Heimskringla


Heimskringla - 27.07.1916, Qupperneq 2

Heimskringla - 27.07.1916, Qupperneq 2
HI..V l H E I M S K R I N G L A. WINNIPEG, 27. JÚLÍ 1916. “Mórauða Músin” Sagan MÓRAUÐA MÚSIN, sem nú er aS koma hér í blaSinu, hefir fengiS mikla útbreiSslu á ensku; enda er hún aS flestra dómi vel skrifuS og skemtileg og einkar lærdómsrík.. Margir hafa hvatt oss til, aS prenta hana í bókarformi, og þaS erum vér fúsir aS gjöra, ef nógu marg- ir óska þess til aS borga kostnaSinn. Vér viljum því biSja alla þá, sem eignast vilja þessa sögu í bókarformi, aS láta oss vita sem fyrst. Sagan verSur prentuS á góSan papp- ír (ef hún verSur prentuS) og kostar ekki yfir 50c. Bezti tími að slá hey Hey-uppskeran er einhver mest á- ríðandi ujtpskera bóndans, og sér- staklega nú, þegar útlit er fyrir, að uppskera af öðrum jarðargróða verði í minna lagi. Áður fyrri þurftu menn að slá og raka og hirða heyið með handafla einum og var það oft erfið vinna og reyndi menn, svo að þeir voru oft þreyttir og hálfuppgefnir að kveldi. En nú hafa verkfærin svo létt undir með bóndanum, að heyskapur er nú ekki slitvinna lengur. Menn geta nú með vélum heyjað 6 til 7 sinnum meira hey en áður og verið óþreytt- ir, þar sem þeir áður voru leraðir og 'hálf:uppgefnir. En nú er annað: Margir bændur hugsa, að það sé sama, hvenær heyið sé slcgið, og hvernig sé með það farið. Það er nú einhvej,nvegj inn lítilsvirði í augum þeirra. En ]>að er langt frá að svo sé; því að margar grastegundir eru svo dýrmætar, ef að þær eru slegnar á rétturn tíma og vel hirtar, að þær hafa í sér eins inikið af nærandi fæðuefnum, eins og jafninikil þyngd af korntegundum. Þannig hefir gott hey af rauðum smára (clover) og aifalfa-hey eins mikið vöðvamyndandi næringarefni (pro- tein) i hverju pundi, eins og hafr- ar. En sé grasið slegið á röngum tíma og sé það illa þurkað, þá verða næringarefni þess svo lítil, að það verður injög lítils eða nærri einskisvirði. Og það er óhætt að segja, að engin uppskera borgar( eins vel góða hirðingu eins og gras- j ið eða heyið. Margir bændur stórskaðast á því að ]»eir slá engjar sfnar of seint. J Alt það gras, sem slegið er, þegar fræ þess er fullþroskað, er stórum léttara að þurka en það gras, sein slegið er áður en fræ þess er full- þroskað. En aftur er næringargildi grassins^ sem seint er slegið, svo langtum minna, heldur en þegar það er slegið áður en fræin eru fuil- þroskuð. Fyrst og fremst verður leggurinn á seinslegna grasinu harður og trénaður, og línsterkjan (starch) og önnur næringarefni þess breytast í efni, sem ómögulegt er að melta, og er þvf mjög vanalegt, að nær- ingargildi seinslegna heysins verður helmingi minna, en ef að það hefði verið slegið á réttum tíma. Og sum- ar grastegundir svo sem “Hungar- ian grass”, verða svo harðar, þegar grasið er slegið seint, eða þegar fræ- ið er fullþroskað, að gripirnir snerta það ekki, nema þeir séul mjög svangir. Og éti þeir það, þá verður þeim oft ilt af því. Menn skyldu forðast hvoru- tveggja, að slá heyjið of snemma og slá það of seint. Þegar grasið er slegið áður en það fer að blómstra, þá verður uppskeran miklu minni, því að allar plöntur vaxa þangaði til