Heimskringla - 05.09.1889, Blaðsíða 2

Heimskringla - 05.09.1889, Blaðsíða 2
„Heifflstfimla,” An Icelandic Newspaper. P^BHSHBD eveiy lnursday, by Thk IIkimskrinoi.a Printing Co. AT 35 Lombard St........Winnipeg, Man. Súbscription (postage prepaid) One year.........................$2,00 6 months......................... 1,25 3 months........................... 75 Payable in advance. Sample copies mailed free to any address, on application. Kemur út (að forfallalausu) á hverj- um flmmtudegi. Skrifstofa og prentsmiðja: 35 Lombard St........Winnipeg, Man. Blaðið kostar : einn árgangur $2,00; hálfur árgangur $1.25 ; og um 3 mánubi 75 cents. Borgist fyrirfram. Upplýsingar um verð á auglýsingum í „Heimskringlu” fá menn á skrifstofu blaðsins, en hún er opin á hverjum virk um degi (nema laugardögum) frá kl. 9 f. m. til hádegis og frá kl. 1,30 til 6 e. m. Á laugardögum frá kl. 9 til 12 hádegi. CSPUndireins og einhverkaupandiblaðs- i ns skiptir um bústað er hann beðinn að senda hina breyttu utanáskript á skrif- stofu blaðsins og tilgreina um leið fyrr- xerandi utanáskript. Utan á öll brjef til blaðsins skyldi skrifa: The Ileimgkringla Printmg Co., 35 Lonibard Street, Winnipeg, Man . eða IS'-P. O. Box 305. ■SJERA FRIÐRIK J. BERGMANN, ttDÓMAR JIELMSKRINGLU”. Andi sjera Friðiks .1. Berg- manns 1 31. og 33. nr. J>. á. (1Lög- bergi” er ekki neitt sjerlega ilm- sætur, enda máske ekki við J>ví að búast um hundadagaleytið. Eptir greinum |>essutn að dæma hefði maður nærri J>ví ástæðu til að í- mynda sjer að guðsmaðurinn hafi reiðzt ,(Hkr.”fyrirframkomnadirfsku sína i því, að líta á einstöku at- riði kirkjumála vorra, án þess fyrst að setja upp presta-gleraugu. Hann að sönnu byrjar á svari sínu (í 30. nr. þ. á. „Lögb.”) ósköp kurteis- lega. Hógværðin og blíðan, sem fáfróður almenniiiirur hefur líka af vana lært að ímynda sjer ein af að- aleiiikeunum hálærðra guðfræðinga, skín j>nr út úr hverju orði. En þegar kemur aptur í hinn 2. kafla, verður ekki betur sjeð en að þol- gæðið þverri og að presturinn hiijóti tlum hverja J>úfu”, eins og nátt blinda bykk jau hestaprangarans forð um. En (>aö er líka máske með vilja gert, til að sýna, að Theory og practioe sje sitt livað og geti iila verið samfara. Fvrst: ksfli ritgerðar prestsins um (tdóina ( Heiinskringlu” ly'tur | allur að játiiiugii kirkjiij>iiigsful]- ! trúanna, að altarisgöngu [>eirra á meðau [>ingið stendur yílr. Haiin vill ekki, og pess er heldur ekki að vænta, gatiga inn á, að J>að sje Jrvingandi lagaboð að ætlast til J>ess að (lallir [>eir som á kirkjujungisitja neyt.i kvöldináltíðarsakrainentisins við J>að tækifæri”. Eu ef J>að er ekki bindandi ályktun, á einn veg tak- inörkun á frelsi einstaklingsins, hvað er J>að J>áV Tiihvers var J>á að i jagast um |>nð á tveimur pinvuin | samfleitt allt svo lengi að hann á engan hátt misbýður lögum og reglum safnað- ar eða kirkjuf jelags. Og svo fram- arlega sem kirkjufjelagið ætlar sjer ekki að ná algetðu einveldi yfir samvizkum allra sinna meðlima, J>á sýnist ekki nema rjett og sjálfsagt að einstaklingurinn einn ráði hvaða dag hann er til altaris, af J>eirri ein- földu, en eigi að siður fullkomlega gildu ástæðu, að hann einn getur