Heimskringla - 23.05.1889, Síða 2

„Heiisirimla,"
An
Icelandic Newspaper.
P’VBLISHED
eveiy luursday, by
Thb Hkimskkingla Printing Co.
AT
35 Lombard St......Winnipeg, Man.
Sub8cription (postage prepaid)
One year...........................$2,00
3 months........................... 1,25
3 months............................. 75
Payable in advance.
Sample copies mailed free to any
address, on application.
Kemur út (að forfallalausu) á hverj-
im flmmtudegi.
Skrifstofa og prentsmiSja:
35 Lombard St........Winnipeg, Man.
BlaSiS kostar : einn árgangur $2,00;
bálfur árgangur $1.25; og um 3 mánubi
75 cents. Borgiet fyrirfram.
Uppiýsingarum verð á auglýsingum
„Heimskriaglu” fá menn á skrifstofu
blaðsins, en húp er opin á hverjum virk
um degi (nema laugardögum) frá kl. 9
fi ffl. til hádégis og frá kl. 1,80 til 6 e. m.
A latigardögum frá kl. 9 til 12 hádegi.
KarUndireins og einhverkaupandi blaðs-
1 ns sklptir um bústað er hann beðinn aS
senda hina breyttu utanáskript á skrif-
stofu blaðsins og tilgreina um leið fyrr-
verandi utanáskript.
Utan á öll brjef til biaðsins skyldi
skrifa: The Heirnxkringla Printing Co.,
35 Lombard Street, Winnipeg, Man . eða
O. Box 305.
KAUPENDUM UHKR.”
og öðrum viðskiptamöiiuum vorum
& íslandi kunngeruin vjer hjermeð,
•að herra Sigurður Kristjánsson, bók-
eali, i Reykjavík, er aðal-umboðs-
anaður vor á fslandi, og hefur fullt
vaid til að innkalla andvirði bj&bs-
íns eða gera aðra samningff sölu
jiess og ötvegun áhræran4í.
, ; _ f
VOT& og alla ein-
^•5’iAka kanpendur blaðsins viðsvegar
um landið biðjum vjer pví vinsam-
samlega að snúa sjer til hans fram-
vegis, sem og að mörgu leyti getut
verið peim pægilegra, heldur en að
skrifa og senda peninga heiman að
frá sjer vestur um haf.
Útg.
LANDNÁMSSÖGU-MÁLIÐ.
ílppástunga vor utn söfnun
pessarar sögu hefur fengið góðar
undirtektir hjá íslendingum hver-
vetna i pessu landi. Og af hinni
fróðlegu ritgerð eptir ónefndann
mann heima á íslandi, sem prentuð
<«r í öðrum dálki pessa blaðs, er
auðsætt, að einnig par fær tnálið góð
ar undirtektir, og hefur pegar vak-
ið eptirtekt. Það ætti lika að vera.
íslendingar, pó hingað til lands
sjeu komnir, halda allflestir áfram
að vera íslendingar eigi að síður.
Saga peirra er pví að vissu leyti ó-
aðgreinilegur hluti sögu pjóðarinn-
ar. Og sögu pjóðarinnar er ekki
einungis nauðsyn, heldur einnig
skylda að vernda frá glötun, eins pá
kafla hennar, er myndast í útlönd-
um, eins og pá kaflana, er myndast
& íslandi sjálfu. Án útlendu kafl-
anna er pjóð-sagan ekki fullkomin.
Ritgerð pessi um ulandnáms-
sögu”-safnið er líka órækur vottur
pess, að til eru menn á íslandi, er
vilja hlynna að pví máli, og vilji
peir hlynna að einu, vilja peir og
hlynna að öðru. Það aptur er ljós
vottur pess, að saman fer að draga
með mönnum hjer og heima. Það
fer máske hægt og seint, en pegar
byrjunin er fengin, pá er hið erfið-
asta frá. Látum blöðin, og ein-
staklinga heima, rista oss nið eius
og peim pykir pörf til vera. Ef
vjer verðskuldum pað ekki, skaðar
paðossekki. Tíminn kemur að peir
breytaskoðunum sinum,aðpeir neyð-
ast til að viðurkenna oss sem starf-
andi og nýta menn, sem íslendinga
og bræður sína. Þessi skoðun er nú
pegar farinn að ryðja sjer til rúms.
