Lögberg - 28.12.1911, Side 2

2
LÖGBERG, FIMTUDAGINN 28. DESEMBER 19x1.
+
-f
+
+
•f
1
•f
+
f
+
f
+
f
f
f
f
f
+ +
xt+ff ff l'»+'f+ f+f+f+f f+f+f+f*f+f+f+f+f*f+ f f+f+f+f
I
+
f
+
•f
+
f
+
í Breiðdal fyrir 6Ö árum
eftir
ÁRNA SIGURÐSSON, Mozart, Sask.
fFramh.j
TÚNARÆKT
var allgóö í Breiödal á þeim árum
lega. sogöu svo «ef eitthvaS vant- gömilu ullina af. Mórg kindin var
aði. hvað margt það væri og Iýstu inú rúin samt, þó ekki væri svo
hverri þeirri kind aö lit og öðrum fylld. Þes>s má geta, aö þaS var
einkennum; skeikaði þeim aldrei. I ahnenn venja um alla sveitina, að
Þekjti eg á þeim árum tvær kon- ókunnugar kindur, er s'æSst hö|fSu
ur. er tóku flestum frarn. sem eg saman viS heimaféS, voru rúnar.
liefi kynst, aS sauSglegni. Önnur^ef þær þóttu fylldar og ullinni
þeirra var gift hréppstjóranum. j haldiö ráðvandlega til skila. Á
sem var hefSarfcóndi og vel efn-|þeim árum var fé ekki klipt. SauSa
um búinn.
a þúfnakollana. um ,ulo;| hyrjun hestaprangari norSan úr; ekkja og bjó góSu búi.
hlöss á þúfnakollana. Um miS-
góu var því hætt, enda voru tún þál skagaffrSi eða Eyjafiröi austur
var nrKin altnrul Svr> npcr-! ^ * t ' e 1
storhopa af hes
víöast hvar oröin altödd. Svo þeg- ^lasýslur með
Átti hann sjálfsagt; klippur þekktust ekki UHin var|
kú. HúsmæSur mjólkuSu venju-juim 300 fjár. Hún gaf hverri ein-j reitt af meö höndunum. Var þaS
legast kýr sínar sjálfar á veturna,: ustu kind nafn og þekti þær allarj mesta kvalræöi fyrir skepnurnar j
sópuðu í kring um þær og kembduj nákvæmLrga hverja frá annari.j einkum þegar ullin var föst á þeim
, . . , , , , j þær, svo hvergi sást at á þeim. Og því furSanlegra var þaö umj Allmargir höföu þann siö aö skeraj
þ. e. a. s. a þvi stigi, sem unPaj Nautgripir voru ávalt teknir inn hana, aö hún sýslaöi ekkert aöj ullina af meö hárbeittum hnífum;
var. Aburðu. a lur, sem ti! e st, j fyrstu snjóum að haustinu ogj fjárgæzlu. AuSvitað leLt hún yf- var sársaukinn þá miklu mjnni;m
var luttur a tumS a lanstm °S| ekkj látnir újt fyr en allgóðuri ir féð þegar þaS var rekiö heim oft þurfti aö brýna því vel þurfti
honum drci t \tu. Svo e t«r a I g-róöur var kominn aS vorinu. til rúnings á vorin og til sikurðar að bita. Um leið og rúiS var, var
naut voru te m ínn, var m> vjan ur Hestar voru fáir, flestir key’ptirjá haustin. Á stekkinn fór hún hornskellt — sagaö af þeim horn-;
fjosinu x>rm ag cga ut a tuni J úr öðrum sveitum, einkurn úrj venjulega þegar stíað var íyrir um, sem líkleg þóttu til að valda
og enm ski t 1 sma-peniut e®a; xórðurla'ndi. Kom oft um sláttarj fráfærurnar. Hin konan var kindunum meiösila eða annara ó-
Átti hún þæginda. Ullinni var safnað sam- i
llegt fé en ekki margt, flest an í eitthvert fjárhúsið á túninu
. , ________________________,__________ ___llót/t- Þekti hún nákvæmlega eða hlööu. er áður var vandlega bb
ar abu.ðurinn to<■ að þorna a vor-1 tjj sejja. Seldus;t þeir oftast allar kindur sinar, engu síöur en sópuð. Allataðar var ám stíaö fyr-
m, vai ,hann mu mn _,T>eð - um ajjjr> Aburöarhestur á bezta aldrí hin konan. Konur þessar vpru ir fráfærurnar, sumstaðar viku og
og >reidt ut y tr; þotti e u nægttt i—g tjj IO vetra gamlir — seldust systur, góSar konur og vel skyn- sumstaöar 1 ngur. Lambám öllum : S?
aburðurinn nema tumð a t vn 1 S1_i v«nj.ulega á 12 spesíur og þar yfj- samar. smalað saman og reknar á stékk-
breitt. wuntir genin ..æncuinu • Reiðhestar, vakrir (skeiöhest- Fé vaf venjulega látið ganga úti inn að kvöldi. Lömbin tekin og
íofðu þanti sið. að ata my ja me j arý< fljótir og fjörugir, 20 spesi- framan af vetri svo lengi, sem látin í lambastckk eSa lambakró.
