Norðanfari - 04.07.1879, Side 2

— 62 —
f

er: að allir kaupmenn og verzlunarfjelug, í
pað minnsta hjer við Eyjafjörð, hindist sam-
tökum og heimti allar lítistandandi skuldir á
10 árum pannig, að hverjum einum sje gjört
að skyldu að borga í pað minnsta Vio pnrt á
ári hverju par til skuldinni er lokið; í sam-
einingu við petta virðist mjer eðlilegast og
rjettast að kaupmenn og verzlunarfjelög taki
leigu af útistandandi skuldum og horgi eins
leigu af innistandandi skuldum. Gjalddaginn
eða reikningsárið virðist mjer ætti að miðast
við október eða endir á fjártöku. jpessi aðferð
færi ekki að mannvirðingum og raskaði ekki
jafnrjetti manna og væri vanda minni fyrir
verzlunarstjórana en næði pó tiígangi sínum
á vissum tilteknum tíma, og óvíst að lnn
aðferðin næði honum fyrri, eða jafnsnemma.
Jeg skal ekki fara mörgum orðum um
úthorgun eða skuldalúkningu pessa, pví jeg
get valla leitt mjer 1 grun, að gjaldendur
sjái neitt ósanngjarnt í pví pó peir pyrftu
að greiða einn tíunda part af skuldinni ár
hvert, og kaupmönnum sýnist pað líka við-
unandi, ef peir taka leigu af liinu ógoldna.
Hvað leigu af skuldum snertir, pá get
jeg ekki sjeð neitt okur eða ófrjálsræði í pví,
eins og böf. greinarinnar kemst að orði, enda
sannar greinin sjálf pað gagnstæða, par sem
hún segir að vegna skuldanna purfi fjelagið
að selja dýrara o. s. fr. petta er liverju orði
sannara, eptir pví sem skúldirnar minka og
vörurnar eru greiddar á lientugri tíð eptir pví
•standa verzlanirnar hctur að vígi og geta gefið
hetri prísa. Og mjer «r næst skapí að balda,
að fjelagíð gjöri ekki allskostar rjett í pví að
lána svona út takmarka lítið, án pess að taka
léigu af skuldum; setjum t. d. maðurnokkur
skyldi eiga 16 hlutabrjef og fá árlega í leigu
af peim 48 krónur, aptur skyldi hann skulda
fjelaginu 800 krónur og par í kring, árlega,
•og enga leigu horga af pví; nú skyldi annar
verzla við fjelagið jafnmikið og hinn og ekkert
hlutahrjef eiga, en gæti máske átt til góða
eins mikið eins og hinn skuldaði. |>etta
dæmi ætli jeg sje all-Ijóst og að pað sýni, ef
petta gæti átt sjer stað, að pessar 48 krónur
áttu ekki að renna í sjóð pess, sem hlutabrjefið
átti, beldur hinns sem til góða átti. Annað
dæmi: J>að er viðurkennt, að fjelagið hljóti
að selja dýrara fyrir pessar útistandandi skuld-
ir, er pá ekki auðsjáanlega rangt að láta pá
gjalda pess, sem skuldlaust verzla hæði hjer
við Eyjafjörð og sjer í lagi aðrar verzlanir
fjelagsins, sem verzla máske skaðlaust.
Mjer virðist næst að draga pá ályktun
út úr nefndri grein í Xf., par sem höf. ekki
vill leggja «petta syndagjald» á skuldirnar,
að honum finnist að við hjcr við Oddeyrar-
verzlun megum syndga uppá náðina, pví
hinir verzlnnarstaðirnir, og peir sem skuld-
lausir eru, geti borið syndagjöldin.
J>etta atriði um skuldirnar, hvað pær
standi verzlaninni fyrir prifum, er svo ljóslega
og eðlilega tekið fram í ræðu kaupstjórans sjá
Norðling nr. 1—2 f. á. eins og petta hlýtur
að vera öllum með heilbrigðri skynsemi
skiljanlegt, að pað er eitthvað óeðlilegt að
eiga hlutabrjef í fjelaginu og taka ríflega
leigu af peim, en skulda maske meira, og
gjalda enga leigu af pví. J>etta lán svona
lagað án leigu getur orðið til pess, að ein-
stakir menn geti haft íjelagið íyrir fjepúfu,
en par af leiðir, að pað ekki getur gefið eins
góða prísa eins og ef verzlaði skuldlaust, og
par af leiðír aptur, að fjelagið missir nokkuð
af áliti sínu og til trú, sem pað að öðrum
kosti mundi hafa. J>ó jeg hjer til nefni
pennan hlutabrjefsmann, er ekki par með
meint að peir gjöri fjclaginu meiri óhag með
skuldum sínum en hver annar, pví hlutfallið
er pað sama hver sem skuldar; hcldur setti
jeg dæmið til að gjöra pað sem ljósast að
petta er ekki sem heppilegast.
