Heimskringla - 02.02.1944, Blaðsíða 1

We lecommend lor
your approval our
//
BUTTER-NUT
LOAF
//
CANADA BKEAD CO. LTD.
Winnipeg Phone 37 144
Frank Hannibal, Mgr.
We recommend for
your cpproval our
//
BUTTER-NUT
LOAF"
CANADA BREAD CO. LTD.
Winnipeg Phone 37 144
Frank Hannibal, Mgr.
LVIII. ÁRGANGUR
WINNIPEG, MIÐVIKUDAGINN, 2. FEBRÚAR 1944
NÚMER 18
* * HELZTU FRETTIR < <
Þiælmenska Japa
Bandaríkjastjórn birti nýlega
frásögn þriggja manna, er úr
fangabúðum Japa hafa sloppið.
Er lýsing þeirra á meðferð fang-
anna, sem Japar tóku á Bataan
og við Corregidor svo óskapleg,
að þess eru engin dæmi áður í
nútíðar hernaði. Meðferð Þjóð
verja á rússneskum föngum t. d.
við Kanyn, kemst í engan sam-
jöfnuð við meðferð Japa á föng-
unum á Philipaeyjum.
Fangarnir sem undan komust
voru allir háttstandandi menn í
hernum. Nöfn þeirra eru Com-
mander Melvyn H. McCoy frá
Indianapolis, Ind.; Lieut.-Col.
S. M. Mellnik frá Dunmore Pa.;
Lieut.-Col. William E. Dyess frá
Albany, Texas.
Tala fanganna á Bataan og
Corregidor var um 36,000. Þeir
voru Bandaríkjamenn og Phil-
ipseyingar. Sagan byrjar á að
segja frá, að 2,200 Bandaríkja-
menn í O’Donnell fangaverinu,
hafi dáið í apríl og maí 1942, úr
hungri og harðrétti. í Cabanatn-
an fangaverinu, voru 3,000
Randaríkjafangar dánir í okt.
1942 af sömu orsökum. Af Phil-
ipseyingum dóu tiltölulega fleiri.
Hin illa meðferð fanganna
byrjaði með ferðalaginu frá Bat-
aan til San Fernando. Ferð sú
stóð yfir sex' daga. VÍS vorum
500 til 1,000 í hóp, segja þeir, er
undan komust. Fáir fengu nokk-
uð að éta, áður en lagt var upp í
þessa ferð í steikjandi sólarhita.
En það sem verra var, var þó hitt
að engir fengu á göngunni að
hafa drykkjarhornið með sér.
Japanskur hermaður sem sá það
í höndum Col. Dyess, tók það af
honum; vatnið úr því gaf hann
hesti sínum og kastaði því svo
burtu. Ryk var á veginum og
þorsti svarf brátt að öllum. Með-
fram veginum voru skrokkar
hermanna, er fallið höfðu og
voru sumir flattir út eftir vagn-
hjól sem yfir þá höfðu farið.
Sjúklingár sem flúðu út úr
sjúkrahúsum vegna sprengjuá-
rása, voru í hóp okkar reknir.
Að kvöldi var okkur hrúgað inn
1 gripaskýli, svo þétt að við gát-
uqi ekki lagst niður. Þar var
enginn viðurgerningur, en fyrir
þrábeiðni fengum við að drekka
°hreint vatn úr vatnstrogi bú-
Peningsins.
Pyrir dögun morguninn eftir
var aftur lagt af stað. Um mat
var ekki að ræða. Um hádegi
Þess dags fengum við að drekka
hr keldu meðfram veginum for-
ugt vatn. Næsti gististaður bú-
Peningshús. Þegar menn fóru
að hníga stynjandi niður af
þreytu, var bannað að veita
Uokkra aðstoð. En þeir sem á-
Iram héldu heyrðu skot að baki
sér, er nokkuð voru burtu
homnir.