Eitt blað (wLýður”), er nú pegar
fengið, sem öðruvisi lítur á íslend-
inga hjer í landi, heldur en flest
hin blöðin hafa gert, og er pað góð
byrjun. Það er líka fullkomin á-
stæða til að ætla, að pað bíði ekki
svo langur timi til pess íslending.
ar í pessu landi fara að hafa meir-
en litil áhrif á allar greinar pjóðlífs-
ins á íslandi, og pegar svo er kom-
ið að pað fer að sjást, pá höfum vjer
sigrað.
Að almennur áhugi sje vaknað-
ur hjá ísler.diiigum i pessu landi
með að fá sögu pjóöflokksins ritaða,
er ef til vill of sagt, en áhugi fyrir
pvi máli er óneitanlega fyrir löngu
síðan vaknaður hjá mörgum. Það
vakir eflaust fyrir mörgum óljós
hugmynd um pörf á einhverju pess-
háttar. Þeir geta máske ekki gert
sjer verulega grein fyrir hvað pað
er, en finna vöntunina engu að síð-
ur. Sumstaðar hefurpessi hugmynd
pó dregist saman i svo greinilega
heild, að pörf á söfnun sögu peirr-
ar byggðar hefur verið látin i Ijósi
á opinberum fundum. Það er full—
komin sönnun fyrir pvi, að áhug.
inn fyrir málinu er vaknaður, að
pað er álitið áhugamál, pó mynd-
irnar sem pað íklæðist vitaskuld
verði meira og minna ólikar. Við
pví er að búast.
En pó nú áhuginn væri al-
mennur, pá er vitaskuld að sagan
safnast ekki fyrir pað einungis. Ef
hún á að hafast sainan, purfa að
koma fram einn eða fleiri menn í
liverri byggð eða nýlendu til að
brjóta ísinn og byrja á verkinu.
Og pað er æfinlega pað örðugasta,
að byrja. íslendiugar eru svo van-
trúaðir á mátt sinn og megin, að
peir veigra sjer við að taka að sjer
forustivna, í hverju sem er. Þeim
dettur i hug, að einhver hneykzlist
& pvi, ef peir fari að trana sjer fram
ótilkvaddir, og svo óttast peir útá-
setningar og ávítanir fyrir tiltækið.
í pessu tilfelli er petta líka pvi
fremur eðlilegra, par sem um skóla-
gengna menn er naumast að gera í
nýlendunum. en sá hugsunarháttur
er orðin svo rótgróinn hjá öllum
porra íslendinga, að skólagengnu
mennirnir hafa allsherjar einkaleyfi
til að vinna að pessum og pvilíkum
störfum, og að leikmennimir megi
pess vegna ekki snerta pau með sin
um minnsta fingri. En ætli nýlendu
menn að býða eptir pví að skóla-
gengnir menn búi meðal peirra, er
riti söguna við tækifæri, er hætt við
að glatist mörg merkileg atriði úr
sögu hitina fyrstu landnámsmanna.
Það vitanlega er ekki—eða er
ekki að vænta eptir að pað sje—
óskólagenginna manna meðfæri, að
rita söguna eins og hún á að koina
á prenti. Að draga sögur allra ný-
lenduanna saman i eina heild og
gera pað svo vel sje, er meira en
lítið vandaverk og ekki svo ýkja
margra manna ineðfæri. Sá sem
pað gerir parf fyrst og fremst að
vera æfður sagnaritari, og svo parf
hann að vera alveg óháður ölluin
flokkum og einstaklingum, er sjer-
staklega koma við söguna. Annars
má búast við að sagan verði meira
eða ininna hlutdræg, ogpá um leið
missir hún gildi sitt. En pað er sitt
hvað að rita sögu-ágrip hinna ýmsu
nýlendna og að færa pær allar sam,-
an f eina heild, i eina allsherjar
sögu undiíbúna undir prentun. Auð-
vitað má pað ekki heldur vera part-
iskur maður, sem ritar nýlendna-
sögu-bálkana, en pó honum kynui
við og við að skjátlast í pví efni,
pá getur æfður sagnaritari nokkurn
veginn sjeð pað á anda sögunnar,
hvar of borið er i og hvar dregið úr,
°g hegðað sjer samkvæmt pvi.
