Norðlingur - 18.02.1878, Blaðsíða 2

155
1 5(1
nær heilu ári af æfi sinni og fis foreklra eða vandamanna til skóla-
námsins fram yfir það sem þörf er á. Oss ]|ykir það og líka
fremur harðdrægt, að lofa eigi pilli, sem lítið sem ekkert hefir
vantað uppá að gela fiutst uppí 5. bekk, að ganga upp að haust-
inu, og þannig spara honum og vandamönnum kostnaðinn á öðr-
um vetri í 4. bekk. {>að finst ekki að vera ósanngjarnt, þó að
kennarar skólans eyddu fáeinum stundum einn eínasta haust-
dag til þess að fría efnilega pilta frá tilkostnaði við því nær heilt
nárnsár; þvílíkt ætti ekki að gcta valdið nokkurri óreglu, því
binda má það alt við tillögur skólastjórnarinnr, einsog hún má leyfa
efnilegum piltum að ganga undir próf eptir cins árs veru í 5.
bekk (sbr. 12. gr. fyrstu múlsgrein). En það, að piltur sem fyrir
sjúkdóm eða aðrar gildar áslæður verður að fara úr 4. bekk á
undan cxameni, fái lögheimilað leyfi til þess að ganga upp að
haustinu til, áiítum vér sjálfsagt, því annars segjum vér hik-
laust traðkað rétti alþýðu, og dengt á hina ungu námsmenn ó-
þörfum og ranglátum kostnaði.
þá er 13. grein hinnar svonefndu reglugjörðar, er telur upp í
hverjum nánsgreinum aðalpróf skal halda, og er íslenzka sett
fyrst og á í henni að vera tvöfalt skriflegt próf; annað almenns
efnis, en hinu hagað þannig, að piltar geti notað við það ein-
liverja þá námsgrein, er þeir hafa numið í skólanum, og finst oss
allvel fara á þessu. En vér söknum hér stórlega vinar í stað,
þar sem engrar yfirheyrzlu er krafizt í sögu landsins eðabók-
me n t as ög u^ þ e s s. Saga landsins og bókmenta þess er öllum
landslýð kær og hefir oflengi verið vanrækt til þess að það
megi viðgangast lengur. |>etta er því viðsjálara sem ráðgjafanum
hefir eigi þótt næg ástæða til að fallast á þá uppástungu hinnar
heiðruðu nefndar, er verja átti rétt vorn í þessu efni, þar sem að
hann hefir felt úr gildi hinar viturlegu og hygnu tillögur hennar
um, að enginn frestur yrði gefinn á því að kend væri saga og bók-
mentasaga landsins. En oss finst að vér gefum þeim undir fót-
inn, er í þvi efni luifa lengst og vest gengið fram, ef eigi yrði á-
kveðið í hinni væntanlegu reglugjörð alþingis burtfararpróf í þess-
um greinum, bókmenta- og almennri Íslands-sögu, og mætti að vorri
hyggju önnurhvor íslenzku ritgjörðin miklu heldur missa sig. Ef
eigi verður fast ákveðin yfirheyrzla í íslandssögu og bókmentasögu
landsins við burtfararprófið úr skóla, þá mun sækja í sama horfið
og áður hefir verið, og væri þá vel ef eigi rættist hið fornkveðna á
islcnzkukennaranum: «Ilt er að kenna gömlum hundi að sitja».
Vér höfum sýnt hér að framan, hversu nefndin og hinn
danski íslands ráðgjafi hafa orðið hjartanlega sammála um að hnekkja
um skör fram þýzkunáminu í skólanum, ekki með áslæðum eða
jafnvel ástæðutillum, heldur af óbeit á þýzkunni af því að hún er
móðurmál pólitiskra mótstöðumanna Dana, en sem þeir þó eiga að
þakka það mesta og bezta af mentun sinni. Aptur hefir dönsku,
frönsku og þó einkum grísku og latínu verið tranað fram. Að sönnu
á eigi að taka próf í latínkum stíl við burtfararprófið, en latínan
er vel í haldin með því að töluverðu er bætt við það sem lesa á
í henni hjá því sem áður var, og þegar hér við bætist ákvörð-
unin í byrjun 14. gr. um að gefa þrcfaldan vitnisburð í lat-
ínu við burtfararprófið, þá má nærri geta að vald og ríki latínunn-
ar í skóla fer miklu fremur vaxandi en minkandi eptir þessari
reglugjörð ráðgjafans, því einsog eðlilegt er, þá hljóta piltar að
leggja mesta rækt við það, »fagið« er borgar sig bezt við burt-
fararprófið, enda er full reynzla fyrir þessu, hvað dauðu málin
snerlir frá eldri tímum skólans, og gefur reglugjörðin piltum
gott tækifæri í 5. bekk til að offra þessari »privilegerudu« náms-
grein miklum tíma, þvi bæði ætlast hún til að kensla og nám sé þar
frjálslegra en í hinurn neðri bekkjum, og svo liaía skólapiltar lok-
ið við fimm námsgreinar áður en þeir fara úr 4. bekk og eru tvö
ár í 5. bekk, þar sem mest er hert náragjörðin á dauðu málunum,
Yér höfum nú sýnt og sannað, að oss finst, ójöfnuð þann er
öðrnm námsgreinum er sýndur með hinni miklu áherzlu er lögð er
á nám dauðu málanna, einkurn latínunnar — það mælli virðast,
sern eigi væri þörf á að hrúga fieiri sönnunum saman, hvað þetta
snertir, en til þess að sanna en frekar sögu vora í þessu efni
þá skulum vér setja hér kenslutöflu síðustu skólaskýrslu fyrir árið
1876—1877. Tölustafir nir i henni bera ljósastan vott i
þessu máli.