Þriðja daginn kyntumst við
því sem Japar kölluðu “sólar-
^kningu”. Við vorum látnir
sitJa í sólarhitanum allan þann
d&g án þess að hafa nokkuð til
aÖ hlífa okkur með. Við feng-
um mjög lítið vatn að drekka.
Við kvöldumst í þorsta. Nokkrir
urðu vitstola og aðrir dóu. Þrír
RhilipSeyingar og þrír Banda-
ríkjamenn voru grafnir lifandi.
Þegar inn í Pampangahérað
h°m, var mikið af lækjum og
Jrykkjarlindum. Sex Philipsey-
|ngar, sem hálfærðir voru orðn-
|r af þorsta stukku að einni lind-
mni. Þeir voru allir skotnir.
hegar við fórum um stað sem
Lubas heitir, sáum við dauðan
Philipseying, hanga á gaddavírs-
girðingu.
1 býti hinn 15. apríl (1942),
var 115 af okkur hrúgað inn í
vagn eins þétt og við gátum
staðið og honum lokað, og ekið
af stað. Loftið og hitinn varð
undir eins óþolandi. Á stað sem
Tapiz Tarlac heitir var okkur
slept út úr vagninum og sagt að
fá okkur þriggja stunda “sól-
Iðekningu”. Síðan vorum við
reknir gangandi af stað til Camp1
O’Donnell.
Eg fór þessa sex daga leið alla, j
segir Col. Dyess án þess að |
bragða mat, nema einn daginn,
sem eg fékk dálítinn skamt af!
hrísgrjónamauki. Aðrir Ame-j
ríkumenn V(>ru 12 daga á leiðinni'
og brögðuðu ekki mat.
Fangarnir sem teknir voru íj
Corregidor, 7,000 Bandaríkja-
menn og 5,000 Philipseyingar,
komust hjá þessu ferðalagi. En
þeim var hnappað saman í skýli
um 100 ferfet að stærð, með
steingólfi í og var haldið þar í
viku. Fæðu fengu þeir enga, en
drykkjar-vatn var þar, en í
drykk gat ekki nema einn náðj
sér í einu, svo það þurfti stund-j
um að bíða í 14 klukkustundir
eftir að ná í hann. Þeir fengu
fyrst mat á sjöunda degi — hrís-
grjónamauk og sardínur.
1 Camp O’Donnell var engin
vatnsleiðsla og því sem næst
ókleift að ná í vatn. Fangar
stóðu í röðum í 6 til 10 klukku-
stundir áður en þeir náðu sér í
drykk. Um fatnað var ekki
skift í hálfan annan mánuð. Aðal
fæðan var hrísgrjón. Kjöt fengu
menn tvisvar í mánuði, að minsta
kosti helmingur fanganna; það
hrökk ekki til handa öllum. —
Kjötskamturinn var stykki 1
tenings þumlung að stærð. —
Einstöku sinnum sáust sætkar-
töflur, en þær voru oftar rotnar.
En svo sóttust fangar eftir þeim,
gð matreiðslumaðurinn varð að
hafa mann til að gæta þerira sér-
staklega. Stöku sinnum sá mað-
ur hnotufeiti, dálítið af mjölmat.
og baunum. En með slíka vöru
var verzlað á laun. Þeir sem
peninga höfðu, gátu keypt dós
af fiski fyrir $5 af Jöpum.
Spítali var þarna í hrörlegri
byggingu og án flests eða alls,
sem sjúkrahús hafa. Hundruðir
særðra lágu á berui gólfinu með
ekkert ofan á sér. Læknarnir
höfðu ekki einu sinni nóg vatn
til þess að þvo óþerran úr sárum
fanganna. Fyrstu vikuna dóu 20
Bandaríkjamenn á dag og um1
150 Philipseyingar. Eftir tvær
vikr var dauðsfallið orðið 50
Bandaríkjamenn og 500 Philips-
eyingar á dag. Sjúkir og hungr-
aðir voru jafnt til vinnu reknir
og unnu þar til þeir hnigu í val-
inn.
