Heimskringla - 04.09.1935, Blaðsíða 3

WINNIPEG, 4. SEPT. 1935
HEIMSKRINGL. A
3. SlÐA
að reisast á grunni hinna vís-
indalegu aðferða( og auður vís-
indanna af sönnuðum stað-
reyndum er bezta trygging þess,
að vor heimur, vor mtenning,
menning vísindanna, muni ekki
hníga í rústir, eins og hver
menning hefir gert eftir aðra
hingað til.
Þetta er undirstaða hinnar.
bjartsýnu lífss*Koðunar Ame-
ríkumannanna. Viðfangsefni
vorrar kynslóðar er að fást við
skipulagningu lífsins, hugsa
feril þjóðlífsins út fyrir fram,
ná valdi á atburðunum. Vér
verðum að læra að fam með þá
hluti, sem vér höfum aflað.
Enginn vafi leikur á því, að
meginið af þessu, sem hér hefir
verið lýst, hljómar sem ung-
æðislegur hugsunarháttar og
jafnvel dálítið bamalegur í eyr-
um ýmsra Evrópumanna. En
það kann að stafa eins míkið
af því. að Evrópumaðurinn hafi
drukkið of djúpt af beiskum
bikar lífsleiðans, eins og hinu,
að Ameríkumaðurinn sé í raun
réttri bamalegur í eftirvænting
sinni og vonum um framtíðina.
En hvað um það, þetta eru
hans hugsanir. Það kann að
vera barnalegt að treysta of
mikið á kunnáttumenn, en víst
er um það, að Ameríkumenn
ætla sér ekki að treysta á ann-
að né að styðja sig við annað.
Þeir hafa séð, eins og bent hefir
verið á, hverja ávexti þekkingin
og samstarf kunnáttumanna
hefir borið í verklegum efnum.
Og nú er það sýnilega ætlun
þeirra að færa sömu aðferðir
inn á stjómmálasviðið og ann-
ars öll svið þjóðlífsins. í þeirra
augum hefir Roosevelt sams-
konar hlutverk að inna eins og
fjármálakóngar og verkfræðing-
ar inna af hendi, er þeir breyta
auðn í auð. Þjóðin hefir tekið
þennan mann, sem verið hefir
áður ríkisstjóri í stærsta riki
innan ríkjasambandsins, er
þaulæfður að fást við opinber
mál, hefir óbilandi traust
mainna fyrir heiðarleik og hefir
sannað breidd hugsunar sinnar,
gerir hann að forseta og segir
við hann: Breyttu flækjum og
samhengisleysi og fálmi stjórn-
mála vorra í vísindi. Og Roose-
velt tekur við því verkefni í
þeirri staðföstu trú hins ame-
ríska manns, að ekkert sé vís-
indunum framandi.
Það er engin tilviljun, að tvær
þjóðir, Rússar og Ameríkumenn,
hafa orðið fyrstar til þess að
leggja út í skipulagningu þjóð-
lífsins. Ameríkumenn hafa gert
það vegna þess, að þeir hafa
verið lausir við íþyngjandi hugs-
anaerfðir fortíðaxinnar, hafa
náð valdi á mleiri mætti tækn-
innar en nokkur önnur þjóð á
jörðinni og hafa lært f gegnum
þessa reynslu sína að bera virð-
ingu fyrir afli þekkingarinnar.
Rússar gera það sökum þess,
að þar í landi hafa þeir menn
komist til valda, sem ekki eiga
heldur neinar erfðir, sem þeim
eru nokkurs virði, sökum, þess,
að þeir hafa aldrei fengið að
njóta ávaxta menningarinnar.
Þeir verða að afla alls frá byrj-
un og sjá fram á, að þeir muni
aldrei neins njóta, nema þeir
taki tæknina í sína þjónustu
og sveigi hana til hlýðni við sig.
Þessar þjóðir hafa ráðist á þetta
sama viðfangsefni að öðru leyti
með ólíku hugarfari á marga
lund. En í almennum þjóðlífs-
fyrirbrigðum vorra tíma eru
engin, sem eru líkleg til djúp-
settari áhrifa á gjörvalla fram-
tíð veraldar heldur en þessar
tilraunir. í næsta hefti Eim-
reiöarinnar mun verða leitast
við að gera grein fyrir, hvemig
hinar nýju hugsanir í Ameríku
hafa nú beinst að því að breyta
ekki eingöngu þjóðháttum,
heldur og sjálfri mannverunni.