þær fara að blómstra. En eftirj það, eða þegar þær byrja aðj blómstra, þá ver plantan allri fæð- unni til að mynda frækornin, allri fæðu, sem plantan dróg úr loftinu og jörðunni og varði til að mynda rætur og stöngul og blöð. Hinn rétti tími til að slá er því einmitt, þegar j)lantan er að byrja að mynda frækornin. Þá fá menn mest næringarefni úr grasinu. En oft er það, því miður, að menn geta ekki komið þessu við. Bæði getur veður- lag hainlað því og önnur störf, sem bóndinn verður að Ijúka af áður en hann fer að heyja. Rauðan smára (red clover) ættu menn að slá, þegar einn þriðji blómstranna er búinn að fá hinn dökkva eða brúna lit. En þurfi bóndinn að slá mikið, þá er bezt að byrja undir eins og smárinn er far- inn að blómstra; þá verður þriðj- ungur smárans búinn að fá brúna litinn, þegar bóndinn er að Ijúka við sláttinn. Þó er betra að byrja heldur fyrri en seinna. Alfalfa segja þeir, sem fróðastir eru að menn ættu að slá, þegar einn tíundi er farinn að blómstra, eða þegar menn fyrst verða blómstr- anna varir og er grasið þá um 20 þumlungar á hæð. En- við slátt- inn skyldu menn gæta þess, að láta ljáinn liggja svo hátt, að einstöku greinar og blöð séu eftir á hverri plöntu. Þetta verða menn að gjöra, ef menn vilja láta grasið vaxa upp aftur og fá aðra uppskeru. Margur annar hagnaður er við það, að slá snemma. Ef að illgresi er á akrinum eða enginu, þá slæst það með áður en það getur móðn- að og þarf þá minna að eiga við það eftir á, við næstu uppskeru sérstaklega þó, ef að plægt er upp á eftir eða hófa þarf upp að næstu uppskeru. Þegar smári er sleginn snernma, þá verður fyrsta uppsker- an minni en hún gæti orðið. En seinni uppskeran margborgar það. Hér um bil eini ókosturinn við að slá snemma er það, að þá verð- ur nokkuð erfiðara að þurka heyj- ið. En liti menn til þess, að eitt ton af góðu, vel hirtu heyji er betra en tvö ton af slæmu heyji, þá þurfa menn ekki að naga sig í handar- bökin, þó að mennf slái nokkuð snemma. Þurkun heysins er mjög svo ein- föld. Vatnið í grasinu er um 70 pró- sent, og þurfa menn að koma því niður í 20 prósent. En þess ættu menn að gæta, að vatnið gufar miklu fljótara út um blöðin heldur en legginn. Og þess vegna ríður á þvf, að blöðin brotni ekki af leggn- urn. Grasið lifir nokkuð eftir að það er slegið; en nú eru andar- dráttarfæri grasanna í blöðunum, og brotni blöðin af, þá missir gras- ið andardráttarfæri sín. Þess vegna er brakandi hiti ekki gott heyskap- ar veður. Blöðin brotna þá of fljótt af leggnum. Það ætla margir að hey sé full- liurkað, þogar menn taka heytuggu milli handa sér og snúa hana í harðan streng og finna ekki vætu. HERBERT QUICK MÓRAUÐA MÚSIN. SVEITA-SAGA. Jim ÞagSi. SkoSun hans var sú, aS vegur híns sanna næSi framgöngu fyrr eða síSar, en jafnaSar- lega væri brautruðningur hans seintekinn. “Eg álít”, sagði offurstinn, aS þaS sé skylda okkar, aS gefa fólkinu tækifæri a vali. Eins og mál- in horfa, er þaS Bonnar gegn Jim Irvin. “Þó þaS virSist hlægilegt, þá býst eg viS aS svo sé”, sagSi Jim. "Og hvaS má Jim Irvin svo gegn þessum kappa?” “Mér virSist, sem þú þurfir á hólmgöngumanni aS halda”, sagSi offurstinn. “HvaS á eg aS