Fyrsta júní vorum við fluttir
frá Camp O’Donnell til Caban-
atnan, segir Dyess. Fann eg þar
þá McCoy og Mellnik, sem þang-i
að komu frá Corregidor. Lítið
batnaði hagur okkar við það.
Þar skorti þó ekki drykkjarvatn.
Menn gátu jafnvel baðað sig þar
í óhreinu vatni að vísu, en mál-
tíðir bötnuðu ekkert. En grimd-
in sem föngum var þar sýnd, var
sú sama; menn voru barðir með
skóflum og prikum og unnið
undir drep.
Þrír háttstandandi menn (of-
ficers) sem ætluðu að strjúka en
mistókst það, voru klæddir úr
fötum, hendur bundnar fyrir
aftan bak, höfuðið bundið upp á
þeim og voru látnir dúsa í þess-
um stellingum' í tvo daga úti í
brennandi sólarhita. Japar sem
fram hjá þeim gengu, börðu þá
með 2x4 plönkum. Að þessu
loknu var einn hálshöggvinn og
hinir tveir skotnir. 26 október,
þegar Dyes, Mellnik og McCoy
komust burtu, höfðu 3,000
bandarískir hermenn dáið.
Þessir þrír sem strokið gátu,
voru teknir með 966 föngum
öðrum til fangavers, er Davao
heitir og voru þar settir í harða
vinnu. Fæða var þar svipuð og
áður, en þar kom ameríski og
brezki Rauði-Krossinn og það
var hann sem bjargaði okkur,
færði okkur bæði mat og fatnað
og gerði okkur kleift að lifa
þetta af. En mánuður leið þó
áður, en Rauði-Krossinn gat
komið þessu í framkvæmd. At-
lætið var hið sama af hálfu Japa.
Við vorum barðir áfram við
vinnuna og sýnd sama svívirð-
ingin og miskunarleysið og fyr.
1 apríl 1943, voru 1,100 fangar
af 2,000 sem eftir lifðu í Davao
færir um að vinna.
Þetta var nú prísundin, sem
þremenningarnir sluppu úr 4.1
apríl 1943. Hefir vitnisburður
þeirra verið rannsakaður eftir
föngum og fundinn sannur vera.
Eins og ekki er að furða, hefir
Bandaríkjastjórn og Breta farið
hörðum orðum um þessa fram-j
komu Japa og heita því, að Japar j
frá hinum hæsta til hins lægsta,1
sem þarna áttu hlut að máli,
skuli hengt verða fyrir þetta.
Bandaríkjamenn hafa ennfrem-
fara væri. En í stað þess byöi
BISKUP ÍSLANDS
ur heft annan vöruflutning til ,hún þjóðinni líflausar yfirlýs-
ingar, er svo langt væru frá að
svara kröfum tímans, að áhrifa-
sett | lausar væri jafnvel sem kosn-
öllu I ingabeita á liðinna tíma
visu,
Spánar yfir hafið. Og eftir
fréttum að dæma í gær, virðist
sem Bandaþjóðirnar hafi
Franco þá kosti, að slíta
sambandi við Hitler eða að berj- j fyrir stjórnina, að ekki sé talað
ast. Er ætlað að Spánn láti sér! um sem nýta fyrir unga þjóð á
nú segjast, en Hitler lofar hon- i vaxtar og framfaraskeiði sínu.
um vopnum og liði, ef hann berj- j Boðskapur stjórnarinnar værí
ist við Bandaþjóðirnar. j hin mestu vonbrigði þjóð lands-
★ ★ ★ j ins og krefðist þeirra umbóta, er
Kyrrahafsher Bandaríkjanna j ker væri farið fram á.