með vissu sagt hvenær hann er til- búinn til J>ess. Þar sem ((altaris- gangan er hið efsta stig í guðsj>jó«- ustu safnáðarins”, pá verður prest urinn að afsaka, J>ó mönnum virðist að hvötin til að ná J>ví stigi ætti að koma innan að frá hjá hverjum ein- stökum manni í söfnuðinum, en ekki utan að, gegnum lagaákvarðanir frá kirkjuj>ingi. Auðvitað, ef }>að er meiningin, að presturinn sje svo máttugur, að hann Jmrtí ekki annað að gera en tala, til J>ess að J>að verði, J>á er náttúrlega öðru máli að gegna. Hann þarf þá náttúr- lega ekki annað en að tala, til þess allir lyptist I einu vetfangi upp á efstu rimina í þeim fullkomnunar- stiga. En sje það nú ekki meining- in, þá situr líka við það sem áður var sagt, að það er eðlilegra að hvöt- in til að ná þeirri fullkomnun komi innan að frá hjá hverjum einum. Það hefur líka heyrzt sú kenning heima í söfnuðunum, í einum söfn uðinum að minnsta kosti, aö altar- isgangan sje svo þýðingarmikil at- höfn, að það sje ekki gott að eggja nokkurn einn á að verða hluttakand. í henni, heldur að hver og einn komi óbeðinn, undir eins oghanseigin til finning segi honum að hann sje þess verðugur. En þetta boð þingsins er hrein og bein eggjun, ef það er nokkuð, og þess vegna þveröfugt við þessa að sýnist eðlilegu kenn- ingu. Að ályktunin sje nauðsynleg til að fá kirkjuþingsfulltrúana sjálfa til að vera með í þessu efni, verður ekki sjeð. Það má ganga út frú því sem vlsu, að allur J>orri þeirra manna verða allt af svo lyndir, að þeir hafa of inikinn áhuga fyrir málefni kirkjunnar, til þess að þurfa lagaboðssvipu kirkjuþingsins tii að reka sig áfram, hvort heldur að kvöldmáltíðarborðinu eða öðrum störfum, sem prestarnir stinga upp á að sjeu nauðsynleg. Til þess að fá meginhluta þeirra manna til að vera með, þyrfti þess vegna ekki annað en auglj'sa að fólk yrði tekið til alt- aris einhvern ákveðinn dao. t>eir O mundu fæstir sitja af sjer það tæki- færi, sem þá byðist, til að gera sína ((góðu játniiigu”. Hvernig sem á [>að er litið, verður það [>ess vegna ofan á, að ályktunin hljóti að vera gerð til að þreyngja að frelsinu, til að auðkenna þá, sem ekki finna sig færa til að vera með þann daginn. Eðaef ekkiþað,þá saintsjetilgangur- i inn með henni, að tilkynna almenii- ingi á einn veg enn, að hann sje undirgefinn æðra vaíd, að }>að sje klerkastjettin, sem hjer fari á und- an, og að hinir fáfróðu alþýðumenn verði að gera sjer að góðu að feta í slóðina, og [>akka fyrir leyfið. Allt til að auglýsa vald sitt, allt til að viðhalda lotningunni fvrrir dy'rð sinni I brjósti almemiings, á meðan þess er nokkur kostur. ef eptir a biudur inenn á ei þetta er þvingandi sem sagt er ti lltsaman að það j nái eins víst ugan hátt? En I þeim, ályktun, hvað , [>eir meiin, hins gagnstæða, eins Setningunum að [>essi álvktun j kki tilgangi síiiuni,! að útbolaðir verði af þingi kki eru ælinlega! tilbúnir að hanga í frakkalafi [irest- i og líka sást af mótspyrnunui er hún j anna, snýr sjera Friðrik þannig fjekk á þinginu. Auk þess hefur að það þyki ((stórkostleg hneysa að j " “ „■■'■ ((Hkr.” hefur aldrei haldið frarn liinu gagnstæða, ekki innt í þá átt. ((Að komast í inótsögn við sjálfan sig” á lijer ekki