Heimskringla - 04.12.1913, Side 4

BLS. 4
WINNIPEG, 4. DES. 1913. FTFPTi ! « » (
HEIMSKRINGL A
Heimskringla
rablished every Tharsday by
The Viking Press Ltd., (Inc.)
StjórDarnefnd;
H. Marino HannessoD, forseti
Hannes Petarsson, vara-forseti
J. B. Skaptason, skrifari-féhirrir
Verö blaösins 1 Canada ok Bandar
18.00 um áriö (fyrir fram borgað),
Sent til Islands $2.00 (fyrir fram
bor^aö).
Allar borganir sendist á skrifstofa
blaösins. Póst eöa Báuka ávísanir stýl-
ist til The Viking Press Ltd.
RÖGNV. PÉTURSSON
E d it o r
P. S. PALSSON,
Advertisiug Manager,
ÍTalsími : Sherbrooke 3105.
Office:
729 Sherbrooke Street, Wionipe?
BOX 3171 Talsiml Oarry 41 10.
tillitslaust til flokka, og- þá helzt í
hæjunum. En bæjarskólunum er
líka mest ábótavant í þessu efni.
Aukakosningin síðasta.
EinSbjr skýrt er frá'í fréttadálki
blaösins, vann fylkisstjórnin stór-
feldan sigur. Fór því einsog getið
▼ar til í síðasta blaði, að Mr.
Bredin ætti ekki annað erindi út
á kosningavöllinn en að sækja.
Hann sótti, en fólk sótti ekki um
Kann, fær hann því að liggja í
stjórnmálapæklinum enn. Fellur
liann þeim mun betur í smekk
»æstj skal maður ætla. Var þó
lest ^iprt til að magna hann til
sigurs. Lét þar Free l’ress, aðal-
málgagn Liberal flokksins, ekki
sitt eftir liggja. Kveld og morgun,
frá því að auglýst var, að Dr.
Montague yrði í kjöri, kom það
með hverja voða-söguna á fætur
annari um mannkostaleysi ráð-
gjafans ; hann var óferjandi og ó-
alandL Hann var sá versti lirapp-
ur, sem stjórnmálasagan á að
iafa getið um. Meðal annars, er
sýna átti mannkostaleysi hans,
var það, að nú endur fyrir löngu,
átti hann að hafa keypt á sitt
band saklausan og mjög góðan
engelskan stjórnarformann í
Ástralíu fyrir 50 pund sterling!
Ódýrir gjörast nú Englendingar,
þegar hægt er að kaupa heilan
enskan stjórnarformann fyrir 50
pund! En sá er kosturinn vænst-
iir, að nóg er til af þeim, Eng-
lendingunum.
Engar þessar sögur komu samt
að notum, og almenningi varð ekki
skotinn skelkur í bringu við “ráð-
gjafann, .sem keypti stjórnarfor-
manninn enska í Ástralíul ”
Yfirleitt ber mönnum saman um,
að s]>akari og kyrlátari kosning
liafi sjaldan veriö haldin. Iífon.'Dr.
Montague íerðast fram og aftur
um kjördæmið, flutti ræður á
ýmsum stöðum og skýrði mál sitt
•g stefnu fvlkisstjórnarinnar. það,
sem þar var framyfir, voru menn
látnir sjálfráðir tim. líkki nokkur
atkvæðasmölun. Menn hlustuðu á
ræður, þar sem báðir flokkar báru
fram stefnur sínar og skoðanir á
fylkismálum, og fengtt svo í friði
að htigleiða, ltvor stefnan væri
þeim ljúfari og líklegri til hags
bóta um komamli ár.
Niðurstaða almennings varð svo
þessi : Dr. Montague er kosinn
með 430 atkvæða yfirburðum, að
því er síðast fréttist. Má þó vera,
að talan sé hærri.
þessi úrsktirður fólks
Samtök.
Samtök ertt oítast nær til góðs.
Ekkert er eins skaðlegt eins og
sundrung. þegar sundrungin ræð-
ur, er hver höndin upp á móti
annari ; menn vega hver að öðr-
um ;.spilla verki og framkvæmdum
hver fyrir öðrtnn ; tortryggja hver
annan, ófrægja hver annann ;
leggja Itver öðrum hugsanir í
brjóst, er þar hafa aldrei búið.