Hvað gjalddagann eða reikningsárið snert-
ir, pá virðist pað eðlilegast að hann sje eins
og áður segir í október, pví pað sem greitt
er eptir pað haustskip eru farin, pað liggur
arðlaust allan veturinn og getur máslce verið
fallið í verði næsta sumar. En aðalatriðið er
1 máli pessu, og pað megum við hugfesta, að
mestallur sá hagur eða óhagur, sem kaup-
meim og verzlunarijelög hafa á verzlun við
oss, hann kemur fram við oss aptur í kaup-
unum á eptir, hæði heinlínis og óheinlínis,
í pað minnsta hlýtur petta svona að vera
með Gránufjelag. Eeikningarnir eru í hönd-
um par til kjörinna landsmanna vorra, og
hverjum eru útlögð sín verkalaun, sem að
verzluninni starfa, en pað sem par er fram-
yfir, pað hlýtur að auðga annaðhvort hluta-
fjelogið cða verzlunarfjelagið íheildsinni, eða
livorutveggja. J>að er pví ómótmælanlegur
sannleiki, að við ættum að gjöra allt, sem í
voru valdi stendur, til að efla hag verzlun-
arinnar, pví um leið eflum við vorn eigin
liag, en til pess purfum við sjer í lngi að
vanda vörurnar, greiða pær á hagfeldum tím-
um, að svo miklu leyti sem oss er mögu-
legt, smá minnka skuldirnar, en greiða leigu
af pví ógoldna, svo fjelagið ekki halli jafn-
rjetti manna, og verzla svo skuldlaust ef
skuldirnar gætu burtrýmst, nema ef mönn-
um svo sýndist að lána pá lítið eitt um
vissan lítin tiltekinn tíma. Hvað fátæklingn-
um viðvíkur, sem liöf. í Nf. læzt vera að
berjast fyrir, pá pykir mjer óvíst og jafnvel
ótrúlegt að skuldirnar sjeu meiri að tiltölu
hjá peim rjettnefndu eða sönnu fátældingum
heldur en peiin öfnaðri, pvi fátæklingarnir
hafa lítið lánstraustið og gengur pví mjög
erlitt að fá lán, mjer erpví næra^, halda, að
peir hefðu engan halla af uefndri tilbreyt-
ingu cf hún kæmist á. Loksins óskar höf.
í Xf., að Gránufjelag einkenndi sig með pví
að flytja sem mest af nauðsynjavörn og pen-
ingum, en sem allra minnst af munaðarvöru
og miður nauðsynlegri vöru. J>ettað er í
sjálfu sjcr æskilcg uppástunga, einungis að
pví við bættu, að petta gjörðu allir verzlun-
armenn, pví við purfum að líða skort á mun-
aðar- og óparfa-vöru, pareð við ekki kunnum
sjálfir að sniða okkur stakk eptir vexti. En
varla er gjörandi fyrir Gránufjelag að byrja á
pessu með sitt eindæmi, heldur pyrfti pað
að vera með samningi við hina kaupmenn-
ina, pví á nauðsynjavöru og pcninga mun
lítill og enginn kostnaður vera, lagður, og lít-
ið á íslenzku vöruna. J>að er pví all-ljóst,
að fjelagið gæti ekki flutt pessar vörur mest-
megnis nema til að selja pær við hærra
verði. En að kaupmenn allir og verzlunar-
fjelög vildu flytja sem allra minnst af mið-
ur nauðsynlegri vöru og sjer í lagi af mun-
aðarvöru, pó peir pyrfti pá heldur að selja
dýrari nauðsynjavöruna, pað mundi flýta fyr-
ir, í sameiningu við hið áður sagða, að ljetta
á skulda byrði vorri.