T A F L A,
er Býnir tölu þeirra stunda á viku lrverri, er varið hefir verið
til hverrar námsgreinar í hverjum bekk.
Námsgreinir. 1. bekkr. 2. bekkr. 3. bekkur. 4. bekkr. Samtals.
A. | 11.
íslenzka 4 2 3 3 12
Danska 4 2 2 3 » 11
þýzka 4 2 2 2 » 10
Latneska 9 9 10 9 10 47
Gríska n 5 5 5 5 20
Sagnfræði 2 3 3 3 3 14
Landlræði 2 2 2 1 » ' 7
Trúbrögð 2 2 2 2 8
Náttúrusaga 3 3 2 3 » 11
Stærðfræði 4 4 2 2 2 5 19
Eðlislræði ») » » 3 3
Enska » » » 2 2
Frakkneska » i " » 2 2
Söngur 1 1 1 1 4
Lelktimi 2 2 2 6
38 38 38 38 176
Hvernig lýst alþýðu á þessa marg marg-földuðu Iatínutíma.
þessir fjörutíu «g sjii tírnar á viku i þessu dauða máli á
kostnað annara námsgreiua sanna bezt sögu vora og álít í þessu
máli hér að framan. Og því er miður, að það er engin von um
að þessir tímar latinunnar fækki eptir hinu nýja fyrirkomnlagi, þar
sem aukinn er lestur í henni, latínskum stýl að eins slept i 5.
bekk; enda sézt það bezt á orðum nefndarinnar, að hún vill sízt
þröngva kosti latínunnar, þar sern að nefndin — eptir að hafa tekið
fram það er lærisveinar skuli bæta á sig í latínuþembingnum fram-
yfir það sem áður var lesið og heimtað í henni, stynur upp þess-
um viðkvæmnisorðum: »En nefnðin vill ekki lreimta meira(t), þó
drjógur í orM dál’tiö var;
skreiö því á flakk og fór um bæinn,
en fram þegar tók aö líöa’ á daginn
hann fékk tak undir beröarnar.
Uanri lagöist nú meö háa hljóöum,
bér var ei völ á ráðum góöum,
sent var á bæi bíld aö fá,
þaö var nú ei um þaö aö ræöa,
þaö lukkaöist, og tók aö blæÖa,
en blóöiö var eins og blek aö sjá.
Niöurgang fékk hann nó meö þessn
cæsta Iftinn, en fjandans pressu,
hann eptir dægur hætti þó,
þar um mun lítil þörf eg ræöi,
þaö var sagt eins og búöarklæli,
grænum lit & og gulum sló,
Krótonolíu karl lét taka
kvennfólkiö mátti brygginn maka
frá þvf um nón og fram á kveld,
en þar mun aldrei brydda’ á bólu
þó boriö sé á úr fullri skjólu,
þaö bítur ei á bans bjarndýrsfeld.
Nú hljóp í hann sá hiti’ og undur,
bann sagöist mundi rifna sundur,
takiÖ kom aptur viö og viö,
brákinn varö aliur blóöi blandinn,
brjóstþyngslin megn, og hóstafjandinn
gaf honuin hvorki fró né friö.
Inn vildi karlinn einlægt taka,
eg var aö reyna til aö skaka
hann bæöi’ og aöra o’naf því;
eg gaf lionum seinast gigtardropa,
Guömundur fór þá ögn aö ropa,
en bati fanst mér þar cnginn f.
I góöa raeiningu gjört var illa
gefa’ lronum dropa’ er kvalir stilla,
því inntökur vildi’ hann einlægt fá;
þaö sló niöur í þenna svipinn,
en þaö var eins og hann væri gripinn
af meiri kvöium cptir á,