gjöra meS hann?” spurSi Jim. “AuSvitaS til aS leggja Bonnar a velli viS skóla- nefndarkosninguna”. “Já, en hver mundi reynast megnugur til þess? “Þó eg sé ekki viss um, aS neinn sé þess megn- ugur, þá skal eg þó reyna; því eg býst viS aS eg sé eins vinamargur og nokkur annar”, sagSi offurstinn; "og áSur vikan er á enda, skal eg láta þaS gjörast hljóSbært, aS eg sé viljugur aS þjóna sveitmni minni sem skólanefndarmaSur ’. ÞaS hýrnaSi í meira lagi yfir Jim, en þó aS eins í svip; svo dofnaSi yfir ásjónu hans aS nýju. “Já, en þó þú nú næSir kosningu, þá yrSu þaS tveir á móti einum". “Má vera og má vera ekki, — þaS mun sýna sig síSar. Eftir höfSinu dansa limirnir”, segir mál- tækiS, og viS vitum allir, aS Bonnar er höfuS nefndarinnar eins og nú er. Fái hún sér nýtt höfuS, dansa auSvitaS limirnir meS öSrum hætti. ESa hvaS álítur þú?” “Líklega. En hvaS stoSar svo þetta? Eg verS látinn í friSi hvort sem er þaS sem eftir er af kenn- aratímabilinu. Eftir þaS er bezt aS alt fari veg allr- ar veraldar fyrir mér’ . “HvaS er aS tarna, Jim? Ertu aS tapa kjark- inum? Eg hélt aS þú myndir ekki snúa viS á ný- byrjuSu skeiSi. Því þó eg viti raunar elaki, hvaS þér er í huga aS framkvæma, þá býst eig tæplega viS, aS þú gjörir þaS alt á 9 mántrSum . “Ekki á 9 árum”, svaraSi Jim. “Jæja þá, — ráSgjörum 1 0 ár”, sagSi offurst- inn. “MaSur á mínum aldri gjörist ekki brá^a- byrgSar-endurbótamaSur. En spurningin er þetta: Viltu halda sömu brautina og þú ert byrjaSur á, ef viS gjörum þér þaS kleyft?” “Já, þaS vil eg sannarlega”. “Gott og vel; viS sjáum hvernig kosningarnar fara. Hve mörgum atkvæSum hefir þú ráS á?” Jim setti hljóSan. Þetta var öSruvísi en hann vildi hafa þaS. SkoSun hans var sú, aS hverr kjós- andi ætti aS greiSa atkvæSi eftir eigin geSþótta, en ekki vera klafabundinn hjá einum eSa öSrum. En offurstinn var af hinum gamla, góSa skóla, þaS vissi Jim, og því var hann í bobba. "HvaS marga kjósendur geturSu taliS þinni hliS fylgjandi?" endurtók offurstinn. "Eg held tvo, — gamla Simms og mig” svar- aSi Jim. “Offurstinn hló. "Og hetjan! Þú ert stjórnmálaþjarkur í lagi! Svo þú telur gamla Simms og þig vissa þína menn. Jæja, þaS eru þó tvö atkvæSi fyrir mig. Vera má, aS viS bíSum ósigur; en harSsóttur skal Bonnar verSa róSurinn, og ennþá erum viS ekki sigraSir, Jim minn góSur. ESa hvaS?” XV. KAFLI. Skólanefndarkosningin. MarzmánuSur var kominn, en stórviSburSir höfSu engir skeS. En naumast var vika liSin af mánuSinum, þegar sjá mátti hópa af villiöndum svífa yfir Bronsons tjörninni, og auk þess höfSu nokkrar villigæsir sézt á sömu stöSum. Hér hugSu hinir ungu veiSigarpar, Tóni og Raymond, aS byS- ist góS veiSi, og voru ekki seinir aS fara á stúfana. En á vegi þeirra varS Pétur, vinnumaSur offurstans; og er hann sá þessar ungu hetjur koma þrammandi meS byssur um öxl, rendi hann grun í, í hvaSa leiS- angri þeir voru og gaf sig á tal viS þá. Pétur þótti góS skytta og hafSi víSa fariS. “Þetta er ekkert veiSiland, piltar mínir. Hefir hvorugur ykkar aldrei fariS á virkilegar andaveiS- ar?” spurSi Pétur. “Fjöllin eru ekki rík af öndum”, sagSi Ray- mond. "LítiS um vötn, býst eg viS”, sagSi Pétur. “Þó ætti