Og þá munu ennfremur verða
dregin fram nokkur rök til þess,
að þessi efni komi oss Íslend-
ingum sérstaklega við.
—Eimreiðin.
LÁTUM ÞÁ RÍKU BORGA
Það er hægunnara verk að
eyða en afla; auðveldara að rífa
niður en byggja upp; slíkt út-
heimtir hvorki hyggindi né
framsýni. Nú er það efst á
baugi hjá mörgum, að reyna að i
telja sér og öðrum trú um það,
að þetta sé vegurinn, sem til
þjóðþrifa liggi.
Lögfræðingur nokkur, Robert
Jackson að nafni, ráðgjafi og
málsvari fjármáladeildarinriar í
Washington, var nýlega að verja
og túlka erfðafjárskattsfrum-
varp Roosevelts, sem nú er á
prjónunum í þinginu, fyrir fjár-
málanefnd öldungaráðsins. —
Þegar þar var komið sögunni,
sem þess gerðist nauðsyn, að
hlutlegu dæmi væri skotið á
loft málefninu til stuðnings,
vildi honum sú ógæfa til, að
grípa til Fords. Honum hefir
víst aldrei koiriið í hug, að þetta
athugaleysi mundi valda þvílíku
hnútukasti. Raunir Beina-Hjalta
‘Success Training’
Has a Market Value
University and matriculation students are securing
definite employment results through taking a “Suc-
cess Course”, as evidenced by our long list of young
men and women placed in local Winnipeg offices
in 1934 and 1935.
Selective Courses
Shortliand, Stenographic, Secretarial,
Accounting, Complete Office Training,
or Comptometer.
Selective Subjects
Shorthand, Typewriting, Accounting,
Business Correspondence. Commercial
Law, Penmanship, Arithmetic, Spel-
ling, Economics, Business Organiza-
tion, Money and Banking, Secretarial
Science, Library Science, Compto-
meter, Elliott-Fisher, Burroughs.
Call for an interview, write us, or
Phone 25 843
SUCCESS —-
BUSINESS COLLEGE LIMITED
Portage Ave. at Edmonton St., Winnipeg
(Inquire about our Courses by Mail)
Eyjan í austri
Rís í austri eyjan fríð,
ættarlandið söguríka,
gegnum ótal alda stríð,
á hún hvergi á jörð sinn líka.
Hún á fjalla og fossa val
fram með öllum landsins ströndum.
Hennar þjóðar tungu tal,
tignast er á norður löndum.
Þegar myrkur miðaldanna,
mældu allan heim f blóði.
Sátu þeir við sagna skriftir,
“Sæmundur og Ari fróði.”
Þeir voru fyrstu leiðarljósin,
Ijós, fyrir andans sjónum manna.
Þeir eru ennþá áttavitar,
evrópisku bóknfentanna.
•
Svo kom Snorri snillingurinn,
snjallari varð hann öllum hinum.
“Heimskringla” og “Eddan” á nú,
allan mentaheim að vinum.
Hvergi mun í fornum fræðum,
falið betra gull í sjóði.
Hvergi finst á menta máli,
meiri snild í sögu og ljóði.
Því er ísland orðið kunnugt,
út um heim hjá stærri þjóðum,
fyrir blossa af andans eldi,
upp af þessum fornu glóðum.
H. E. M.
voru sem ekkert í samanburði
við vandræði Jacksons, því úr
þessum hnútum var ókleift
verk. að hlaða trausta skjald-
borg. En ekki er svo að skilja,
að hnútukastið hafi komið frá
stjómarsinnum. Það kom frá
þeim, sem nær þjóðinni standa
og betur skilja þarfir hennar.
Sagt er að fjármálanefndin hafi
hlýtt með athygli á útlistingar
Jacksons, og líklega ekki hvað
sízt á það, sem laut að Ford,
sem var eitthvað á þessa leið:
Þegar slíkir menn sem Ford
falla frá, ætti að skifta dánar-
búi þeirra í fjóra jafna hluti,
og að stjórnin ætti að kasta
eign sinni á þrjá þeirra. Rök-
semdarleiðsla hans var þessi:
Þar sem alþýðan hefði lagt
svona stórann skerf til vaxtar
og viðgangs þessa risavaxna
iðnaðarfélags, á hún heimting
á að vera hluttakandi í ágóða
þess.