þar sem sundrung ræður í sam-
félaginu, þar eru afrekin íá. það
i eina, sem mönnttm hepnast að
í gjöra, er að reka framförina á
! dj»r. — það góða, það sem lýtur
að uppbyggingtt einstaklingsins og
þjóðfélagsins, ett hitt situr.eftir.
Auðvitað er það, að samtök í
vissttm skilningi géta verið óholl,
geta haft skemmandi afleiðingar.
það er þá að eins, þegar það eru
samtök fárra manna, gjörð til
þess á einn eða annan hátt að
svifta menn réttindum í einu eða
öðru. En jafnvel þá sýnir það oss,
að samtók ertt oft ómetanlegá
gagnleg, ef þeim er beitt í rétta
átt.
þepar samtök myndast með þvf
aitgnamiði, að svifta menn rétt-
indttm,- þá er að eins einn mögu-
legleiki að brjóta þau á bak aftur
— með samtökum. þessi aðferð
hefir ávalt gefist vel, þar sem
henni hefir verið beitt. Samtök
alþýöu á móti konttngsvaldi, hafa
ávalt eiit með því, að ícngist hef-
ir lögbttndin stjórn. þegar samtök
hafa verið ltafm móti kyrkju og
biskupa valdi, hefir það ætíð ent
með veitingu algjörs trúfrelsis.
þegar samtök hafa verið hafin
ge<m verzltinaránauð, hefir þaö
ent með verzlunarfrelsi.
þetta ertt orð og vitnisburður
sögunnar.
Konungseinveldið á Frakklandi,
Englandi og víöar enti með sam-
tökum alþvðunnar, er kom
frjálsri stjórn. Kyrkju og páfa
valdið var brotið á bak aftur með
samtökum aðals og alþýðu ttm
norðurhluta Evróptt. Og verzlun-
ar ófrelsið, — það er ekki fyllilega
brotið á bak enn. Aö vístt er
mönnmn heimilt, að verzla hvar
samtök til liindrunar frjálsri verzl-
un. það tapar málinti, er sektað
svo tugiim milióna skifti. En svo
sat alt þar. Sektin var ekki borg-
uð, félagið ekki uppleyst. Roose-
velt fer frá og Taft tekur við
stjórn. Ilantt nær sektinni og að
nafninu til er samtökunum slitið,
en |)ó hefir félagiö alt í sinum
höndum enn eins og áður var.
Nú stendur yfir mál við jarð-
ræktarverkfæra sölu félagið, “The
International Harvester Co. Hefir
það vitnast við réttarhaldið, að
eignir og umráð félagsins eru í
höndum tveggja fjölskylda, er eiga
alt saman. þessar tvær fjölskyld-
ttr eiva verkstofurnar, einkaleyfin
á öllum vélunum, og hafa því alla,
sem búa ti.m jivera og endilanga
Ameríktt og jarðyrkjtt stunda, svo
gott sem í sínutn höndum. Fast
að helmingi allra bænda, er búa á
akuryrkjusvæðtim þessarar álftt,
skulda besstt félagi, og fjórðungur
þeirra hefir veðsett því allar sínar
eigur.
Vélarnar hafa stigið smámsam-
an í verði um mörg ár síðan ein-
okunin mvndaðist, og öllum keppi-
nautum var vikið úr vegi. Unz nú
er komið svo, að vél, sem kostar
Verzlunarstétt landsins er skip-
ttö 4 ílokkum, er greinast ltver írá
öðrtmj, og á hver sinn þátt í
verzlunarmálum landsins. í fyrsta
flokki eru verkstofu eigendur. Ekki
selja þeir öðrum en heildsölu og
stórkaupmönnum ; eru þeir fram-
leiðendur alls varnings. þá eru
heildsölukaupmenn (Jobbers), og
mynda jieir millilið milli verkstofu
eigenda og stórsölu kaupmanna.