aS vera þar nokkuS af skógaröndum". “Já, dálítiS meSfram ánum”, sa@Si Raymond, og svo sjást stöku smnum villigæsir; en á þær er ekki stólandi”. “Eg hefi hyetgi fariS”, sagSi Tóni, “nema einu sinni til Minnesota, og þaS var ekki um veiSi- timann . Sú var tíSin, aS Tóni hafSi stært sig af, aS hafa flakkaS til Faribault. Nú var hann ekki lengur hróS- ugur af þeirri för. Svona breytist margur á skömm- um tíma. “Eg hafSi þaS eitt sinn fyrir atvinnu, aS skjóta andir”, sagSi Pétur. 'ÞaS v^lT..viS Spirit Lake. Og sg þekti FriSrik Gilbert eins vel og eg þekki ykkur, og eg hefSi getaS þénaS milíónir eins og hann, ef eg hefSi viljaS. Hann var engu betri skytta en eg. En óyndiS dreif mig þaSan og nú er of seint aS byrja aS nýju; og svo yrSi maSur aS fara svo langt til aS komast á sæmilega veiSistöSvar, aS þaS kost- aSi 9 dali aS senda póstspjald heim”. "Eg hygg, aS viS munum fá allgóSa veiSi á tjörninni innan fárra daga ”, sagSi Tóni. “Svei!” sagSi Pétur, og spýtti mórauSu. “Eg segir ykkur þaS satt, drengir góSir, aS hefSi eg ekki lofaS offurstanum, aS vera kyr hjá honum næsta ár, þá mundi eg hafa lagt af staS á morgun til Sand- hóla í Nebraska eSa Djöflavatns, hefSi eg haft byssu. Þar má skjóta, drengir! Þar má skjóta!" og Pétur spýtti aS nýju. “Ef mín þyrfti ekki viS hérna, langaSi mig til aS fara”, sagSi Raymond. “Offurstinn", sagSi Pétur, “kemst ekki af án mín. Hann þarf minnar hjálpar viS í kosningunum á morgun, ef hann á aS vinna, —- þaS veit hann, karlinn. ‘Eg stóla á áhrif þín’, Pétur minn’, sagSi hann viS mig um daginn. Og hann má líka reiSa sig á, aS eg gjöri honum alt þaS gagn, sem eg get. En hvern þremilinn hugsar hann pabbi þinn, Tóni, aS vera á móti gömlum vini sínum?” “Eg fæ engu tauti viS hann komiS”, sagSi Toni. “Hann er bndamaSur Bonnars og Hákonar eins og þú veizt”. Hann verSur þá aS sitja heima”, sagSi Pétur; “því ef hann greiSir atkvæSi meS Bonnar, þá er bágt aS segja, hvernig fer”. “Pabbi situr aldrei heima; hann hefir ætí notaS kosningarrétt sinn síSan eg fyrst man eftir”, sagSi Tóni. “GeturSu ekki lamaS hann einhvernvegir Fjandi skrítiS, ef strákur á þínum aldri getur ekki ráSiS yfir atkvæSi karlsins. ÞaS mundi mér hafa tekist, ef eg hefSi veriS sonur hans. Jæja, veriS blessaSir, strákar mínir!" Og Pétur hélt leiSar sinnar. "Eg vildi óska, aS eg hefSi atkvæSisrétt”, taut- aSi Tóni í hálfum hljóSum. Eg veit miklu meira um skólann en pabbí; og svo hefir Jim reynst góSu kennari. ÞaS er fjandi hart, aS þeir, sem áhuga hafa á málunum og þekkja bezt til eins og þú og eg, skulum ekki hafa neitt aS segja. ÞaS er hreint og beint ranglæti”. Raymond var afturhaldsmaSur. “Eg býst viS, aS þessu sé hagaS eftir því, sem vitrir menn hafa taliS hygnast vera”, sagSi hann. “Bull!” sagSi Tóni. “Jafnvel Klara systir þín ber meira skynbragS á skólamálin en pabbi". "Ekki er þaS", andmælti Raymond, "og svo er hún blindur fylgismaSur Jims, sér naumast sólina fyrir honum, og mundi fylgja honum, hvort sem aS hann hefSi góSan eSa vondan málstaS”. Já, en pabbi er blindur andstæSingur hans, og þó raunar ekki, honum er fremur vel til Jims, en honum er meinilla viS, aS þurfa aS láta undan. — Hann