Norðanfari


Norðanfari - 16.06.1880, Blaðsíða 2

Norðanfari - 16.06.1880, Blaðsíða 2
fremst eða fyr og framar en margt annað, er pað að vanda betur verkuB á hinum óunnu verzlunarvörum landsins, svo sem: ull, lýsi, tólg og fl. og vinna betur pær varningsteg- undir, er vjer seljum unnar svo sem: smá- band, fingravetlinga og fl. |>að er annars eptirtektavert með tvær þessar síðast töldu vöru tegundir hvað pær hafa selst illa er- lendis nú hin næstliðnu ár, og hefir kaup- stjóri Gránufjelagsins fært oss heim sanninn um pað, að petta væri mest því að kenna hvað varan hefði verið illa og óvandlega unn- in. Fyrir fieiri árum síðan seldust fingra- vetlingar og jaínvel smáband fyrir það verð að töluverð atvinna var við að vinna þessa tóvöru, enda var pað þá stundað af allmiklu kappi víða hjer á Norðurlandi, en það var meinið að ekki var jafnframt hugsað um að láta vöruna vaxa að gæðum sem vexti, held- ur þvert á móti einungis hugsað um parafjöld- ann og hvortveggi þessar vörur voru þá ver unnar sem fleiri stunduðu það, og meira var hugsað um að spara efnið. Á þenna lítt-nýta tóskap komst svo óorð og fyrirlitning, svo hann hætti að seljast, og hafa menn þannig haft það fyrir óvandvirknina, að missa, að minnsta kosti í bráð pessa atvinnu, sem að vísu engan veginn gat heitið arðmikil, en þó var skaði fyrir þá að missa, er ekkert annað gátu gjört sjer að atvinnu í hins stað. Duggarapeysur voru og tættar hjer að mun fyr meir til sölu út, en nú mun það vart eiga sjer stað, hvað sem því veldur. Aptur kaupa Færeyingar íslenzka ull að mun og tæta alímikið af duggarapeysum, ept- ir því sem sja má af skýrslu í «Fróða». f>ar er talið að frá Færeyjum hafi komið til Hafn- ar næstliðið ár 50,000 peysur, og eru það, eptir þeim fólksfjölda sem talinn er í Fær- eyjum (10,000 manns) 50 peysur frá hverju 10 manna heimili eða 5 peysur fyrir nef hvort. Færeyingar munu tæta verkvjelalaust eins og vjer, og er því Iíklegt að okkur væri eins til vinnandi að vinna að peysugjöið eins og þeim, og væri nauðsynlegt að fá skýrslur um verð pessara Færeysku peysa og hvað þær mundu vera þungar, svo af því mætti ráða hvernig peysugjörð ]»essi borgaði sig. f>á voru og fyr meir fiutt út vaðmál af íslandi og var þá jafnvel einn hinn helzti varningur hjeðan í vaðmálum og vararfeldum eins og sjá má af hinum fornu sögum okkar. Um marga af þeim sem utan foru, er sagt, að þeir haíi haft allan kaupeyri í vaðmál- um. Á kaupskipum frá íslandi voru vaðmál og vararfeldir helzt nefndir til varnings. í öllum landaurareikningi vorum er vaðmálið undirstaðan, því hundraðið mun í fyrstuvera hundrað álnir vaðmáls. Eptir skýrslu sem stendur í Varningsbók J. S. hefir vaðmál ver- ið flutt utan af íslandi ár 1624: 12,251 al., ár 1734: 6,672 ál., ár 1753: 7,218 ál., ár 1772: 769 ál. og 1784: 832 ál., ár 1840: 2067 ál. og ár 1855: 2602 ál. Hvað flutt hefir verið utan af vaðmálum síðan veit jeg að vísu ekki, en meina að það muni vera lítið eða ekki, að minnsta kosti er það ekki tekið til útflutnings í verzlanir hjer nyrðra. Ef nú svo er að vaðmál sje nú ekkert selt til útlanda hin síðari ár, mun það að vísu ekki af því að vaðmálsgjörð hafi farið aptur hjer. heldur hinu, að henni hefir ekki farið nærri svo mikið fram, sem voðagjörð erlend- is, og mun nú ekkert annað ráð duga til að komaá útl. og innl. vaðmálsverzlun enþað, að landsmenn fari að kaupa tóvjelar, og læri að beita þeim, kæmist það á að ráði, mundu ís- lendingar bráðum geta gjört nægar