þá koma stórsölu-oattpmenn ; skift
ast þeir í flokka, svo, að einn
verzlar með klæðnað, annar með
matvöru, þriðji með skófatnað,
fjórði ttteð grávöru, o.s.frv. Ekki
gefa þeir kost á, að selja nokkuð
af varningi sinttm til einstaklinga
víðsvegar um landið, né nokkurra
annara en verzlttnarmanna og smá
kaupmanna út um landið. Korua
þá að lokum smákaupmemt.
Allir þessir flokkar verzlunar-
stéttarinnar færa fram verð vör-
unnar. þeim stendur mikið fé í
vörubyrgðum sínum ; þeir verða
að fá laun sín og lífeyri goldinn
að attk. þess utan bætist við vöru-
verðið flutningur og færsla, ltús-
lán, vátrygging o. s. frv. hjá hverj-
tttn fyrir sig. þegar öllu- þessu ’er
bætt við, er varan komin í það
félaoið ttm $50.00, er seld bóndan- j verð, sem almenningur verður að
' $170.00, eða þrefalt meira j gefa fyrir hana. Er sjáanlegt, að
um a
en htin kostar, að frádregnu flutn
ingstrialdL Fáist félagið sektað og
verði uað levst -upp, eru engar lík-
ur til þess, að vélar þess lækki
verði. Jtað skilar að vísu nokkrtt j
af gróða síntim til ríkisins, með I
borgun sektarfjárins, en verzlunar- j
aðferð þess verður sti samu.
miklu lilýtur að muna á verði frá
því, setn htin kostar íyrst, unz hún
- j er komitt út til fólksins. Fyrir-
í j komulag þetta er sterkt. það hef-
ir verið bygt tipp og eflt með sam-
tökum utn marga mannsaldra.
AUir geta séð, að með öllu er
ónauðsynlegt, að hafa þessa ver/.l-
Hið eina, sem virðist geta hnekt j unarkeðjtt svona langa — hlekkitta
vélunum í viðunan- sv’ona marga. Og með einföldum
að stjórnin afnemi samtökum bænda,
því og komið
legt verð, er
tneð ÖIlu veitingu og ábj'rgð á
uppfyndingaleyfum (Patents), en
í þess stað semji einhverja löggjöf,
er heimili ríkinu sjálftt allar upp-
fyndingar gegn einhverri þóknun.
þá þyrfti að taka burtu þau leyfi,
sem nú ertt í gildi, en það myndi
kosta langan og strangan mála-
reksttir og miklar skaðabóta kröf-
tir.
í stað þess að líta þaunig Á, cr
stjórninni kent utn verðið á þess-
a j ttm nauðsynjum. Sagt er, að það
j sé tollur og öfug löggjöf o.fl. Mik-
tveim
er strax hægt
liiiium síðasf-
ið má strax gjöra þó til þess að
lækka verð þessara liluta, ef byrj-
j að er á samtökum á móti. Ef
bændtir hefðu félag með sér í
hverju ltéraði, til þess að panta og
j kattpa allar þær vélar, er þeir
sem þeir vilja, og íleirum er heitn- i þórfnuðust, lækkaði verð þeirra að

ilt, að gerast verzlunarmenn en
áður var. En þó eru til samtök í
verzlunarheimintim, sem enn er
ekki búið að brjóta á bak aftur
af því samtökin vanta á móti.
Ilér, í frjálsu landi, eru til einok-
ttnarfélög, sem þótt þatt hafi ekki
konungsleyfi, eru eins almáttug og j þess'”a'K semja um
gömlti einokunarfélögin voru fyrir
mör^um öldum síðan.
Við þessi einokunarfélög er
stjórn landsins að glima. En
glíma er tvísýn, vegna þess, að
stjórnina þrýtur rnáttp með því að
sama skapi og félögin greiddtt tim-
boðsmönnum sínum í sölulaun og
innheimtu. Jzeirra þyrfti þá ekki
; með. Svo er ekki óhugsandi, að ef
þesskonar bændasamtök gæti kom-
ist á, að félög þeirra gæt-i fengið
aðstoð lijá .stjórn latidsins, til
kaup Jjessara
Ihluta fvrir sina ltönd, og fá þá enn
ódvrari, og ennfremur öll þatt
aukastykki, er til vélanna þyrfti,
sú ókeypis um ákveðinn tíma. þá
gæti og stjórnin, er vald lrefir yfir
járnbrautunum að nokkrtt leyti,
albvðan veitir henni ekki eins ör- j fengið fiutning gjörðan fyrir minna
er tví-
mælalaus. það er vsú ítrasta
traustsyfirlýsing fylkisbúa til
stjórnarinnar, er veitt hefir verið.
