Fjallkonan - 24.07.1908, Blaðsíða 1

XXV. árg.
Xr. 30
Hafnarfirði, 24. júli 1908
JÓNATAN t’ORSTEINSSON
Laugaveg 31 Reykjavík.
Stærsta og ódýrasta úrval aí alls
konar húsgögnum.
l/sf Skrifið eftir verðskrá með
rnyndum, sem sendist ó k e y p i s.
Landhelgisvörnin og
fiskiveiðarétturinn.
Ekki uppsegjanlegt mál,
Það er látið heita svo í Uppkast-
inu, að gæzla flskiveiðaróttarins sé
eitt af þeim sameiginlegum málum
Danmerkur og íslands, sem segja má
upp eftir 37 ár.
En ekki er það nema að nafninu
uppsegjanlegt mál, ef nokkuð er að
marka skýringar nefndarmannanna
sjálfra.
Þeir segja. að iandheigisvörn ís-
lendinga sjálfra verði ekki tekin gild
eða viðurkend réttmæt af neinum
öðrum þjóðum, af því að þeir hafa
engin herskip til að annast hana.
Þess vegna verði Danir að samþykkja
eða leyfa alt eftirlit, sem vér viljum
hafa með landhelginni. Annars sé
það marklaust.
Setjum svo að íslendingar segi
upp þessu atriði samningsins og ætli
sér að annast landhelgisvarnirnar
sjálflr eftir 37 ár.
Þá verða þeir að fá sér herskip til
þess, ef sú kenning er rétt, að öðru-
vísi vörn sé marklaus.
Hvað munu Danir þá segja?
Ekki annað en þetta:
Herskip leyfum við ykkur ekki að
hafa. Þið haflð samið um að hafa
hervarnir á sjó og landi sameiginlega
með okkuv, og því atriði samningsins
getið þið ekki sagt upp. Ef þið fáið
ykkur herskip móti okkar vilja, þá
haflð þið roflð samninginn, og við
látum það ekki viðgangast.
Pessu geta Danir svarað og þessu
munu þeir svara, svo framarlega
sem þeim et' nokkurt kappsmál að
halda fiskiveiðaréttinum í landhelgi
íslands, sem þeir fá fyrir landhelgis-
vörnina. Og hver efast um að
þeim verði það kappsmál?
Þá standa íslendingar uppi ráða-
lausir. Annaðhvort verða þeir að
vera varnarlausir eða að ganga að
þeirn kostum, sem Danir setja þeim
um landhelgisvörnina, og fela þeim
hana fi'amvegis.
IÞetta verður ein afleiðingin af
því, að hafa hermál óuppsegjanlega
sameiginleg með Dönum, eftir því
sem Uppkastsmenn segja sjálflr.
Danir geta um aldur og æfl kraf-
ist þess, ef þeim sýnist, að hafa í
sínum höndum landhelgisvörnina við
fsland, og sett það upp, að eiga
landhelgina í staðinn jafnt og íslend-
ingar.
Það er nógu kænlega ráðið, að
láta- það heita svo sem landhelgis-
vörnin og fiskiveiðarétturinn sé upp-
segjanleg mál, en láta það ekki vera
í raun og veru.
Alveg eins og að láta ísland heita
frjálst og sjálfstætt iand, þótt flest
atriði samningsins snúi öfugt við því
heiti.
Líklega má ekki kaila þetta blekk-
ingartilraun.
Heldur hvað?
-----<X>o<>----
2yRjanQ& vlfinn.