★ ★ ★
Á ríkisfundi sem Rússar héldu
í byrjun þessarar viku, er gefið
í skyn, að þeir séu að breyta
sambandslögum sínum og fylkja
sinna mjög í þá átt, sem á sér
stað í Bretaveldi. Vér höfum
ekki fengið greinilegar fréttir j
ÚR ÖLLUM ÁTTITM
1 gær (þriðjudag) náði rauði
herinn frá Leningrad borginni
Kingisepp, sem var síðasta vígi
Þjóðverja suður af Leningrad í
Rússlandi. Borgin er aðeins 8
mílur frá landamærum Eist-
lands. Eru Rússar auk þess
nokkru sunnar aðeins 4 mílur
frá landamærunum.
tók Marshall-éyjarnar í gær og
þykir með því hafa bætt aðstöðu
sína mikið.
★ ★ ★
1 ræðu sem King forsætisráð-
herra Canada hélt s. 1. mánudag,
hélt hann fram, að John Brack-
en, foringi Progressive Conser-
vatíva, hefði ekkert vald til að af Þessu ennþá, en eftir því að
tala um skipulagningu í stjórn í,dæma, sem fyrstu fregnir herma
nafni þjóðar þessa lands meðan af Þessu> virðast Rússar ætla að
hann væri ekki á þing sendur af §efa fylkunum sjálfstæði á mjög
henni. Að halda fram tillögum sviPaðan hátt Bretar gefa ný-
frá honum á þingi, væri fjar-; len<Ium sínum. Þau verða nokk-
stæða, meðan hann ætti þar ekki urskonar sambandsríki Rúss-
sæti. Það er haldið að Bracken! lands- en ráða ser síálf að öðru
muni fara sínu fram sem áður,leyti- Þetta er nijög merkilegt
með það, að bíða almennra kosn- sPor °§ á eflaust eftir að verða
inga, þó þær verði nú sjáanlega mihið rætt, eftir því sem menn
ekki á næstunni, og muni ekki hynnast þessu betur.
heldur hætta við að tala um---------------------------
stjórnmál utan þings. Þó eitt-! PRÉTTIR FRÁ ÍSLANDI
hvað af því er hann heldur fram j ______
vekji athygli á þingi, geti hann Stúdentagarðurinn tekur ekki
ekki við því séð; við það verði við fleiri herbergjagjöfum
að sitja hvort sem liberalar unaj Nýji Stúdentagarðurinn hefir
því betur eða ver. , þegar fengið svo mörg gjafaher-
* * * bergi, að ekki er hægt að taka
Janúarmánuði lauk s. 1. mánu- á móti fleirum herbergjagjöfum.
dag, með sama blíðviðrinu og Hafa Garðinum nú alls borist 58
hann byrjaði. Mesta frost var 6. herbergi, eða upphæð, er nemur
jan. 18.6 gráður, en mesti hiti 41 580,000 krónum. — Thor Thors,
fyrir ofan núll á Fahr. Meðal sendiherra, gaf síðasta herberg-
hiti var 13 fyrir ofan núll, en var ið, og er það tileinkað Banda-
á s. 1. ári 8.6 gráður fyrir neðan ríkjum Norður-Ameríku.
núll. Allur veturinn til þessa Blaðinu hefir borist eftirfar-
hefir verið óviðjafnanlega mild- andi tilkynning frá byggingar-
ur. nefnd Garðsins um það herbergi.
★ ★ * Thor Thors, sendiherra, hefir
i Blackmore, foringi New De- 8etið herbergi í Stúdentagarðirv
áður Social- um> sem er tileinkað Bandaríkj-
Her Þjóðverja varð að hafajmocracy manna
svo hratt við, er að honum var Credit, sagði hásætisræðuna á um Norður-Ameríku. Segir
þarna komið, að hann skyldi Ottawa-þinginu kosningabeitu, í hann í bréfi til formanns bygg-
vopn og vistir eftir til að forðaj
sjálfum sér.
Rússum miðar jafnt og þétt
vestur á norðurvígstöðvunum!
öllum um 400 mílur suður af
Leningrad.