Og það er á sama tíma sann-
aefndur löðrungur á þá, er nota
ætla afskræmislegar ýkjusögur til
þess að villa mönnttm sjónir, og
veita sér fylgi. Slík aðferð á mál-
um er ávalt varhugaverð, og í
íylsta lagi öfug við það, sem ætti
að vera. það að heita á menn,
að kjósa ekki ]>enna, án þess að
sýna íram á, því kjósa beri TTinn,
er óp úrræðaleysisins.
Aljiýðuskólamál fylkisins var
haft á takteinum. Bredin var sagt
að segja, að hann ætlaði að sjá
svo tim, að útlenzku mála kensla
færi ekki fram við barnaskóla fylk-
isins. Að þekking og kunnátta
allra útlenzkra barna (óenskfa) á
móðurmáli sínu væri rekin þeim í
kok aftur. Að minni þeirra væri
þurkað út á öllu því, er heyrði til
þjóð þeirra og bókmentum. F,n
það hreif ekki, sem betur fór, og
er ótrúlegt það hrífi, svo lengi
sem yngri kynslóð landnemanna
ekki glevmir komu sinni og íor-
eldra sinna hingað til lands!'
Bredttt var sagt að segja þetta,
segjum vér. Já, vitaskuld var hon-
um sagt að segja J>etta, því hvað
veit hann um skólamál ?
það er ekki móðurmálskensla
barna í alþýðuskólunum, sem
finna má að í kenslumálunum.
það er annað, og vill Hkr. ein-
It'verntíma geta þess, er tími leyf-
ir. En geta má þess strax, að
það hið sama er ekki fylkisstjórn-
arinnar skuld, heldur skólaumsjón-
armánnanna, er almenningur kýs,
uirt fylei orr skvldi. Fjöldinn allttr
j álítur þó, að ekki þtiríi meira
skipa stjórninni að sjá um þetta,
j fara til þingmannsins síns og segja
j honutti, áður en hann leggur á
stað á
létta þessari ánauð af landinti.
þó vita það allir, sem nokkuð út í
það lttigsa, að bóndinn, sem kos-
inn er á þing, hefir engu meiri
mögulegleika á því, en bóndinn,
sem heima situr.
verð, þegar um stórflutning væri
en í að ræða, en ef einstaklingurinn,
fákunnandi og öllu ókunnugur,
semdi ttm það.
Öll landsstjórn, hverju nafni sem
þingið, að hann eigi nú að j llún nefnisti vill vinna ; ha)r lands.
ins. En almenningur verður að j
vita, hver sinn hagur er, og krefj-
ast hans. Bótin fæst ekki á einu I
eða öðru með þvi, að finna að j
öllu, telja sjálfum sér og öðrum J
trú um illt innræti og viljaleysi ;
þingið getur samið lög, er fyrir- | þeirra, er gegna ’ eru opinberu.m
bjóða þessi samtök. það er minst. stöðum, cn finna aldrei hvað bet-
En þeim, setn lögin hljóða uppá, j ur mætti fara, leita að þeim um-
dettur ekki í hug að lilýða þeim. j bótum, og sýna í verkinu, að þjóð-
Vanalegast svara þeir þeim lögum j in sjálf sé fús að sínu leyti að
tneð því, að hækka verð þeirra jgjörast samverkamaðttr stjórnar-
hluta, sem þeir verzla með. En þá i innar, til þess að koma málum í
er nú kjósendum nóg boðið. Kenna j betra horf.
það er marg-sönnuð saga, að í
því landi, þar sem situr hirðulaus
í
þeir fulltrúa sínttm um þessa verð-
hækkun, og þótt þeir kunni lítið í
tölvísi, geta þeir borið saman j Gg aðgjörðalaus stjórn, að í því
verðið sem var við verðið, sem nú j landi býr sofandi þjóð og dáðlaus
alþýða. “Eftir ítöfðinu dansa lim-
irnir”, og sjúkleiki limanna sækir
til höfuðsins, er engu síður satt.