Hugsanlegasta, og sú eina að-
ferð. sem vakað hefur fyrir oss að
væri r.auðsynleg til að fá nokkru
framgengt í pvi að safna sögunni,
er, eins og áður hefur verið minnst
á, annaðtveggja að fá stofnaða deihl
hins islenzka bókmenntafjelags hjer
vestra, eða að konia upp sjerskyldu
bókmennta- og sögufjelagi. Það
hefur verið bent á að heimskulegt
sje að hugsa sjer að fá stofnaða deild
af íslenzka Bókmenntafjelaginu og
deilan milli deildanna i Reykjavik
og Kaupmannahöfn dregin fram sem
ástæða. Það má vel vera að pað
sje góð og gild ástæða, pó ekki
purfi paðbeinlínis að vera svo. Báð-
ar vilja hafa töglin og hagldirnar,
að pví er snertir stjóm og stefnu
fjelagsins, og báðar vilja gína yfir
sem inestu aftekjum pess. Við pvi
yrði naumast að búast, pó hjer í
landi yrði stofnuð deild af fjelaginu.
Fjelagsmenn hjer mundu ekki kæra
sig uin að taka fram fyrir hendur
Rvikur-deildarinnar. Þeir inundu
gera sig ánægða með sinn amerik-
anska verkahring, enda ætti hann
að geta orðið nógu víðáttu-mikill
með timanum, til að fullnægja pörf-
uin einnar bókmenntafjelagsdeildar.
Ef á hinn bóginn að pað fjelag er of
stórt og ineðlimir pess og stjórn-
eudur of nærsýnir til pess að vilja
útvíkka starfsvið pess, vilja undir
engum kringumstæðum hafa stærri
verkahring en ísland eitt, aðundan-
tekinni lítilfjörlegriselstöðu i Khöfn,
og geta ekki liðið að íslendingar
búsettir i öðrum löndum hafi nokk-
uð í pvi að segja, pá er ekki meira
um pað. Þessháttar fjelagslega
steingerfinga er óparft að sækja til
íslands. Menn hafa meir en nóg
efni í pá meðal peirra íslendinga,
sem hingað eru fluttir. En pað væri
laglegt ogsýndi pióðrækni, að menn
hjer byðu pessa samvinnu og í peirri
grein reyndu til að stýrkja bróður-
bándið, er saman á að tengja íslend-
inga hjer og á föðurlandinu. Neit-
aði bókmenntafjelagið, næði ekki
boðið lengra. Menn spiluðu pá upp
á sinar eigin spitur.
Að koma upp sjerstöku fjelagi
hjer, er ynni í líka átt og islenzka
bókmenntafjelagið, ætti ekki að vera
ómögulegt. Auðvitað, ef menn ætl-
uðu að raka saman heilum hópum af
inönnum í hinum ýmsu byggðum ís
lendinga, allt sundurlaust og botn-
laust, eins og hin mörgu, skamm-
lifu og litilvirku fjelög vor hafa
gert allt til pessa, pá er varla hugs-
andi að mikið verði ágeugt. Það
hefur heldur aldrei verið hugmynd-
in, að byrja pennan fjelagsskap með
pví fyrirkomulagi.