★ ★ ★
Stjórnarblöðin í Rússlandi
beindu skeytum sínum í rit-
stjórnargreinunum í gær að páf-
anuhi. Þau sögðu hann fylgj-
andi Þjóðverjum eins og hann
hefði áður fylgt fasistum, Franco
á Spáni, og stjórn ítalíu í Blá-
landsstríðinu. Kaþólskir í
Bandaríkjunum báru á móti
þessu.
★ ★ ★
Af ræðu sem M. J. Coldwell
hélt á sambandsþinginu í gær
um hásætisræðuna, er talið víst,
að hann geri breytingartillögu
við hana er fer fram á að bankar
landsins séu gerðir að þjóðeign.
Hann sagði öryggi fyrir afkomu
almennings, sem King lofaði
ekki fást með öðru. Hann lagði
og til, að Ottawa-stjórnin legði
fram 5 biljón dollara á ári undir
eins að stríðinu loknu til þess að
halda uppi starfi og afla mönn-
um með því atvinnu. Fimm
hundruð miljón dollurum af því,
skyldi varið til húsabygginga í
landinu.
★ ★ ★
Bretar og Bandaríkjamenn
hafa bannað allan olíuflutning
til Spánar. Olíuna hefir Spánn
fengið frá höfnum við Carribean
sjóinn. Þykir nú fullkomin
vissa fyrir, að Hitler muni hafa
notið góðs af þessu. Bretar og
ræðu sem hann hélt um hana á
sambandsþinginu s. 1. mánudag.
En loforðin sem þar væru gefin,
ingarnefndar, dagsettu 22. okt.:
“Eg kem nú á síðustu stundu
og bið um að mega ráðstafa einu
væru þó ekki þess eðlis, að ginna herbergi á þessu mentasetri.
mundu kjósenduy. Aðallega bæri Vildi eg að það yrði tileinkað
hásætisræðan með sér velvild Bandaríkjum Norður-Arúeríku
Kings til útlends auðvalds, enda °S stúdent þaðan hafi forgangs-
væri það æðsti guð forsætisráð- rétt að því. Undanfarin 3 ár hefi
herrans. Auk þess væri farið eg dvalið með Þessari miklu Þíóð
fram á, að Canada yrði hluttak-|°g hvarvetna notið góðvildar og
andi í stofnun alheimsfelags, sem fyrirgreiðslu. Hefi eg alstaðar
yfir okkur og alla aðrg ætti að orðið var mikillar velvildar í
setja til þess að halda auðvald- garð Islands og Islendinga, og
inu í holdum. Það væri einmitt hafa stjórnarvöld Bandaríkjanna
útlent auðvald, sem berjast ætíð sýnt mikinn skilning á ís-
þyrfti á móti í Canada. sem ann- lenzkum hagsmunum og einlæga
hr. SIGURGEIR SIGURÐSSON,
verður fulltrúi ríkisstjórnar-
innar á 25 ára afmæli
Þjóðræknisfélagsins.
Stjórnarnefnd Þjóðræknisfé-
lagsins vakti nýlega máls á því
við ríkisstjórn Islands, að á-
nægjulegt væri, ef stjórnin ætti
fulltrúa á 25 ára afmæli félags-
ins á komandi ársþingi þessu.