heima. Breytni mót og þirgið með þessari ályktun, eins komast í mótsögn við sjálfan off öðrum fleiri, vfirstiííið völd sín,! gripið iim í verkahring safnaðanna,! svo framarlega sem [>ingið ætlar að lofa þeim að halda eptir nokkurri tutlu af sjálfræði. ]>aðer nær sann- gimi, að söfnuðirnir ráði altaris göiigunni eða ákveði eitthvað uro, hveriær æskilegt væri að sú athöfn færi fram, heldur en kirkjuþingið og það er þó fullmikið álagt jafn- vel [>á. Kirkjufjelagið stendur enn fjær einstaklingnum en söfnuðurinn og hefur þess vegna enn minni rjett en hann til að skipta sjer af honuin, sannfæringunni kemur alveg ekki til í þessu efni. Þegar menn heima í söfnuðunum eru kosnir fulltrúar til að mæta á kirkjuþingi, J>á eru ]>eir alveg ekki spurðir um það, hvort þeir sjeu viljugir til að gerast þvætti- vjel prestanna og segja einungis j á og amen til alls er þeir stinga ujip á. Ekki heldur er þess krafist, að þeir geri sína trúarjátningu fyrir söfnuðinum áður en þeir fara af stað til þings. Að þvílíkar kröfur sjeu í vændum í framtíð'nni, eins og líka má ímynda sjer af sögn sjera Friðriks: ((En eptir J>ví sem kröf- urnar eru skýrari til þeirra manna” o. s. frv., er hvergi nærri ólíklegt og er ekki nema samkvæmt aðal— stefnunni, sem nú sýnist vera, að gefa kirkjuþinginu sem mest völd, svo að [>ví veiti sem Ijettast að fjötra menn með lögum og reglum. Frels- ið, í trúarefnum að minnsta kosti, virðist enn þá svo óþokkasælt hjá flestum prestum, að þeirra mark og mið sýnist, að takmarka á allar síður sjálfræði einstaklingsins. En sem sagt, það eru engar slíkar kröfur gerðar heima í söfnuðunum enn. Ef þess vegna þeim manni gefst kostur á að sitja á kirkjuþingi sem fulltrúi safnaðar, sem hefur bæði vit, vilja og [>rek tilað hahla fram frjáls- legri skoðun á einhverju atriði kirkjumála heldur en prestarnir— og til þess útheimtist ekki neitt ýkja frjálslyndur maður þá er honutn sannarlega ekki annt um skoðan sína ekki annt um að sjá þjóð sína ó- hepta, ef hann neitar að fara. Auð- vitað má hver sem ekki er nógu auðsveipur prestunum, eiga vísa bannfæringu sem vantrúarmaður, fjandmaður kirkjunriar m. m. Til þess að ávinna sjer það, utheimtist að eins ein einasta mótbára, og þó ekki sje nema í einhverju smáatriði. En þar eð prestarnir eru hvorki al- vísir nje alvaldir, þá hræðast ósköp fáir nú orðið þær bannfæringar; þær að líkindum kyrrsetja því ósköp fáa af þeim mönnum, sem í einstöku at- riðum, áhrærandi ytri umbúðir kirkj- unnar, hafa frjálsari skoðun en prestarnir, en sem að öðru leyti er verulega ani.t um að koina skoðnn- um sinum á framfæri. ((I>eir menn” (som samþykktu [>essa ályktun á J>ingi), segir sjera Friðrik, ((mundu ekki gefa kost á sjer á neitt vantrúarþing”. Það @r drengileg hreinskilni þetta. En þá liggnr þó næst að spyrja: Hvar er þá allur áhuginn fyrir málefninu, ef fyrirliðar kirkjunnar, skilmálalaust, eins og nú er tilfellið með kirkju- þingsfulltrúana, ættu kost á að mæta sem erindrekar á vantrúarþingi, en segðu nei við því? Það liti þá hreint ekki óþesslega út, að þeir væru annaðtveggja miður dyggir þjónar, eða að þeir treystu sjer ekki betur en vel, til að halda frain sinni skoðuri til jafns við aðrar. Ekki mundi