Winnipeg-menn vitanlega verða
að ganga á undan, ef nokkuð á að
ganga, og vegna kringumstæðanna
að vera á undan allt i gegn. Þeirra
sjálfsagða hlutverk er pví að mynda
fyrsta fjelagið. Til að byrja með
væri nóg að I pvi fjelagi væru 9-15
menn, og svo margir menn hlynntir
pessu máli ættu sannarlega að vera
til í Winnipeg. Það parf ósköp
fyrirferðarlítið lagasafn or wreglur”
til að halila jafnfáum mönnumf skefj
um, ekki heldur pyrftu peir stórann
fundarsal, nje heldur pyrftu útgjöld
peirra fyrst um sinn að vera tilfin’n-
anlega mikil. Fyrsta og æðsta skil-
yrðið er, að ekki taki sig aðrir til
að mynda pennan fjelagsskap en
peir menn, sem treysta sjer til að
halda peirri sarovinnu áfram til
prautar, að svomiklu leyti sem nokk-
ur getur sjeð pað fyrirfram.
Eptir að pessi fjelagsvísir er
fenginn, verða fyrstu verkefni pess,
að senda útbrjef um hinar elztu og
stærstu byggðir íslendinga, til ein-
stakra inanna, er líklegastir pykja
til að gangast fyrir samskonar fje-
lagsskap par. Og i nýlendunum,
öldungis eins og í Winnipeg, parf
að leggja aðal-áherzluna á pað, að
velja einungis samhenta menn, og
fyrst um sinn taka ekki nema sár-
fáa menn i fjelagið. í 5 elztu bygð-
unum, sem sje, Winnipeg, Nýja ís-
landi, Argyle, Dakotaog Minnesota
væri nóg að samanlögð tala fjelags
manna væri um 50, fyrst um sinn,
á meóan ekki er annað haft fyrir
stafni en söfnun sögu-kaflanna. Og
ef allir pessir menn, pó smn hópur-
inn væri I hverri byggðinni, hlýddi
einum og sömu reglum, og allir
ynnu einhuga að einu og sama verki,
er efalítið að peir afköstuðu ekki svo
litlu.
Eptir fólksfjöldanum i pessum
upptöldu byggðum væri sanngjarnt
að talafjelagsmanna væri pessi (peg-
ar gert er ráð fyrir 15 mönnum i
Winnipeg-deildinni): i Nýja íslandi
10, Argyle 5, Dakota 15 og Minne-
sota 6 ; í 5 byggðum pvi samstals
51 menn i fjelaginu. Fyrst um
sinn væri ekki nauðsynlegt að
stofna deildir í fleiri nýlendum, af
pví pær allar eru svo ungar, að ná-
lega öllum er saga peirra kunn frá
upphafi.
Það er nærri ótrúlegt að ekki
fengjust svona margir menn saman,
efpess væri leitað. Og yrði fjelag-
ið stofnsett, væri óparfi að láta pað
veslast upp í aðgerðaleysi. Það
yrði ekki svo pungt í vögunutn
vegna mannfjölda, að pað pess
vegna yrði óviðráðanlegt, prátt fyr-
ir að pað gripi útyfir allar stærstu
nýlendurnar. Og stærra fjelag en
petta hefur enga pýðingu, nje hefur
pað nokkuð gottí för með sjer, til að
hyrja með. Gengju pessir fáu öruggt
að verki mundi heldur ekki standa á
að fleiri fjelagsmenn byðust. En peir
sém sagt hafa enga pýðingu fyrr en
sÖgusöfn nýlendnanna eru fengin og
fyrir hendi er stærra, margbreyttara
og kostnaðarmeira verk. Að fjelags-
skapur, byrjaðurí svona smáum stil,
hepti að allra minnsta leyti framfara
tilraunir einstaklingsin I aðra átt, get-
um vjer ekki sjeð. Sú skoðuii ætti
ekki að fæla neinn frá að vinna í
fjelaginu.
Það er auðvitað, að einstakling-
urinn getur gert petta, getursafnað
sögu-atriðunum og siðan samið sög-
una, án pess að verða aðnjÓtandi
annara manna styrks, svo fratnarlega
sem efni hansbgkringumstæðurleyfa.