En við sem höfum fylgt straumi tímans
og óhófsins í munaðarvörunni, við megum
heldur ekki láta vorn hlut eptir liggja, við
purfum alvarlega að gæta vor og hæta ráð
vort, petta má ekki svo til ganga, við’ hljót-
um. að fara að minnka og afleggja óparfakaup-
in, einkum á munaðarvörunni og líttnauðsyn-
legri kramvöru, pví annars er oss við falli
húið, og hver reisir oss pá á fætur aptur,
ef við ekki getum reist okkur sjálfir?
J>ingeyingur.
Sumarkoiuan 1879.
Sjáið, bræður. sumar blíða sól!
sjáið, tignið, pann er hana gefur,
vaknið, vakið, vorblið Harpa gól,
vekið pann er allt of lengi sefur!
Móðurjörð sem áttir kæra áa,
ó, mjer gremst hvað nú átt pú pá fáa.
Eoðar röðull yfir sæ og sand,
saklausri blíðu slær um himínbauginn;
gnauðar hrönn við lúð og pjakað land
og læst upp vilja brjóta kappahauginn,
og vekja pá er ísland æ pjer unnu
og undan pinu frelsis merki’ ei runnu,
J^jer var, ísland, unnað fyrrum heitt
af áum pínum frægu — pað má sanna —,
nú unna pjer fá’r, islenzkt fjör er deytt,
útlend pý og nyrflar fast pig spanna
örmum peim, er ánauð pig i reira,
íslands sonur gremst pjer ei að heyra?
Náttúran hjer umhverfis oss öll
andar til vor svo hljóðandí orðum:
„pyrpíst fram á Júngsins- fræga - völl
preytist eigi, gjörið nú sem forðum.
Frjálsar stefnur fram, pó ánauð beygi,
fram, fram, á Ijóss og sigur krýndum degi!“
IjeSf?.lurns'fc hræður, allir á einn hug,
— ást og frelsi drottni’ i vorum hjörtum —
sýnum pað vjer höfum hetju dug,
hraustum armi veifum skjóma björtum
og af oss hlekki’ ánauðar hjer brjótum,
efl oss drottinn, sigurinn svo hljótum.
B. G.
FUKDAH0LD.
Hjeraðsfundnr Skagfirðinga
undirbúninga. undir alpingi.
Ar 1879 28. mai var að Víðimýri ept-
ir áskorun alpingismanna settur hjeraðs-
fundur til pess að ræða um alpingismál.
Fundarstjöri var kosinn Jön alpingismaður
Jónsson, skrifari Jón Jönsson frá Mælifelli.
A fundinum var tekið til umræðu :
1. Stjórnarbótamálið. Fundurinn vará
pví, að konungskosningar til alpingis yrðu
alveg afnumdar, en lionum virtist pað ó-
ljóst, hvort nauðsyrilegt væri að sinni að
halda alpingi á hverju ári og kjósa ping-
menn að eins til 3 ára.
2. Fjármál landsins. Fundurinn áleit,
að fyrst um sinn ættu að eins peir fjall-
vegir að endurbætast, sem pjóðleið ligg-
ur um og að halda ætti pessum fjallveg-
um áfram um byggðirnar, annaðhvort á
kostnað landsins eingöngu, eða með tillagi
úr landssjóði, sem pvi svaraði, er áður hefir
verið varið til fjallveganna eingöngu J>að
var samhuga álit fundarins, að in mesta
nauðsyn væri á pví að tillag úr landssjóði
til gufuskipsferða yrði bundið meðal ann-
ars, við pað skilyrði. að viðkomandi strand-
siglingaskip yrði uotað til útflutnings á hross-
um og sauðfje. Áætlun Slimmons í „ísa.fold“
virtist pví fundarmönnum betri, en f.yrir-
komulag pað, sem hingað til hefir verið á
gufuskipsferðum. Tekið var fram, að far-
rúm handa farpegum af 2. flokki pyrfti að
vera meira en áður hafði veríð. Fundur-
inn var á pví að atvinnuvegir landsins yrðu
hezt studdir með pví að veita bændum lán
úr viðlagasjóði landsins gegn tryggu veði og
óskaði, að fálið yrði hinni ínnlendu stjórn á
hendur að veita slik lán án sampykkis ráð-
gjafastjórnarinnar. J>að var álitið æskilegt,
að leggja fje úr landsjóði til pess að veita
sýslunefndum peim, er pess kynnu að óska,
styrk íil að ráða húfræðinga, pannig að
pessir menn yrðu launaðir að hálfu leyti úr