hefir komiS einu sinni fram sem andstæSingur Jims, og af þeirri ástæSu verSur hann aS vera þaS alt af, til aS vera sjálfum sér samkvæmur, segir hann". En pabbi minn”, sagSi Raymond, “er meS honum. Hann er ekki læs, en hefir þó sínar ákveSnu skoSanir engu aS síSur”. t Stundum held eg”, sagSi Tóni, “aS þess meira sem menn lesa, þess minna viti þeir. Eg vildi aS eg gæti bundiS pabba, svo aS hann kæmist ekki á kjör- staSinn, eSa eg væri bitirm af nöSru og hann yrSi aS sækja læknirinn". Á leiSinni heim til Simms töluðu þeir félagar lítiS; en er bænum var náS, fundu þeir Mrs. Simms í mikilli geSshræringu út af því aS litli McGeehee hafSi veriS aS leika sér meS blástein, sem Raymond hafSi veriS aS nota viS útsæSis-hreinsun. Höndurnar á honum voru albláar og eins var hann í framan, sagSi Mrs. Simms. HeldurSu ekki, Tóni, aS þaS geti skaSaS hann?” Ástu nokkuS af því, Biddi?" spurSi Tóni. Nei! sagSi McGeehee meS auSsærri fyrirlitn- ingu yfir jafn heimskulegri spurningu. Tóni fullvissaSi Mrs. Simms um, aS drengurinn væri óskaddaSur, og hélt síSan heimleiSis. En hon- um var þungt innanbrjósts. Hann var bálvondur út í hina eldri menn fyrir hvernig þeir misbrúkuSu þegnrétt sinn. Var þaS ekki von, aS honum sviSi? HafSi ekká Jim gjört bæSi hann og Raymond aS á- litlegum mannsefnum úr ræflum? Og nú voru þakk- irnar þær, aS flæma átti Jim frá skólanum. 1 garS föSur síns var hann auSvitaS gramastur, og sonar- leg hlýSni og virSing fyrir foreldrunum varS aS lúta í lægra haldi fyrir grémjunni. Hann óskaSi meS sjálfum sér, aS hann gaeti lokaS föSur sinn inni í fjósi og fariS sjálfur og kosiS. Hann óskaSi, aS hann yrSi snögglega veikur af eitri eSa einhverjum öSrum ástæSum, svo aS gamli maSurinn yrSi aS fara eftir lækninum. Já, því gat hann ekki orSiS veikur? HafSi ekki Mrs. Simms veriS í þann veg- inn aS senda eftir lækninum handa Bidda, þegar hann hafSi komiS þar heim og sagt henni, aS þess væri engin þörf? Jú, fólk hræ>ddist eitur meira en nokkuS annaS. Tóni varS alt í einu sem annar mao- ur. Ánægjan skein nú út úr honum, og hann hljóp viS fót heim á leiS. En þeir, sem hefSu séS hann núna, myndu hafa sagt að hann líktist ærslafullum strák, sem hygSi á strákapör, fremur en manni, sem þráSi atkvæSisrétt. “Eg skal sjá fyrir honum!” sagSi hann viS sjálf- an sig. Og glaSur hljóp hann til föSurhúsanna. “Á hvaSa tíma er kosningin í dag, góSi minn?” sagSi Mrs. Bronson viS morgunverSinn næsta dag. "Eg ætla aS fara kringum kl. 4", sagSi maSur hennar, og eg vil ekki hlusta á fleiri röksemdir um kosninguna”, og hann leit til sonar síns. “Konur og drengir bera ekkert skynbragS þar á”. Tóni tók þessari áminningu meS stakri undir- gefni. Yfir höfuS hagaSi hann sér óvenjulega stilli- lega þennan morgun, líkt og maSur, sem er aS fara í langferS frá öllum sínum, eSa er í þann veginn aS gifta sig, eSa sem býr yfir djúpsettunj svikráSum. “Eg býst viS, aS þú farir á andaveiSar, eins og undanfarna daga”, sagði Bronson glettnislega, "þó smá hafi veiSin orSiS?" “Ekki í dag”, svaraSi Tóni. “Eg hafSi ætlaS mér aS eitra rúsínur fyrir gófers; þeir fara aS gjöra vart viS sig á ökrunum í apríl-byrjun, og er bezt aS útrýma þeim sem