En að verkið fyrir pað gengi nokkuð
greiðlegar eða yrði nokkuð betur af
hendi leyst, er ósýnt. Að höfund-
ar landnáma sagna íslands rituðu pær
án pess að stofna fjelög til pess, er
engin sönnun í pví efni. Það verðut
ekki sjeð af sögunum, að á sagnarit-
öld íslands hafi verið mikið Uiti
fjelagsskap til annars en að berja
ánáunganum, að minusta kosti geta
sögurnar aldrei um bókmennta- eða
nein önnur pvilik fjelög. Þessvegna
er pað ekki ósennilegt að forfeður
vorír brosi I kampinn, svo frainarlega
sein peir vita nokkuð I pennan heitn,
pegarpeir sjá afkomendur sina, sem
uppi eru á seinni hluta pessarar aldar,
vera að bera saman peirra tlmabil við
nitjándu öldina, að pvi er fjelags-
vinnu snertir.
Um form sögunnar ætlum vjer
ekkiaðtala að svo stöddu, etida er
pað fremur fjelagsins að segja en
einstaklingsitis. Þess skal að eins
getið, að oss hefur aldrei dottið í hug
að hún yrði mestmegnis ættartölui
peirra, er út liafa flutt af íslandi. Hún
yrði páekki saga, heldur nokkurs
konar ættartals-skrá, eða nafna-
registur, sem að visu gæti verið fróð-
legt safn, en allsendis ónauðsynlegt
fyrir pjóðflokkinn.
Mjer varð snöggvast litið á 52.
blað wHkr.” f. á (1888) og kom
niður á ritgerð, er telur pað sjálf-
sagt, að ritin sje wIandnámssaga
íslendinga I Vesturheimi”, saga hins
nýja landnátus peirra.
Þessu er jeg að öllu leyti sairi-
dóma, en til pess útheimtist að peir
sem söguna semja, hafi öll nauð-
synleg áhöld við hendina. Nú er
hætt við að sá eða peir, *er takast
slikt verk á hendur, eigi bústað
sinn I Ameriku, og bresti pví áhöld
(rit) og sagnir um pað, og að peir
vitipá ekki heldur hvar slfkt er að
finna, eða hvaÖ sje til. Mjer hefur
dottið i hug að rita dálitla leiðhein•
ing, er jeg frekast veit, ef hún gæti
peim að haldi komið á einhvern hátt.
Hið fyrsta er verður fyrir mjer,
er,w TJMfí URÐARBRJEF"Ein-
ara bónda Ásmundssonar í Nesi í
Höfðahverfi. dags. 4. febr. 1880.
Brjefið er ritað að tilmælum nokk-
ura manna I Þingeyjarsýslu, er löng-
un höfðu til að koma upp fjelagi,
er stæði fyrir flutningi manna til
Vesturheims, og sæu um að peir
fengju par óbyggt land með sem
beztum kjörum. Helsta orsökin til
pessa, er fram var tekin í brjefinu,
var fjárkláði sá, er kominn var upp
á Suðurlandi, sem mundi hafa i för
með sjer h&skalegustu afleiðingar
fyrir land og lýð, með fleiru.
Brjef petta var tekið upp í 8.
árg. wNorðra” (1860), 8. tbl. bl. 13.
°g 14. og fylgdi pví athugasemd rit-
stjóra blaðsins, Sveins Skúlasonar.
Þvf svaraði E. Ásmundsson í 5.—0.
tbl. bl. 17—18, par sem hann end-
urtók ofangreinda ástæðu auk ann-
ars fleira.
Ekki varð neitt um Ameríku-
ferðir um stnn. Leið pví og beið
til pess 1863, að Kristján nokkur
Guðmundsson, er síðar kallaði sig
wísfeld”, úr Þingeyjarsýslu, er num-
ið hafði trjesmíði(?) í Kaupmanna-
höfn, tók sig upp paðan laugardag-
inn 14. febr. 1863 og fór til fírasi-
liu, og tók sjer bústað í Rio de Ja-
neiro. Þaðan ritaði hann brjef til
foreldra sinna, dags. 6. júnf 1865,
°g greinir par af högum síiium (sbr.
wNorðanfara” 4. árg. (1865) bls. 11.
og 17). Annað brjef reit hann peim
dags. 20. marz 1872 lfks eftiis
(wNfara” 11 árg. (1872), bls. 73 og
85.