Ef samtök til framfara og heildar-
velmeguttar vanta, svo er hægri
hönd stjórnar þess lands höggvin
af. Stjórn þessa lands er öll af
j vilja gjörð, til þess að efla hag og
j velgengni þessa lands. En t.il þess
verður alþjóð manna að hjálpa
lika.
Gjöri almenningur enga tilraun í
þá átt, þá er líkast með honum
og sjúklingi, er lætur kallá til sín
læknir. En hann neitar að segja
lækninum, hvað að sér gengur, og
ætlast þó til, að ráðleggingar og
meðul hans bæti sér. ,
-----Til eru ein samtök enn, er
menn gjörðu vel áð hugsa út í.
En það eru samtök til þess að
færa niður verð á lífsnauðsynjum,
svo sem fæðu og klæðnaði. það
cru til samtök nú og þau sterk
hér í landi, til þess að halda lífs-
nauðsynjum í afarverði. Og í Jteim
samtökitm eru bændur og allur al-
menningur þessa lands, sterkasti
])átturinn,* sjálfum sér óafvitandi.
er komið í staðinn. Reka þeir
hann svo miskunnarlaust frá og
kjósa annan í staðinn, er lofar að
koma vörunni niður í það, sem
hún var áður. Og honum tekst
það með því að afnema, með til-
hjálp félaga sinna á þingi, löggjöf-
ina, er hindra átti verzlunarsam-
tökin. Einokunarfélögin eru þá á-
nægð með að setja varninginn nið-
ur aftur, ef burt eru tekin þau
lög, er ná út yfir þau. þykjast þá
kjósendur hafa unnið mikinn og
fríðan sigur, sem von er! Með því
að verða algjörlega undir.
Gangi það hinú veginn, að lög-
in séu ekki numin úr gildi. Til
þess að fá þeim framgengt verður
að setja á stað málaferli við ein-
okunarfélögin. Eftir langan og
kostnaðarsaman rekstur, er oft
tekur fleiri ár, vinnur ríkið að lok-
um og lætur leysa upp félögin. —
þetta hefir verið saga einokunar-
félaganna í Bandaríkjunum og við-
skifta þeirra við þjóðina. Olíuaólu
félagið stóra, “Standard Oil Co.”
er lögsótt um það leyti, sem
Roosevelt er forseti, fyrir ólögleg
að útrýma
töldu.
Eins og nú er ástatt, J)á eru
smáverzlanir út titn alt. J;ær eiga
ervitt uppdráttar, ]>ví þær eru oft
þrjár og fjórar á stað, þar sem
ein gæti verið. En ekki er nema
viss skamtur af vörtitn, sem hægt
er að selja ttm sveitina. Er þar
því fyrst þrefalt til fjórfalt verka-
fólks hald við það sem þarf að
vera. Sjálfsagt tvennu kostað til
bygginga við það, sem vera þarf.
En alt þetta verðttr að koma nið-
ur á vöruverðinu. Svo bætist það
við, að fjöldi mesti af viðskiíta-
mönnum þessara verzlatta standa
ekki í skilum, eða draga borgtin
svo lengi, að með sanngjörnum
vöxtum meðtalið, er frá þríðjung-
ur til fjórðungur skuldarinnar fall-
intt um það hún er borgttð.
J>að er með þesstt fyrirkomulagi,
sem bændttr og almenningur er
einn aðajþáttur í afarverði allra
lífsnauðsynja.
Væri búðirnar færri, væri minni
tilkostnaður að koma vörunni út
meðal almennings. Stæði allir í
skilum, þyrfti verzlunarmaðurinn
ekki að legyia cins mikið á vör-
una til þess að atvinna lians bœri
sig, ef allir borguðti reiðilega.
Almcnningtir liefir ekki athugað
þetta. Vanalegast er smásalantim
kent um verð og- dýrleika nauð-
synjavörutinar. Hoiiiim er formælt
oir það stundum af þeim, sem
meðfram eru orsök í dýrleika
varningsins, — þeim, er ekki
standa í skilum. Sökin er ekki hjá
bjargvættur bygðarinnar, aðal
honnm. Ilann er oft á tíðum
driffjöðrin í því, að nauðsynjar
inn í bygðina. Er með oftrausti til
manna eru fáanlegar, og fluttar
samfélagsins leggur vinnu sína og
fjármuni í fvrirtæki þetta og ttpp-
sker stttndum í staðinn skuldir og
gjaldþrot.