fyrst". “Ekki fyrr en í maí”, sagSi Mr. Bronson. Ln hver hefir kent þér, aS útrýma þessum skaSsemdar- dýrum meS eitruSum rúsínum?” "Eg lærSi þaS á skólanum. Jim lét mig lesa rit- gjörS um útrýming gófera. Þú átt aS láta stryknin- eitur innan í rúsínurnar. Dýrin eru vitlaus í rúsínur og eitriS er bráSdrepandi”. “Einhver flónska þetta, býst eg viS”, sagSi Mr. Bonnar um leiS og hann reis á fætur. “GjörSu sem þér líkar, Tóni; en farSu varlega”. Tóni eyddi tímanum frá hálftólf til hálfþrjú í aS horfa á klukkuna. Þegar hana vantaSi 20 mín- útur í þrjú, var hann kominn út í skemmuna og tek- inn til starfa. Pennahníf hafSi hann í annari hendi, og smáir stryknin-krystallar í baukloki voru fyrir framan hann, en á hvora hliS þess voru tvær undir- skálar meS rúsínum á; á þeirri vinstramegin vöru hinar vanalegu ómenguSu rúsínur, en á hinni voru aftur þær eitruSu; eitraSi Toni þær meS þeim hætti, aS hann skar svolítiS gat á hverja rúsími og stakk svo stryknin-krystalli inn í. ViS þetta starf undi Tóni sér svo vel, aS hann ýmist söng galsafulla söngva eSa blístraSi fjörug danslög. HefSi flestum þótt gaman aS vera í skemmunni og horfa á hann, nema smádýrunum auSvitaS, sem eitruSu rúsínurn- ar voru ætlaSar. Klukkan hálffjögur kom Tóni inn í stofu aftur og lagSi sig nú fyrir á legubekknum, kvartaSi yfir því viS móSur sína aS sér liSí ekki vel, og hann ætl- aSi aS leggjast fyrir dálitla stund. Þegar klukkuna vantaSi fjörSung í fjögur, heyrði hann til föSur síns 4 eldhúsinu, og vissi, aS nú mundi hann á förum á kjörstaSinn, — þar sem bardaginn stóS milli Wood- ruffs offursta og Kornelíusar Bonnars, og forlög Jims hvíldu á úrslitunum. HræSilegt öskur heyrSist nú frá Tóna, líkt og frá manni, sem þjáist af skelfilegum kvölum. En faSir hans virtist ekki taka eftir því, heldur hélt á- fram aS búa sig í kjörferSina. “HvaS gengur aS þér?” ÞaS var Fanny, systir Tóna, sem kom inn í stof- una og spurSi. Hún var sex árum yngri en Tóni, en fremur skörp eftir aldri, og þrátt fyrir aS Tóni engdist sundur og saman, var henni nær skapi aS halda þaS uppgjörS en ekki kvalir. “Æ, systir — systir — eg er aS deyja! SegSu pabba og mömmu. Æ, æ, ó! Fanný hljóp fram. Hún hélt ennþá aS þetta væri uppgjörS hjá Tóna, en aS eitthvaS meira en lítiS byggi undir þessum látum hans, -■— þaS var hún hárviss um. Hún sagði því foreldrunum orS Tóna. “Þú ert aS gjöra &8 gamni þínu”, sagSi faSir hennar, ‘og ættir aS fá flengingu fyrir”. En Mrs. Bonnar hljóp óSara inn í stofuna, og er hún var komin inn fyrir dyrnar, rak hún upp svo hátt hljóS, aS Mr. Bonnar stökk á fætur og þaut inn í stofuna á eftir henni. Tóni hljóSaði óstjórnlega. Hann engdist sund- ur og saman og froSa féll af munni hans og krampa- drættir sáust í andlitinu. HvaS gengur aS þér?” spurSi faSir hans byrst- ur; en órótt var honum innanbrjósts. Ó—æ—ó!” hljóðaði Tóni. “Ó—ó—ó!” Tóni, Tóni! Elsku Tóni! Ertu veikur? SegSu mömmu þinni, hvaS gengur aS þér, góSi dre»gufinn minn!” > “Ó, mér lrður voðalega!”

x

Heimskringla

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Heimskringla
https://timarit.is/publication/129

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.