Hann var yngdur upp í fyrra, svo
sem kunnugt er, og færður úr stað
um leið. Gamli vitinn stóð orðið
svo tæpt við sjóinn, að honum þótti
ekki óhætt lengur. Úr berginu, sem
hann stóð á, var altaf að springa
meira og meira, svo að honum var
bersýnileg hætta búin. Það mun
hafa verið gert að ráðum hins út-
lenda verkstjóra, er stóð fyrir bygg-
ingu vitans, að reisa hann á þessum
stað, þvert á móti tillögum kunnugra
merkismanna íslenzkra, sem spáðu
því þá, sem nú er fram komið, að
vitanum yrði ekki vært þarna til
lengdar. Sú danska ráðsmenska hefir
orðið landssjóði dýr. Gamli vitinn
kostaði fyrst og fremst afarmikið,
því að verkstjórn öll var þar í mesta
ólestri og ómynd. Og nýi vitinn
kostar líka mikið, — miklu meira
en áætlað var, hátt upp í 100 þús. kr.
að minsta kosti. Lesendur Fjallk.
munu minnast þess, sem kunnugur
maður þar syðra skrifaði henni í
vetur um vinnubrögð þar o. fl., sem
hleypti kostnaðinum mjög fram. Rétt
er þó að geta þess, að öllum ber
saman um, að ekki hafi yRvsmiður
vitans átt neina sök á því, sem mið-
ur fór þar; honum bera allir bezta
orð fyrír dugnað og stjórnsemi, eftir
að hann tók við. En hann réði
ekki öllu um undirbúning sjálfs verks-
ins.
Ekki mundi nú mikið um það
kvartað, þótt vitinn kostaði meira
en gert var ráð fyrir í fyrstu, ef
ekkert væri annað út á hann að
setja. Landanum er hætt að bregða
í brún, þótt bæta verði við áætluðu
fjárhæðirnar eftir á; því slíkt er mi
orðin föst venja.
En nú er það komið upp úr kaf-
inu, að annar stærri galli er á þess-
ari gjöf Njarðar, Reykjanesvitanum.
í suðaustur frá vitanum, þar sem
hann stendur nú, er fell eitt eða
gamall eldgígur, er Skálafell nefnist,
og gnæflr það svo hátt, að vitann
sér eigi, ef skip stefna á hann úr
þeirri átt.
Vitinn heflr eigi verið hafður nógu
hár til þess, að hann næði að lýsa
yflr fellið.
Skip sem koma úr þessari átt — og
þau eru mðrg — eru þvi í hættu
stödd, ef myrkur er og þau reiða sig
á vitann.
Það er því meira en furða, að
landsstjórnin, sem hlýtur að vita
um þetta, skuli eigi hafa gefið út
aðvörun til sjófarenda uro það. Lað
er að visu ekki skemtilegt verk, að
verða að vara menn við vita, sem
stjómin er nýbúin að láta reisa með .
ærnum kostnaði til þess að leiðbeina
sjómönnum. En segja verður hverja
sögu eins og hún gengur, og ekki er
hitt skemtiiegra, að slys hljótist af
þessu.
Sú saga er sögð eftir skipstjóra á
ensku botnvörpuskipi, að hann hafl
aldrei séð vitann á allri leiðinni frá
því á móts við Vestmanneyjar og
upp undir Reykjanes, al því að hann
steíndi á hann úr þeirri átt, er Skála-
fell bar fyrir. En ekki er þessi saga
seld dýrara en hún var keypt og eng-
in ábyrgð tekin á því, að hún só
sönn. Hvort sem heldur er, þá er
það auðsætt, að slys getur orðið að
þessu, og það enda þótt skipstjórar
viti af fellinu. Ekki eru allir svo
vissir um það, hvar þeir eru staddir
í dimmviðri og hríðum, að eigi geti
út af borið þeirri stefnu, er þeir
ætluðu sér.
Hvort sem hér er um að kenna
klaufaskap eða kæruleysi verkfræð-
ings þess (Th. Kr.), er hafði yflrum-
sjónina við vitabygginguna, þá er
brýn nauðsyn til skjótra úrræða.