Sökin liggur hjá almenningmtm
sjálfum, að liafa ekki til samtök
með að fá nauðþurftir sínar á því
verði, sem framleiðandi setur, og
kaúpa svo ekki meira, en liver um
: sig fær staðið í skilum með. því
einn óvaninn er það, að kaupa
rneira en þörfin krefur og’ langt
fram vfir það, sem gjaldþolið
leyfir.
þannig lagaðar samataka verzl-
anir og hér er átt við, eru víða í
Norðttrálfttnni og hafa ávalt gefist
vel.
En i sambandi við þannig lagað-
ar verzlanir er það fyrst að at-
huga, að til þess að byrja J>ær
vantar fjöldann bæði kunnáttu í
verzlunarsökum og reikningslega
þekkingu, er úfheimtist við bók-
hald og fleira. En gjöra má gott
úr því.
Víðast hvar má finna J>á verzl-
unarmenn, er taka vildi bænda-
féiög í félag við sig sem hluthafa,
er smátt og smátt léti þau félög
fá meir og meir verzlunina i sínar
bændur, unz að loku'm hún væri
orðin að samtaka verzlun bygðar-
lagsins. Ábati væri fttndinn strax.
Hluthafarnir yrðtt fastir viðskifta-
menn, er stæðu í skilum.
þeir yrði strax aðnjótandi hagn-
aðarins í réttu hlutfalli við inn-
stæðu sína í félaginu og viðskifti
við félagið. Og að lokum, cr allir
væri orðnir sameinaðir um verzl-
anina, gæti varan stigið niðttr tim
það, sem svaraði því, er gjöra
yrði afföll fyrir vanskilum og auka
gróða verzlunar'mannsins.
Er nokkrar verzlanir væri þann-
ig komnar á, gæti þær í félagi haft
hagnað sjálfar, er sá liður í verzl-
sína stórsölubúð, og haft þann
unarkeðjunnf dregur sér. þá væri
líka fundinn betri markaður fyrir
landsafurðir, bví stórsöluhúsin ertt
þau, setn býta þeirri vöru mest út
á meðal almennings. — — —
Til alls þessa verða að vera
samtök. En til þess samtökin fá-
ist, verður að vera tiltrú manna
á meðal. Menn verða að bera
traust hvor til annars. Án þess eí
j alt þetta ómögulegt.
Ef menn sneri sér nú að þessu,
setti sig inn í það, reyndi að skilja
það, og er það engum ofvaxið, en
hætti að þrátta, finna að því, sem
þeir ekki skilja og þar af leiðandi
vita helzt ekki hvað er, yrði fram-
förin meiri og vellíðan, eni nú er.
það er létt að finna að því, sem
aðrir eru að gjöra. það er létt,
að finna að öllu, sem landsstjórn-
in er að gjöra. það er létt, að
secriast vera liungraður og heimta
mat. J>að er létt, að kalla alla þá,
sem bjarvast til fæðis og klæða,
þjófa. En bað er erviðara, að
finna þá stjórn, sem, «etur bætt úr
öllum börfum allra, ef mefin reyna
ekki sjálfir að hjálpa sér. það er
erviðara, að finna það land, sem
vex ósáð. þá veðráttu, sem vefflr
klæði á ráðleysingjann, og þann
guð, sem matar þá, sem aftur
hafa munninn. (
Nýjar bœkur.
Eftirtaldar bækur hafa oss verið
i sendar af kostnaðarmanni, herra
! Sigurði Kristjánssyni, bóksala í
Rvík : Lénharður fógeti,
leikrit eftir Einar Hjörleifsson,
Rvík 1413, 8-vo., pp. 160 ; F r á
ý m s u m h 1 ið u m, smásögusafn
eftir sama höfund, Rvík 1913, 8-vo.
pp. 156 ; II r a n n i r , ljóðasafn
eftir Einar Benediktsson, Rvík
1913 ; og 3ja bindi Sturlungu.