Iðnaðarstofnun Fords er ó-
efað stærsta fjölskyldu eign í
heimi. En hún er líka afspring-
ur æskudrauma eins manns,
manns, sem var snauður að
öllu nema hugmyndum og
starfseþreki. Hann á oss minna
að þakka en vér eigum honum.
Hann er velgerðarmaður heillr-
ar þjóðar, og velgerðarmaður
heimsins.
Þegar þess er getið, að eign
Fords fjölskyldunnar sé biljón
dala virði, er það aldrei látið
fylgja með, hve marga tugi bil-
jóna að sú biljón hafi auðgað
heiminn. Ford eignin táknar
ekki aðeins fjórðungsaldar
framför heims og þjóðar, heldur
einnig tugi biljóna í kaupgjaldi
og í öllum þeim' undrum, sem
að varð að viða af unnum og
óunnum efnum. Væri ávöxtur
elju og gáfna Fords — iðnaðar-
stofnunin, því auðlegð hans
liggur nálega öll í henni —
þannig stórkostlega rýrður,
þegar hans missir við, rýrnaði
einnig að sama skapi auðsupp-
sprettan sjálf, sem þúsundir
manna njóta nú hagsælda af.
Með öðrum orðum, afleiðingar
tillögunnar yrðu að mörgu leyti
þær sömu, komist hún í fram-
kvæmd, sem þrír fjórðu hlutar
eigna Fords væru lagðir í gröf-
ina með honum, þar sem stjórn-
in sjálf leggur ekkert til við-
halds eða frarritíðarvelgengis
stofnunarinnar, en velti hins-
vegar stórum steini á samkeppi-
braut hennar við samsteypufé-
lögin, með því að veikja undir-
stöðu hennar að þvílíkum mun.
Þeir munu teljandi, af öllum
þeim miljónum manna, sem alt
sitt, beinlínis eða óbeinlínis,
eiga undir framtíðar starfræk-
slu þessarar sérstöku iðnaðar-
greinar, sem mundu vilja fyrir-
muna Ford þeirra réttinda, að
láta erfingjana verða aðnjótandi
ávaxtar síns mikla æfistarfs ó-
skerðum. Það er öldungis ó-
hugsandi, væri þjóðarviljans
leitað, að óþakklátsemi vor
gengi svo langt, að vér vildum
láta refsa Ford og fjölskyldu
hans fyrir þann mikla skerf,
sem hann hefir lagt til iðnað-
argreina þjóðarinnar og til iðn-
aðargreina heimsins!
Tekjuhalla fjárhirzlunnar
verður vitanlega að rétta, ef vel
á að fara. En ekkert hefir
verið um það fengist til þessa.
Hefir forsetinn daufheyrst við
öllum kröfum í þá átt, bæði
innanflokks og utan. En á hinn
bóginn hefir hann ausið út á
báðar hendur, svo biljónum dala
skiftir, eiris og aldrei mundi að
skuldadegi koma.
En nú er stórkostleg kosning-
arbarátta í aðsígi, og gunnfán-
um brugðið á loft, skráðir ein-
kunnarorðum flokkanna, er
verða tekin upp sem heróp, þeg-
ar viðureignin hefst. Og hefir
nú Roosevelt forseta, svona í
svipinn, hugkvæmst þessi orð:
“Látum þá ríku borga”, og er
skattheimtufrumvarp hans, með
kostum og löstum1, bergmál
þessa heróps.
Læst nú Roosevelt vera að
efna eitt sinna mörgu loforða
— að rétta við tekjuhalla fjár-
hirzlunnar, þó seint sé. En fáir
munu þeir, sem ekki sjá hvað
stefnir. Erfðaskatturinn —
stórskatturinn, þótt hann kunni
að öðlast löggilding (þegar
þetta er ritað — 23. þ. m. —
virðist sem þessi þáttur frum-
varpsins hafi fengið byr undir
báða vængi, og kemur það sér
vel, því á honum hefir forsetinn
miklar mætur, sökum atkvæð-
anna, er hann kann að ginna
frá vinstrimönnum), gefur í
mesta lagi af sér tvö hundruð
og sextíu miijón dali á ári, sem
er eins og dropi í sjóinn, í sam-
anburði við upphæð þá, sem
fjárhirzlan þarfnast. Mun því
flestum augljóst, að nú sem oft-
ar, lætur Roosevelt sig fyrst
varða velferðarmál stjórnar-
flokksins, það þarf að rétta
hann við og treysta vinstra
megin, því þar er honum hætt-
ast nú sem stendur. Eina lof-
orðið, sem Roosevelt hefir efnt,
er að nema úr gildi vínbanns-
lögin. Álit hans var, að þjóðin
gæti að nokkru leyti drukkið
sig til velsældar og jafnframt.
notið ánægjunnar af svallinu!