Umbæturnar mundu kosta mikið að
vísu. Héðan af er liklega eigi annað
ráð en rífa niður fellið, svo að vitann
beri yflr það. Það áætlar kunnugur
maður þar syðra að mætti gera fyrir
8000 kr. En þótt það kostaði meira,
og jafnvel hvað sem það kostar, þá
má ekki við svo búið standa. Og
hið minsta, sem hægt er að ætlast
til af stjórninni, er að hún auglýsi
fyrir sjómönnum þennan annmarka
á vitanum — og geri það undir
eins.
Uppsegjanlegt. —Óuppsegjanlegt.
Uppkastsmenn segja það rangt, að
nokkurt atriði í Uppkastinu sé óupp-
segjanlegt. Blað ráðherrans sjálfs
segir 7. þ. m. að það séu „algjörð
ósannindi" að utanríkismál og her-
mál séu óuppsegjanleg um aldur og
æfi.
Ætla mætti, að engin þörf væri ab
ræða um þetta, því að enda þótt
það væri hann sjálfur (ráðh.),
sem svona óráðvandlega færi með
sannleikann í blaðinu hans, þá ætti
engum að vera vorkunn að sjá, hvílík
endemis-fjarstæða þetta er.
En nú er það komið í Ijós, að
kosningasmalar Uppkastsmanna tönnl-
ast mikið á þessari heimsku, og þó
að þeir væntanlega geti ekki lifað
lengi á henni, þá er þó réttara að
„molda" hana sem fyrst.
Blaðið kemur með þessar sann-
anir(!) fyrir því að málin sóu ekki
óuppsegjanleg:
1. Að þau orð eða önnur jafngild
þeim standi hvergi í Uppkastinu.
2. Að það sé tekið fram í nefnd-
arálitinu, að samningurinn eigi ekki
að gilda um aldur og æfi.
3. Að 9. gr. kveður svo á, aö
endurskoða megi allan samninginn
eftir 25 ár.
Lessum röksemdum er fljótsvarað.
1. f*að væri hlægilegt, eí þau orð
hefðu staðið í Uppkastinu, að ein-
hverjum atriðum þess mætti aldrei
breyta. Slík ákvæði standa víst al-
drei í neinum lögum. Bessi orð ráð-
herrablaðsins eru því mælt út í hött.
2. Það er rétt, að nefndin segir
í athugasemdum sínum, áð þessi
samningur geti ekki fremur en ann-
ar mannlegur samningur verið til
þess ætlaður, að gilda um aldur og
æfl. En það sjá þó allir: að hann
gildir allur um næstu 25 ár, nema
báðir aðilar (íslendingar og Danir)
komi sér saman um að breyta hon-
um; að eftir 37 ár geta íslendingar
ekki breytt öðrum atriðum hans en
þeim, sem talin eru upp í 9. gr., og
að eítir það gilda öll önnur atriði
hans þangað til báðar þjóðirnar koma
sér saman um að breyta þeim.
3. Allan samninginn má endur-
skoða að 25 árum liðnum. En Dan-
ir mega líka láta það ógert. Þeir
mega neita íslendingum, svo lengi
sem lízt, að fá nokkrar breytingar,
af því að þessi atriði samningsins
eru óuppsegj anl eg. íslendingar
geta aldrei breytt þeim nema með
samþykki Dana — aldrei sagt
þeim upp.
Ef Hannes Hafstein (aðaleigandi
„Reykjavíkur") gerir samning við
Magnús Blöndal um það, að hann
(M. Bl.) skuli bera ábyrgð á öllu
því, sem prentað sé í blaðinu eftir
sig (H. H.) og fá fyrir það ákveðna
borgun, þá vita bæði þeir og aðrir,
að þeim samningi er ekki ætlað að
gilda um aldur og æfi. En þó að
þar standi: „Þessum sanmingi má
breyta að ári liðnu", þá getur Magn-
ús Blöndal ekki breytt honum einn.
Vilji hann að þeim tíma liðnum vera
undanþeginn því, að láta blaðið flytja
1 sínu nafni einhverjar kenningar H.
H., sem hann er andvígur, þá getur