oss heldur
að láta illgresið standa, en að uppræta hveiti
með illgresi. Gái bindindispostularnir vel að
— 61 —
þessum sannleika. — Hið eina óyggjandi
ráð, hið „eina áreiðanlega, sárbeitta vopn“
á ofdrykkju Islendinga, sem vjer getum
sjeð eður fallist á, er vaxandi þjðð-
menntun, — eigi reyndar sú þjóðmennt-
un, er einblínir á lagaskóla, gagnfræðis-
skóla eður kvennaskóla, alltsaman eintóma
háskóla fyrir fáeinar útvaldar sálir, —
heldur sú, er tekur að sjer þjóðina í heild,
sú er kostar kapps um að sinna börnum
vorum og æskulýð, er drafnar víðsvegar um
landið i hirðuleysi, sárþurfandi og sárþyrst-
ur í þá menntun og fræðslu, sem hvergi er
að fá. þegar farið er að sinna þessu mál-
efni, þessari fyrstu nauðsyn lands og lýðs,
meira en enn er orðið, þegar menntabugur
íslendinga loksins hefir tekið hina rjettu
stefnu, þegar menn hafa sjeð og viðurkennt,
að menntunina þarf að taka frá rótum hjá
oss eins og öðrum þjóðum, þá skal jeg lofa
„Eyfirðingunum“ því, að skaðsamleg og al-
menn ofdrykkja skal telja hvern daginn
síðastan í landi vorn. En meðan engri al-
þýðumenntun er sinnt af alvöru, þá mega
menn prjedika bindindi slikt sem af tekur.
J>eir munu engu verulegu tíl vegar koma,
engu því, er beri góðan ávöxt að staðaldri.
þeir munu taka sjer í munn stór orð og
slá um sig með „þjóðást,“ „herhvöt,“ „þjóð-
fjanda“ og öðrum slíkum kjarnyrðum, en
þeir munu því miður — vinna fyrir gýg.
Hunvetningur.
í blaðinu «Norðanfara», nr. 9.—10.
stendur grein, svo sem bending eða svar upp
á grein eða ræðu kaupstjóra Gránufjelagsins,
sem stendur í f. á. «Norðlingi», nr. 1.—2.
Höfundi greinarinnar finnst að kaupstjórinn
ekki koma með beinlínis ráð til að minka
verzlunarskuldir, en sjerílagi vonast höfundur-
inn eptir að kaupstj. eða Gránufjelag, verði
ekki fyrst til að heimta leigu af útistandandi
skuldum, eða leggja á þær «syndagjald», sem
hann svo kallar. Aptur kemur höf. með
nýtt ráð til að minka verzlunarskuldir, og það
er: að verzlunarstjórinn á Oddeyri, semdivið
skuldanauta fjelagsins, að borga eða minnka
skuldirnar árlega frá 5 til 60 krónur, eptir
því sem liann álítur hæfilegt eptir efnahag
og ástæðum hvers eins. J>essi tillaga virðist
mjer, eins og liver önnur mannaverk, hafa
sína galla. J>að er flestum kunnugt hvað vin-
sæl hefir orðið í hreppum vorum niðurjöfnun
á aukaútsvari,, eptir efnahag og ástæðum, sem
gjörð hefir verið af hreppstjórum og hrepps-
nefndarmönnum. líklega eptir beztu þekkingu
og meðvitund. |>areð nú þessum skynsömustu
og kunnugustu mönnum hreppanna sjaldan
heppnast að gjöra svo öllum líki, og naumast
svo rjett sje, þó þeir gjöri eptir beztu þekk-
ingu og meðvitund, þar sem ætíð er á ímynd-
un að byggja að nokkru leyti.
Hvernig gæti menn þá vonast eptir að
verzlunalstjórinn á Oddeyri, hversu heppilega
som hann væri valinn, gæti gjört þennan
skuldalúkningar-niðurjöfnuð, svo í nokkru lagi
væri í samanburði við efnahag og ástæður
manna, í sínu víðlenda og ókunna verzlunar-
umdæmi? |>á skal jeg leyfa mjer að frara-
bera aðra uppástungu þessu viðvíkjandi, pað