höfundur vorrar trúardeildar, Marteinn Lúther, undir þeim kring- umstæðum hafa veigrað sjer við að mæta á vantrúarþingi, og það þó hann hefði vitað að J>ar mundu sam- ankomnir ((eins margir djöflar og hellusteinar á húsaj>ökum”. En ( nú er öldin önnur”. Annars er ekki ((Hkr.” ein um hugmyndina að skeð geti að J>eir menn verði kosnir á kirkjuþing, er eptir almennuin mælikvarða prest- anna í þeiin sökum, er mögulegt að liafi einhverjar anti-kristindóins-grill- ur í höfðinu, með öðrum orðurn, er í einhverju kynnu að verða á móti prestahöfðingjunurn. Sú skoðun hef- ur verið látin I ljósi og það af þeim manni, sern sjera Friðrik mundi ekki þora að segja sjer minni mann að einu eða öðru leyti, hversu óbilgjarn sem hann annars kann að vera. Það erþví í J>essari grein, eins og suin-1 um öðrum, að ((Hkr.” stendur ekki ! ein uppi ineð skoðanir, sem ekki | falla alveg eptir saina farvegi alla | leið, sem skoðanir sjera Friðriks. (Meira). Laglega ferst ( Lögb.” að snúit í Einari Hjörloifssvni undan lagi ((Fjallkonunnar”, sein hún beinir að | honum útaf Hellismannasögu. Hann í hefur livorki heilsu, tíma eða vilja | til að leiðrjetta _Heimskriiiglii”, og lætur sig því hafa það, að niæla með að Hellismannasaga sje keyjit, svo að útgefendur hennar verði ekki fvrir fjártjónil! l>aðer [>ó sannast, að þá fyrst er nú ((skörin komin upp í bekkinn”, (>egar „Lögberg ingar” auglýsa að þeirn sje annt um að útg. (tHkr.” skaðist ekki á fyrir- tækjtun sínum. ( Heyr firn mikil!” Ef maður setur nú svo, að ((Heimskringlu”-mönnum skjátlist í eins mörgu eins og ((Lögb.” gefur í skyn, þá sjá allir heilvita menn, að það er sitt hvað að leiðrjetta allar þær villur og að leiðrjetta þá þeg- ar þeir gefa út Hellismannasögu, af því sú saga kemur ekki út opt, heldur I eitt skipti fyrir öll, um fleiri ára tímabil, að minnsta kosti. Tímaleysi i því tilfelli ætti því ekki að geta ráðið, og það iná heldur ekki ráða í þvílfkum kringumstæð um, þegar unr er að gera að vernda alþýðu. I>að má ekki undir þeim kringumstæðum hugsa um það ein- ungis, að útgefendur ritsins skaðist ekki. Þeir eiga að sjá fyrir því sjálfir. Að láta engar aðfinningar koma [>egar gefiðer út eins t(barnalegt”(!) rit og Hellismannasaga á að vera— og hún vitanlega er barnaleg í sam- anburði við t. d. nýju útgáfuna af Robinson Crusoe, sem núna lafir I dindlinum á l(Lögbergi”!—eníþess stað mæla með að hún sje keypt, svo útgefendurnir skaðist ekki! kem- ur líka einkennilega fyrir, þegar það blað á hlut að máli, sem eitt er málgagn íslendinga í Yestur- ha»mi, sem eitt heldur uppi hlífi- skildi fyrir þeim, og sem er hið eina blað í Ameriku, sern nokkurt vit og nokkur meining er i!!! Að J>að var allt þetta—-sem óþarft er að fram- taka, að það er að eigin sögn ein- ungis, aðalliraðrir eru of ((skilnings- lausir” til að meta það—virðist ekki hafa vakað fyrir því, þegar það mælti með að sagan yrði keypt. En þó nú það hafi ekki vakað fyrir því, þá virðist samt að J>að sje eitt- hvað sem vaki fyrir því nú, en það eitthvað er, að halda hiífiskildi fyrir hinum andlega sitjanda sinum, ef mögulegt væri að verja hann fyrir handaálairninír Valdimars As- mundssonar. ÞAÐ MUNAÐI LITLU um daginn á