Þetta sama ár (1863) tóku sig
upp 4 Þingeyingar, Jónas snikkari
Hallgrímsson, Jón bóndi Einarsson,
Jón sonur hans og Jónas annar
(föðurnafti óvfst) til vesturfarar. Var
ferðinni heitið til BrasilíU, er helst
nuittdi ákjósanlegur aðsetursstaður.
Hófu peir ferð sína frá Akureyri,
laugardáginn 11. júlf 1863, með
skipi til Khafnar. Þaðan hjeldu
peir fýrst til Han.borgar og paðán til
tiýleiidtiniiar Donna Frandaca í Bra-
siliu, og settust að I Youville.
Ferðasaga Jónasar snikkara, dags.
24. júní 1864, er prentuft I wNorft—
anfara” 3. árg. 1864, bls. 49 og 56
bg framh. hennar f 4. árg. blaðsins
1865, bls. 13 og 17. Nú var farið
að rita um Brasilíuferðir f blöðun-
um. Kom út ritgerð um pær í
wNorðanfara” 1865, bls. 38, eptir
P. M., og önnur í wÞjóðólfi”, 17.
árg. s. á., bls. 100, 131, 136 og
148, för og ferðasögur peirra fjel-
aga m. fl.
Um 1870—71 fór fyrst fyrir al-
vöru að bera á vesturfarahreifingum.
Jóhann nokkur, bóndiá Suðurlandí,
fór vorið 1871 frá Eyrarbakka til
Vesturheims. Brjef fráhonum, dags.
í Washington 8. marz 1872, er
prentað í wNorftanfara” 11. árg. s.
á. (bls. 72). Sama ár (1872) fór
hátt á priðja hundrað manns til
Ameríku (wAmerfka” Akureyri 1873
bls. 1.), og ávalt síðan hafa ferðir
pangað haldið áfram.
Grein um pau mál kotn út í
wNorðanf.” ll.árg. (1872), bls. 71,
75 og 79, eptir Pál stúdent Þor-
láksson, er fór tilAmeriku og gerð-
ist klerkur par. í ýmsuin itmleud-
uni blöðum, einkum norðlenzkum,
eru síðar greinir og skýrslur um
vesturfarir. Þar að auki hafa um
pær verift ritaftir nokkrir sjerstakir
pjesar á islenzku, er jeg vil geta
um til leiðbeiningar, að pví leyti
sem mjer er kunnugt.
fíllJEF FRÁ AMERtKU;
útg. Skúli Magnússon, Reykjavík
1871, 52 bls.
AMERlKA”; útg. Páll Magn-
ússon, Akureyri, 1873-74-5; 5 tölu
blöft.
AIjASKA, eptir Jón Ólafsson
(síðar alp.mann), Washington, D.
0., 1875, 48 bls.
NOVA SCOTIA eður Nýja ís-
land; á kostnað Jóhannesar Arn-
grímssonar, Akureyri 1875, 59. bls.
NtJA ISLAND 1 CANADA.
Útgefið af tilhlutun Canadastjórnar;
Ottawa, Canada, 1875 (meft l&nds-
uppdrætti aptan vift), 24 bls.
BANDAR/KIN, áreiftanleg
skýrsla handa vesturförum (gufu-
skips mynd framan á); pýtt af M.
J., útg. Egilsson(?), Rvlk 1877, 22
bls.
FRÁ NÝA tSLANDI, Mani-
toha, Cáiiada. Útg. Sigfús Ey-
mundsson og Guftm. Lambertsen;
Rvfk 1878, 15 bls.
Jeg ætla mjer ekki að fara
lengra út í efni málsins nje rit-
anna. Það var aldrei tilgangurinn,
heldur að eins að gefa pessar stuttu
leiðbeiningar, ef eitthvað af peim
gæti komið að haldi.