Eg veit að vegurinn liggur
yfir hálann ís, þegar í mann-
jöfnuð er farið. Samt sem áður
get eg eklti varist þeirrar freist-
ingar, að benda á aðalmismun
umræddra persóna — þeirra
Fords og Roosevelts; er þá ekki
örvænt, að betur skiljist sá
mikli munur, sem þá skilur að
— hagsýni og staðfesta annars,
en óhagsýni og staðfestuleysi
hins.
Roosevelt var alinn upp við
auð og allsnægtir og í mesta j
eftirlæti. Undirbúningsnám sitt
sótti hann í sérstaka skóla, ætl- |
uðum ríkismannabörnum; en
æðri mentun stundaði hann við
Ilarvard-háskólann, er lauk með
löngum ferðalögum utanlands.
|í samkvæmislífi ríkismanna tók
jhann drjúgum þátt, því hann
|er gleðimaður mikill. Trúnað-
arvinir og kunningjar voru auð-
manna synir og dætur, og
þeirra stéttarhætti einungis,
þekti hann til hlítar. Hið fyrsta
raunverulega lífsspor hans var
á lögfræðingssviðinu, og þaðan
lágu sporin til stjórnmálavall-
arins; og fyrsti árangur þess
spors, var aðsto ð ar flo tam ál s-
embætti í Wilson stjórninni. Þar
næst var hann í kjöri sem vara-
forsetaefni með Kox, en beið þá
ósigurs. Nú kemur A1 Smith,
fyrverandi fylkisstjóri New York
fylkis, honum til hjálpar. Fær
hann því nú til leiðar komið,
með ötulli framgöngu, að
Roosevelt var kosinn fylkisstjóri
fólksflesta ríkis landsins. Svo
liðu fram stundir þar til 1932,
að Roosevelt, svo sem eins og í
endurgjaldsskyni, sækir nú móti
vini og velgerðarmanni um for-
setaútnefninguna; árangur þess
varð sá, eins og allir vita, að
heimilisfang hans er nú forseta-
höllin í Washington.
Hygginda Roosevelts gætir
1 mest, þar sem stjórnkænsku
verður að beita; þar standa hon-
jUm fáir á sporði; lífsreynsla
jhans er öll á því sviði. Ríki-
|dæmi hans, umhverfi og upp-
| eldi fyrirmunuðu honum þeirrar
reynslu, sem alþýðumaðurinn,
nauðugur eða viljugur, verður
sífelt að glíma við — hina,
grimímúðlegu samkepni í vinnu-
brögðum framleiðslu. Þess var
því ekki að vænta, að honum
tækist að ráða bætur á fjár-
hagsvandræðum þjóðarinnar;
einungis hugsunarlausir dag-
draumamenn og þeim, sem
aldrei hafa átt yfir bjargálnum
að ráða, gat komið slíkt í hug.
Þeim, sem tekið hafa að erfð-
um auðæfi og fyrirmensku, hef-
ir ávalt verið sýnd undirgefni
og virðing; undir slíkum áhrif-
um hefir alist upp í þeim sú
sannfæring, að sökum yfir-
burða þeirra og ágætis, væru
þeir allra manna bezt fallnir til
að stjórna og skipa og leysa úr
öllum vandamálum, án þess, á
sömu stundu, að gerast hand-
gengnir alþýðunni, og þannig
kynna sér háttu hennar og hagi.
Nei, í stað þess, reyna þeir til að
þröngva upp á þjóð sína ó-
reyndum og lítt framkvæman-
legum þjóðlífishugmyndum og
fyrirkomulagi. Og'er “Nýja Gjöf
in” áþreifanlegt dæmi þess. —
Þjóðin nýtur aldrei lengi sjálf-
stæðis og trausts með því að
lána alt það, sem lagt hefir
verið fyrir af hinum forsjálu og
sparsömu, eða ræna þá að öðr-
um kosti, ef þess gerðist þörf,
til heilla stjórnarflokksins.