voðir fyrir landið sjálft, og kannske nokkuð til útflutn- ings, og væri þá mikið unnið til framfara. Smjör hefir og verið flutt hjeðan til. út- landa að mun, og telur Jón Sigurðsson í Varningsbókinni það ár 1624: 632 tunnur; ár 1630: 324 t., 1734: 47 t., ár 1743: 411., ár 1753: 27 t., ár 1764: 27 t., ár 1772: 12 t., ár 1779: 12 t., og síðan segir hann það ekki hafa verið flutt utan. f>etta yfir- lit gefur okkur tilefni til að fara að hugsa um að koma á smjörverzlun að nýju, og mun enginn efi á að það gæti orðið, ef vjer að eins kynnum og legðum álúð á að vanda vel verkun smjörsins, því víst er um það, að víða mun smjör að mun dýrara en á Islandi, með- alverð á smjöri mun mega telja hjer 60 eða 65 aura, en í Kaupmannahöfn hefi jeg heyrt það væri yfir 1 kr. og á Englandi hátt á aðra krónu. Vjer mundum því geta haft góðan markað fyrir smjör vort, ef vjer að. eins kynnum að verka það, og búa um og hefð- um siðan framkvæmd til að koma því fram á skoðunurplássið erlendis, þar sem bezt þætti henta. Búfræðingar vorir hafa nú gefið al- þýðu talsverðar leiðbeiningar í smjörgjörð einkum Sveinn Sveinsson í Andvara. Fröken Melsted ferðaðist nýlega að sumarlagi um Eyjafjarðarsýslu til að leiðbeina konum í smjörgjörð og ostagjörð; næstliðið sumar var kvennmaður af Akureyri styrktur til utan- ferðar til að læra smjör- og ostagjörð. f>á mun og smjör og osta tilbúningur vera kennd- ur verklega í hinum norðlenzka kvennaskóla, svo allt virðist benda til þess að kunnátta í þessari grein fari að útbreiðast, og hjer verði falt það smjör og ostar, sem boðlegt sje er- lendum þjóðum. J>að sýnist liggja beinast við fyrir oss Norðlendinga, að biðja kaupstjóra Gránufjelagsins að gjöra tilraunir til að selja "smjör vort erlendis. En smjórið þarf, ekki einungis að vera vel til búið upphaflega held- ur og að vera í góðum ílátum, helzt úr blikki. f>egar vjer fslendingar erum orðnir jafn snjall- ir Svisslendingum eða Hollendingum í smjör og osta tilbúningi, þá mundi landinu draga drjúgum sá hagur sem það hefði af þeirri verzlun, og þá mundi það sýna sig að vjer gætum selt allmikið af þessari vöru, með- fram fyrir það, að þá yrði tólgin meira höfð til heima brúkunar; enda er arðlítið að selja hana í verzlun eins og nú stendur. |>að að góður markaður fengist fyrir afurðir málnytu- peningsins, mundi og verða öflug hvöt fyrir bændur til að fóðra hann vel, því, því að eins er góðrar málnytu að vænta, að vel sje fóðr- að, og er þetta í sjálfu sjer hagur. |>að virð- ist því sem allt mæli með því, að vjer leggð- um mjög mikið kapp á að gjöra þessar af- urðir búa vorra, sem fyrst að verzlunarvöiu. f>á hefir ullin einkum og sjer í lagi um langan aldur verið einn hinn helzti kaupeyr- ir vor íslendinga, en fjærri mun því, að hún sje oss svo arðsamur kaupeyrir sem hún gæti verið. f>að er bæði að ónóg stund hefir ver- ið lögð á að bæta ull fjárins með kynblönd- un, og hitt annað að hirðing og meðferð skepnanna í tilliti til ullarinnar á þeim er ekki ætíð og allstaðar sem skyldi, og ekki heldur verkun ullarinnar sjálfrar eptir að hún er tekin af kindunum. Fyrir hjer um 20 árum var norðlenzk ull talin mikið betri en sunnlenzk; að sunnlenzkri ull var fundið að hún væri illa þvegin, illa purkuð ogsönd- ug; en norðlenzkri ull, einkum úr Jingeyj- arsýslu talið ýmislegt til kosta: að hún væri pelmikil mjúk og bragðleg. En fyrir það hvað sum ull frá íslandi hefir verið ilia verk- uð, eru dæmi til að Rússum hefir tekist að selja