repúblíkafundinurn í Fargo, að herra Eiríkur H.Berginann yrði kjörinn til að sækja um þing- mennsku sein einn af járnbrauta- umsjónarmönnum hins fyrirhugaða ríkis. Við síðustu atkvæðagreiðsl- una í því máli munaði að eins einu atkvæði, og ]>ó snerust allir Grand Forks-búar á móti honum í þeirri fltorpu, þó áður hefði nær helming- ur erindreka þess Counties fylgt honum. Þó nú svona færi, þá eru úrslitin í hæsta'máta heiðarleg fyrir herra E. Bergmann. Þau sýna ljós- lega að hanu hefur meira en lítið bolmagn í stjórnmálum ríkisins, og að það verði þó enn greinilegar leitt i Ijós með tíinanum [>arf alls ekki að efa. ♦ -♦ „Hkr.” hefur borizt grein frá herra G. Eggertssyni sem svar til herra B. L. Baldvinssonur. En af pvi ákveðið var að taka ekki ineira i blaði'S af ritgerðuin um pað efni, verður greinin ekki birt á prmti. Jafnframt ftnnst oss skylt að geta pess, að herra 0. E. tilfierir eptir- fylgjandi vottorð til sönnunar pví, að herra B. L. B. haft máske ekki haft alveg rjett fyrir sjer í öllu: „Eptir ósk herra G. Eggertssonar get jeg með áRiegju og undir eiðstilboð vitn- a 1S, að fjelagi minn, Júlíus sál. Jónasson, sagði injer skömmu fyrir andlát sitt, þeg- ar við vorum vestur í Qu’Appelle-dal. að hann ætti hjer í Winnipeg $HK) ígeyinslu hjá óliefndum maiini, er iianu gæti veitt móttöku niersem liaun vildi”. Winnipeg, 5. júlí 1889 Friðrik Jófutnneeson. Þ.IÓDHÁTÍHAR ILEDA FLUTT AÐ MOl N'TAIN 4. JÚLÍ 188«.*. En þegarvjernú aptur tölum um fram- farir vorar, pá er pað hvorki áhugaleysi nje atorku vöntun, sem hamlar peim hjer, eins og pær gætu orítið, heldur er pað ráðleysi og tljótfærni. Vjer erum frara- gjarnir að náttúru og viljum ekkistanda öðruin á buki að áliti og dugnaM; en vjer tökumst surnir of mikið i fang, og lít- uni þá einutt á betri flötinn á kringum- stæðunum, en aldrei á baklilutann, og láturu svo vaða á sútium straumöldur til— fellanna á pessari krákuskel, en húu veltur pá opt iiin pegar miniist varir, og vjer lendum í einlægu skulda kviksynd i er hvergi getur haldið oss uppi. ((Svo fer um sjófertS pá”, því verkanin verttur að iíkjast orsökinni. En hamingjunni sje pó lof, þafi er gleðiiegt að geta iýst pvíyfir, að starf vort hjerí þessi fáu ár sítian vjer fiuttum hingað, er orðið mik- ið og blessunarríkt, og nær því ótrúlega mikið á svo stuttum tíma þá litið er til efnahagsins, sem enginn var til að byrja með. Samvinna vor við hjerlenda menn, starfsemi peirra, verklægni og búfrœði eptir hjerlenzku ásigkomulagi, hefur og kennt oss margt og mikið og verið oss liagkvæmara en miklir peningar, enda pó sumt liafl slæðst par með í okkar garð er síður skildi, og sem hefur gert pað að verkum að þjóðerni vort er meir og meir að uppleysast og ganga úr sjer t. d. tunga vor, þessi dýrmæti menjagripur, er vjer einir höfum vitfhaldið og geymt eptir forfetiur vora sem þjóðtungu Norð- urlanda, en sem aðrir hafa tapað og tor- týnt. En mjer sýnist nú ekki betur en móðurmál vort ætli alveg að fara í hund- ana siftan vjer fluttum hinga* vestur, svo er þatl bjagað og afskræmt orSið. Jafnvel sumir af þjót! vorri eru svo van- vitrir og sjerlyndir a5 þeim þykir jafnvel minnkun at! telja sig íslendinga þá er þeir eru saman