Frágangur bókanna er eins og
búast má við frá bókaverzlun Sig-
urðar, ágætur að vattda. Enda eru
þetta að mörgu leyti bækur yfir
það vanalega, og því skylt að
vanda frágang þeirra.
Smásögurnar F r á ý m s u m
li 1 i ð u m eftir Einar II jörleifsson
er mjög læsileg bók, enda hefir sá
höfundur orð á sér fyrir það öðr-
um fremur, að rita ljóst og lipurt.
t safni ]>essu eru 5 sögur, þrjár
hafa áður komið út : “Á vega-
! mótum”, “Marjas” og “Yista-
skifti”, í Skírni. Hefir þeitn verið
ltrósað að maklegleikum ; fínar og
skarpar sálarlífslýsingar, ’ einkum
þó í þeim tveimur fyrstu. Sú
fyrsta er eiginlega trúarlífs rit-
gjörð í söguformi. ]>að er sagan,
sem nú er orðin gömul, ttm bar-
áttuna milli hinna frjálsari skoð-
ana og þeirra eldri.
“Marjas” er saga, sem hlýtur að
bæta hvern, er hana les. Sama má
að nokkrtt leyti segja um “Vista-
skifti”. þó fanst oss sú saga dálí.t-
ið óeðlileg, er vér lásttm hana um
árið. Og er hún hin sama enn.
Manni dettur ósjálfrátt í hug, aö
Jtorgerður á Skarði sé systir
“þuríðar á Borg” úr “Kærleit.s-
heimilintt”, og þær hafi verið tví-
burar, eða þó öllu heldur, að J>m-
íður sé þarna aftur komin "til sög
unnar”, nú hálfu verri og meiri ’ó-
kind en áður. Eigi sagan að >’tra
virkileg mynd maunlífsins, finst
oss að höfundi myndi verða lcit úr
að finna þau hjón, Jón og þor-
gerði, á landi hinna lifendu. Svo
fáum vér ekki fundið skáldgöfgið í
því, að tengja saman trúna og
fólskuna. þær geta átt leið saman,
lólskan og trúin, en likari til föru-
nauta eru ]>au fólskan og heigul-
skapurinn, því ]>að eru fremitr
samkynja sálareiginlegleikar.
þorgerður er livorki listasmið
eða fagursmíð skapara síns —
sögtihöfundarins —. Hún er frem-
ur samtínings persónuleiki, er tæp-
lega getur skipað skass-sessinn,
sem henni er fenginn.
Margur lýtur að litlu og sutr.ir
höfundar hafa gaman af, að geta
slíka óskapnaði í heimi hugsjón-
anna. En flestir eru þeir nú mjög
miklir meðalmenn.
þá er ný saga, “Anderson”. Er
hún ttm Vestur-íslending, er flul.t-
ist til Ameríku ungur að aldri, en
er nú kominn heim aftur. Helir
hann gr*tt stórfé á fasteigna-
braski í Winnipeg. En nokkuð er
hann aðsúgsmikill, þessi Andersonv
er hann kemur nú heim aítur.
Svo er háttað í sveitinni, að þar
býr ekkja, að nafni Ingibjörg, á
beztu jörðinni, er Grund heitir.
Ilún hefir þá verið ekkja í 10 árv
gifst ung, öldruðum manni og orð-
ið fyrir því happi, að missa hann
strax. Hún er fegursta kona sveit-
arinnar, og er þetta lýsingin : —
“Hún er meðalkvenmaður á hæð,
þrekvaxin, sælleg í andliti, með
mikið, dökkbrúnt, sumstaðar ljós-
brúnt hár, dökkar, nokkuð miklar
augabrúnir, blá, góðleg, draum-
gjörn attgtt, sterklegt, beint nef, í
stærra lagi, fríðan munn, sem
brosir oft yndislega og örlitlar
liendur, setn hún kann að
halda mjúkum og hvítum”.