Voru undirtektir ríkisstjórnar-
innar hinar ágætustu og drengi-
legustu, eins og sézt bezt af því,
að laust fyrir síðustu helgi barst
forseta Þjóðræknisfélagsins sím-
skeyti þess efnis frá Vilhjálmi
Þór, utanríkisráðherra íslands,
að ríkisstjórnin hefði valið sem
fulltrúa sinn á afmæli Þjóðrækn-
isfélagsins sjálfan biskupinn yfir
Islandi, herra Sigurgeir Sigurðs-
ar staðar. v
★ ★ ★
Gordon Graydon, foringi Pro-
á
velvild. 1 þessu landi eru nu
fleiri íslenzkir stúdentar við nám
en nokkursstaðar annarsstaðar
gressive Conservatíva á sam- utan fslands- Hefir Þeim verið al‘
bandsþinginu, gerði s. 1. manu-;áðlega °g vingiarnlega tekið af
dag breytingartillögu við hásæt-; stíórnendum Haskolanna og al-
isræðuna, er fólgin var í því, að menningi her 1 landl- ,Vlða hafa
King-stjórnin tæki það upp í Þeim verið veittir namsstyrkir
hana sem hún Þefði gleymt, en «g önnur hlunnindi. Af öllum
þar ætti að vera. Breytingartil-1 Þeim ástæðum. finst mer einkar
lagan er næst því að vera van-! tilhlýðilegt> að, einhver þakk-
traustsyfirlýsing. Það sem í há-; lætisvottur se syndur, og er mer,
sætisræðunni ætti að vera væri vegna stöðu minnar °g vlðkynn;
þetta: löggjöf er trygöi verka-, ingar við ÞJoðina, einkar juft að
manninum atvinnu eftir stnðið; mega leggía minn lltla skerf td
löggjöf er trygði bændum líf- Þess”—Mbl. 10. des. 1943
vænlegt verð vö'ru sinnar;
löggjöf er fækkaði stjornarskrif-
stofum; löggjöf er trvgði al-
menningi sæmilega afkomu. Þó
Skárra hinum megin
Kendur maður sat í kirkju og
(þótti ræðan, sem lesin var upp af
að nokkru væri vikið í hásætis- J blöðum, bæði löng og leiðinleg.
ræðunni í þessa átt, næði það alt Heyrðist hann þá tauta fyrir
svo skamt, að um verulegar, munni sér svo hátt, að ýmsir
framkvæmdir í þessa átt væri(heyrðu: “Æ, flettið þér nú við,
ekki að ræða. Við höfum beðið (séra Björn minn, ef það kynni að
eftir löggjöf í átta ár frá þessari|Vera svolítið skárra hinum meg-
stjórn, sem til verulegra fram-;in.”
son.
Er félaginu og Vestur-lslend-
ingum í heild sinni hinn mesti
sómi sýndur með vali þess ágæta
og göfuga fulltrúa heimaþjóðar-
innar til þessarar farar hingað,
en hann er oss þegar kunnur af
íturhugsuðum ræðum sínum og
ritgerðum í íslenzkum blöðum
og tímaritum, svo sem af merki-
legu hirðisbréfi sínu, og þá eigi
síður fyrir faguryrta og bróður-
lega jólakveðju til vor, er hann
talaði á hljómplötu fyrir Þjóð-
ræknisfélagið heima á Islandi, og
leikin var í báðum íslenzku
kirkjunum í Winnipeg og út-
varpað hérna megin hafsins,
jafnhliða því og hún var birt í
báðum íslenzku vikublöðunum.
Vakti þessi fagra kveðja almenn-
an fögnuð meðal Islendinga í
landi hér og hugnæmt bergmál í
hjörtum þeirra.
Enn er eigi vitað, hversu lengi
Sigurgeir biskup dvelur vestan
hafs, en vonandi getur hann hag-
að svo ferðum sínum, að hann
fái heimsótt að minsta kosti eitt-
hvað af bygðum vorum. Ferða-
áætlun hans verður ráðstafað og
gerð almenningi kunn eins fljótt
og ástæður leyfa.
Vil eg svo í nafni stjórnar-
nefndar Þjóðræknisfélagsins —
og eg veit, að eg tala þar einnig
í nafni Vestur-íslendinga al-
ment — láta í ljósi ánægju vora
og einlæga þökk til ríkisstjórnar
Islands fyrir að senda oss svo
virðulegan og mikilhæfan full-
trúa á þessum tímamótum og
bjóða herra biskupinn velkom-
inn á vorar slóðir. Vitum vér, að
koma hans verður oss eigi að-
eins til mikillar gleði og gagn-
semdar, heldur mun hún einnig
stórum styrkja ættarböndin við
heimalandið og verða oss mikil-
vægur styrkur í þjóðræknisbar-
áttu vorri.
Richard Beck, forseti
I