vi-8 hjerlenda menn, ef þeir geta nokkurnvegin sioppis með að mæla á enska tungu. Einkum eru þetta ómenntaðar og glisgjarnar telpur í bæjum er leita sjer lofdýrðar á slíkan hátt. Maður sagði injer fyrir nokkru síðan, að hann hefSi í bæ einum hitt stúlku er hann þóttist bera kennsli á og heilsaði henni því á ísleDzku, en hún virti hann ekki svara. Hann spurði hana þá á ensku hvort hún væri ekki frá íslandi en hún kvað ((no” vifi því. Nokkru síðar talaði hann við hana á islenzku, og setti þá ofan í við hana fyrir stórlætið eu liún baft hann blessaðann að opinbera sig ekki, hún yi"5i þá máske a‘8 fara úr vist- inni! Það þyrfti að ver kominn hjer ein- hver Eggert Ólafsson að yrkja um sótt og dauða íslenzkunnar eins og forðum, þegar tunga vor heirna var farin að upp- leysast af dönskunni, en nú ætlar enskan að verða henni að dauðameini. Þetta er orðið að svo ríkum ávana að vjer gætum þess pRKi. ö>ll\i pt oipt,^ h;pp pnnuis sem tönn á festir af ótal smá atviksorðum á ensku í daglegu máli, fyrir utan mörg nefniorð, er íslenzkan getur vel mætt sjálf. Úr þessari kássu er svo búinn til einskonar vellingur sem er rjettur svína matur, og á þessa eru börn vor látin nær- ast með móðurmjólkinni; ((ekki er kyn þó keraldið leki”.—Þa5 er menntunin, það er bókleg menntun sem oss vantar til að halda við þjóðtungu vorri, og vjer þyrftum því það allra fyrsta, af! glæða hana hjá hinni yngri kynslóð vorri. Það er ekki allskostar nóg þó það sje nauðsyn- legt, og óumflýjanlegt, afi börn vor læri ensku til þess að geta staðið í fullkomnu sambandi vis hjerlenda þjóS; en vjer megum til með að mennta þau í íslenzk- unni Iíkii og brýna fyrir þeim hve þarf legt og fagurt sje að halda við móður- máli sínu. 8je þetla látið ógert snúa þau pjer með lítí og sálu að skólamálinu enska eingöngu en hafna hinu, og er þá iila fari'S. Vjer þurfum allir að taka framförum í menntim og upplýsingu, í andlegu og siöferðislegu tilllti, ekki sið ur en því verklega, sem við erum nú koinnir á gó'San rekspöl meö. Ef að vjer að eins ciljum gjdlfir af allri alúð kapp- kosta, að beina anda vorum í þá átt er mi'Sar til vísdóms og upplýsingar, þá eru nógir vegir til ati bæta úr því. Það lesa þvi miður allflestir ekki animð en frjetta- blöð, smásögur líttnýtar og ómerksr bækur, en sumir ekki neitt. Nú úir og grúir fijer af vísinda og iiieniitabókum, er liggja opnar fyrir oss, el' vjer vildum til afnota. A‘8 minnsta kosti er ein bók öllum opiu, það er ta'ik iiáttúrunnar. Gangið þjer með nijer út í aldingarð náttúrunnar eins og hann er núnn indæll og blómum stráður, þjer gangið um þennan garð á hverjum degi, liugsunar- laust eins og vinnudýrin ySar; þjer nierj- ið undir fótum yðar í hverju spori fjölda af jurtum af margbreyttum tegundum aS verkun og ásigkoinulagi, sem alltjer skap- að yður til sjerstakra nota ef þjer kynn- uð rjettilega með að fara. liefur nú þetta nokkurntíma liritið á lmgskot yðar til lofgjörðar og þakklætis við hlnn al- góða höfund náttúrunnar, erj lætur allt er vjer sjáum á himni og jörSu og sem allt er svo fagurt og lærdóinsríkt—bera vott um gœzku sína og alnnetti. Það ætti

x

Heimskringla

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.