Kona þessi er meö öðrum orð-
um digur og feit. Misjafn er nú
smekkurinn. En hún gengur í augu
Andersons! Daginn seni Anderson
kemur að Grund er þar staddur
I>orgrímur hreppstjóri og alþingis-
maður, gamall' ekkjumaður og pen-
ing-asál, er verið ltefir að draga sig
eftir Ingibjörgu, en hún verið treg
til ráðahagsins. Er hann i raun-
inni enginn annar en Björn hrepp-
stjóri í heimsókn til Höllu, er við-
sögu kemur í leikritinu “Fjalla-
Eyvindur”. Og eins og Björn er
hann líka í þjófsleit. Að ]>essu
sinni er það unglingsstúlka, er
stolið hafði silfurbelti, er kona
Jtorgríms hafði átt. Er stúlkan nú
á vist með Ingibjörgu.
1 þessum veifunum kemur Ander-
son og hefir tvo til reiðar. Er '
heldur völlur á honum eins og
Vestnr-íslendingi sæmdi : “Sælar
verið þcr”, sagði komumaður rösk
lega og tók í hendina á Ingibjörgu;
“ég heiti Anderson, ég sé að þér
munuð vera húsfreyjan hér ; getið
þér lofað mér að vera í nótt?”
“Kotttttmaður talaði með ofurlítið
útlenzkulegum málblæ ; en annars-
lý'-talaiisa íslenzou”. Eftir að hann
er búinn að spyrja sig fyrir með,
hvað hann eigi að gjöra við hest-
ana, snarast Anderson inn í bæjar-
dyrnar, ný-þvegnar, og segir : “Eg
ætla að fara hér úr rosabullunum’'
— en finnur engan skó-þræl ; sér
húsfreyja það og er ekki sein ai5
bjóða sína þjónustu, stígur á tána
á gestinum og segir honum að
ltafa viðspyrnu við þröskuldinn.
J>etta liertók hjarta vesalings
Andersotis alveg. ITonum verður
að orði : “svona fallega hjálp hefi
ég aldrei fengið”. Verður bráð-
skotinn í hiisíreyju meö það sama.
Vindtir hann sér inn í stofu, þar
sem hreppstjórinn situr, heilsar
honum hvatskeytlega og segir frá
ferðum sítmm á þessa leið : —
“Hingað kom ég frá Reykjavík, til
Reykjavíkur kom ég frá Englandi,
til EnMands kom éy frá Egypta-
landi, til Ewptalands kom ég frá
Tapatt, til Tapans kom ég frá Fil-
ippseyjttnum, til Filippseyjanna
kom ég frá Banadríkjunum”. En
hvenær hann fór frá Winnipeg,
nefnir hann ekki, og er það J)ó
skaði! Við þessar ræðttr allar
verður húsfreyja hrifin, en þær
verka öðruvísi á hreppstjóra, er
fer út.
En nú er stundin komin, eftir
ltina löngu viðkynningu, er varað
hefir siálfsao-t tuttugu mínútur, að ■
binda enda á þessi stríðu ástamál
og hefur því Anderson upp bón-
orðið. Verður húsfreyja vel við,
þó “andmælafýstin sé öflug”.
“Léttir henni fvrir brjósti”, þeg-
ar Anderson er búinn að hafa upp
bónorðið, þó fyrir siðasakir láti
hún sem þetta sé nokkuð snemt,
að ljúka þessu máli eftir ekki
lengri viðkynningu. Anderson út-
rvmir ]>eim efa skjótlega, “því við-
kynning á undan hjónabandi er .
einskisvirði”. Fær hann nú leyfi
h já henni til þess að kalla hana
góðu sína, og er á því engin fyrir-
staða. “Auðvitað er ekkert ljótt
eða' móðgandi við það”, sagði
húsfreyja og liló. Bætir Anderson
þá því'við, að “vitið” komi
þessu máli ekkert við, því “það
væri nokkuð mikil vitleysa að láta
vitið ráða, þegar um gæf-
una er að tefla”. Svo mun víst.
fleirum sýnast!
(Framh.).
Maklegt.
I>eir, sem altaf eru að blaðra
ilt um sína fósturjörð,
verða eins og eiturnaðra
útflæmdir úr þjóðar hjörð. —
Kains skugginn gleypir, glepur
gleði hvers, sem bróöur drepur.—
Nerós æði negg þess pínir
nauðráðin, er móður sýnir.
ÞÞÞ-
/