en verri og óbragðlegri ull, sem íslenzka ull, og hefir þetta svo orðið til þess að koma meiru óorði á ull vora, en hún á skilið, og er illt til þess að vita. Margt mun það er gjöra mætti til að koma íslenzkri ull í hærra verð, og er það fyrst í því fólgið, sem mað- ur getur bætt og aukið hana í sjálfu sjer, og þar næst í því sem má bæta hana i með- ferðinni, en til að bæta ullina í sjálfu sjer, verða menn að leggja sig eptir að velja úr sínu eigin fje eða fá að sem ullmesta og ull- bezta hrúta til undaneldis, að hafa rúmgóð fjárhús, og bera í fjeð varnarmeðöl við lús og baða lömb úr því á vorum til að verja fjeð við óværð og óþrifum, sem opt valda því að kindurnar setja ullina á sjer í flóka. |>á þarf og yfir höfuð að hirða fje vel í húsun- um og verja þau bleytu og eins of mikilli mylsnu. |>á mun og nanðsynlegt, að skilja ullina eptir gæðum þá rúíð er, og rýja þann- ig eða klippa, að ullin reitist ekki öll í lagða heldur haldi sjer. Framan til og aptur á síðurnar er ullin betri og þelið þykkra en aptan til af kindinni, og er því einsætt að rýja þannig að hafa ull framan af kindunum sjer, hina hrísnari ull af apturparti kindar- innar sjer og kviðull og flóka sjer. Áður en farið er að pvo, mun bezt að þurka ullina úti í sóiskini, greiða þá flóka sem hægt er að greiða, pví þeir verða miklu samrunnari og ógreiðari eptir það að búið er að þvo þá, sjeu þeir ekki greiddir áður. |>egar sandur er í ull þarf að hrista hann úr henni óþveginni eptir að hún hefir verið vel þurrkuð, þá er og bezt að tína allt mor úr ullinni því það verður fastara þá búið er að þvo hana. Við þvottinn sjálfann mun ekki vera miklu ábóta- vant. Algengast mun að þvo ull fyrst úr heitu hlandi og síðan úr köldu vatni, og mun naumast annar þvottalögur betri; enda finna og þvottakonnr sjálfar með hverju móti bezt ganga úr ullinni óhreinindin. Sumir hafa salt saman við þvottaloginn en pað mun ekki gott vera pví við pað verður ullín stöm og heldur allri sauðfitu. Að brúka dálítið af «sóda» mun vera gott, en þó svo bezt, að ekki sje haft mjög mikið, sje mikið haft af sóda í þvottaleginum leysir hún upp alla sauðfitu úr ullinni, en við pað tapar hún um of þeirri seigju sem hún þarf að hafa til tóskapar, og verður hrísinn. jpegar ullin er breidd til þurks, þarf að gæta pess að þar sje sem hreinast og frítt við mor, því opt má sjá, að ull sem annars er hrein hefir verið breidd á óhreina jörð, og fengið þar í sig mor og strá, sem síðan er óvinnandi vegur að þvo úr henni. |>að mundi því vera bezt, þar sem þess væri kostur, að breiða ullina ekki á bera jörð heldur á grindur, borð eða voðir, og mun þetta allt jafn nauðsynlegt: að þvo og hreinsa ullina vel, að skilja hana vel og þurka hana vel. (Framhald). Frjettir. Úr brjefi úr Isafjarðarsýslu d. 6. marz 1880. — „Árferðið umlíðið ár í meðallagi. Eptir kalt vor og gróðurlítið, grasbrestur mikill á túnum en nýting góð fram undir rjettir; fjallslæjur' í bezta lagi sprottnar. Haustrigningar siðan ákafar og fram til árs- loka, og í janúarm. þ- á. með ofviðrum venju framar, sem mjög hefir skemmt hús og hey manna, sem óil voru ljett og áburðarfrek. Veðuráttan hefir jafnast verið fjarska óstöð- ug, en aðal vindstaðan vestlæg pangað til nú, eptir sæluviku, að norðanátt er orðiu ríkjandi og boðar nálægð hafissins fyrir

x

Norðanfari

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðanfari
https://timarit.is/publication/88

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.