Henry Ford var fæddur í fá-
tækt. Hann naut lítillar ment-
unar í æsku, og fór ungur í
námsvist sem lærisveinn í véla-
smíði, en vann á kvöldin hjá úr-
smiði, að gera við klukkur og
úr. Tuttugu og fjögra vetra
fer hann til Detroit; gerist þar
um stund yfirvélastjóri hjá Edi-
son félaginu. Árið 1903 leggur
hann grundvöllinn að hinu
nafnkunna Ford Motor Comp-
any, sem er, sinnar tegundar,
stærsta félag í heimi. Þar starfa
tvö hundruð þúsund manns;
Þér sem notið—
TIMBUR
KAUPIÐ AF
THE
Empire Sash & Door
CO., LTD.
Blrg-ðlr: Henry Ave. East
Sími 95 551—95 552
Skrlfstofa:
Honry og Argyle
VERÐ - GÆÐI - ÁNÆGJA
og sjö þúsund og fimm hundruð
bílar er dagsverk þeirra. Síðan
1914 hefir mannfjöldi þessi not-
ið arðsælda félagsins, aukreitis
kaupgjálds, sem hefir numið
tíu miljónum dala árlega, og
er það dávæn viðbót við kaup-
gjald þeirra. Og sá sem þetta
byrjaði og heldur við, er maður-
inn, se>m Roosevelt stjórnin
lagði í einelti, þegar NRA var
í algleyming sínum.
Án aðstoðar nokkurra sér-
stakra uppeldiskosta, eða vild-
arstétta, lagði Ford út í baráttu
lífsins. Sigurvinningar hans
voru smáar í fyrstu. En eftir
því sem árin liðu, var hver
þrautin af annari að velli lögð.
Við hverja sigurvinning, óx
skilningur hans og þekking. Þó
sjálfsmentun hans væri hæg-
fara, var hún heilbrigð og skap-
andi. Hann aflaði sér nákvæmr-
ar þekkingar um allskyns við-
skiftasambönd og þjóðlífisháttu.
Þetta vettist honum mögulegt
sökum náinnar persónulegrar
viðkynningar allra þjóðfélags-
stétta, háum sem lágum. Lífs-
speki hans var ekki runnin af
hugargrillum ákafra framsókn-
arpostula, né af lærdómsáætl-
unum. Hún er framVöxtur eig-
in hugsjóna hans. Jafnskjótt og
honum óx fiskur um hrygg,
reyndu keppinautar hans á alla
vegu að koma honum í opna
skjöldu. Ef þrengdi að, synjuðu
bankarnir honum um lán. Auð-
félögin slagbrönduðu leið hans,
hvenær sem færi gafst, og sjálf-
ir Gyðingarnir neituðu að styðja
hann á nokkum hátt. En æ
varð stofnunin öflugri; hún
dafnaði við hverja árás; því á
staðfastri trú var hún reist, og
með huga og hendi varin. Og
í orðum skráð, er trú hans
þessi: “Það bezta, sem unt er
að veita manninum er, að gjalda
honum ríflegt starfskaup, og
hefja hann til vegs, eftir því
sem dugnaður og verðleikar
koma í ljós.” Þessari trú og
kenningu hefir Ford aldrei vik-
ið frá; enda er hún svo heil-
brigðislega skynsöm í öllum
greinunf, að hún stendur sjálf-
studd, sem bjargfastur steinn.
Stæðu fleiri framleiðslustofn-
anir vorar á slíkum gmnni, væri
meiri friður og ár í landi.
—Point Roberts, Wash.
25. ágúst, 1935.
Árni S. Mýrdal
“Endurminningar’'
Friðriks Guðmundssonar eru til
sölu hjá höfundinum við Mo-
zart, í bókaverzlun ó. S. Thor-
geirssonar og á skrifstofu Hkr.
Fróðleg og skemtileg bók og
afar ódýr. ..Kostar aðeins $1.25,
* * *
Munið eftir að til sölu eru á
skrifstofu Heimskringlu með af-
falls verði, námsskeið við helztu
verzlunarskóla bæjarins. Nem-
endur utan af landi ættu að
nota sér þetta tækifæri. Hafið
Kaupið Heimskringlu
Lesið Heimskringfu
Borgið Heimskringlu
“This auvuusement is not inserted by the Government Liquor Control Com-
mission. The Commission is not responsible for statement made
as to the quality of products advertised”.