>ar yfir. Það orð lék áj nokkur hagasnöp var, en þögar Á gólfið í krónni var áöur stráð
sumutn þessum hestaspekúlöntum, j fariS var að hýsa á nóttum og fjalldrapa eð lyngi; skift var umj
að þeir væru pretjtvisir og óráð- gefa, var gefið vel. Ekki var að það eftir tvær eða þrjár uætur
vandir; þó voru Jiimr fleiri, erj jafnaSÍ staðiö yfir fé um daga ; svo aö lömbin óhreinkuðust ekki.
kyntu sig vel. Lika keyptu mennjþó var oftast verið hjá þvi seinni ÁSur en lömbunum var hkypt út
hesta sunnan úr ITornafiröi. Jafii- hluta dags, þegar því var bcitt á undir ænnar að morgni, var
an voru þeir smáir vexti, en þó annað borð. Beitarhúsamenn fóru litiö eitt mjólkað úr hverri á. Fyr-
fjörugir og ótrúlega þolnir; j vanalega að heiman þegar lýs-ti af ir miöjan morgun var æfinlega
reyndust I>eir oftast vel. Miklir degi, létu út ef nokkur hagi var og farið í stekkinn. Á stekktiman-
veður lei.fði, ráku féö á beit, dvöldu voru lömb þau auðkend, sem menn
hjá því stundarkorn, sneru svojvildu vera vissir í að þekkja afturj
höndunum penturnar á þúfnakoll-,....
unum, þegar þær voru orðnarj
mátulega þurrar, og breiöa svo
mylsnuna yfir hvérja þúfu fyrir
sig. Þetta verk var ekki hægt að
vinna nrma vera á hnjánum. Þeg-
ar tún fóru að grænka á vorin og
gras að gægjast upp úr breiðsl-
un’ni, var tekiS til að hreinsa. Var
þaö gert meö hrífum. Mjóum tág-
um eða hrosshársbandi fitjað í
hrífutindana, Rakað saman vand-
lega alt rusl í hrúgur, á víS og
dreif út um alt tún; það var ka.ll-
aS afrak. Hrúgur þessar voru sið-
an fluttar burtu. ýmist hafðar til
eldsneytis við ullarþvqtt eða fleygt
út fyrir tún. Þess var vandlega
gætt, að láta engar skepnur ganga
á túnunum og naga þau, allra sízt
á vorin. • Voru unglingar látnir
vaka vfir þeim á hverrj nóttu, frá
því fyrst fór aö gróa þar til um
fráfærur., .
Svona hafði liirðing á túnuni og
ræktun í öllum aðalatriðum verið
um langan aldur. Tún voru þar í
í flestum stööum heldur lítil en
grasgefin, gáfu af sér fóður fyrir
2 til 4 kýr—örfá meira. öll voru
SASKATCHEWAN
BŒXDA ItYLA FYLKID
Þar búa þeirsvo tugum
þúsunda skiftir k ... .
ÖKEYPIS LÖNDU
Skrifið eftir nákvæmum upplýsingum,
Iandabréfum og ágœtis bæklingum til
DEPARTMENT of AGRICULTURE
Regina, Sask.
ORÐ f TÍMA TIL BÆNDA
2.
peningar gengu árlega út úr sv-eit-
inni fyrir hesta, en sú skoðun var
almenn, að það borgaði sig beitur; aftur til húsanna, rökuSu gólfin,1 aS haustinu, einkum gimburlömb |
að kaupa þá að heldur en að alajbáru hey í garðana eftir þvi, semj undan vænum ám og kyngóðum,
þá upp heima. Ávallt voru ]>ó; þeim virtisp féð mund i jþurfa.jlíka hrútlömb, er álitlegust
stundum þriðjung af innstöðu-jaS
Avallt voru
nokkrir, sem ólu upp folöld þau.
er hjá þeim fæddust , og mætti
gizka á, aS einn fjórði hluti af
hestum í sveitinni hafi verið heima
alinn. Flestir bændur höfðu 4
hesta. 3 til áburSar og einn til
reiðar. Nokkrir höfSu 4 áburðar-
hesta og þá einn reiðhest. Sumir
áttu enda 2 reiðhesta. Allmargir
af reiöhestum þessum voru af-
bragðs hestar, bæði að vekurð og
fjöri, enda þótti eigandum vænt
um þá og létu þá eiga gott á vet-
urna. Voru þeir venjulega teknir
í hús á haustum þegar veðrátta
fór að harSna og jörö að frjósa.
túnin meira og minna þýfð, en Vaf þeim fig tt h ^inlcum
enginn tok sig fram um það að
slétta, og þó kvörtuöu allir yfir
þúfunum. Túngarðastúfar voru
pottu j
hafa fyrir fjárhrúta. Þlrgar
gjcf, stundum helming og stund-jstiað hafði verið 2 eða 3 nætur,
um meira. AS því loknu fóru þeir^ voru hrútlömbin gelt; margir sættu
til fjárins aftur og stóðu yfir þvi því aS gjöra þaS helzt um seinustu
til kvölds hýstu vanalega um dag- kvartélaskifti tungls; vanalega var j
a itursleytið og byrgSu vandlega ekki stíað næsta kvöld á eftir.
allar dyr. Þegar dagar itóku að Kvöldiö fyrir fráfærnadaginn
lengjast aö mun og veður var voru ær reknar heim á stekkinti
gott, voru beitarhúsamenn alloft litlu fyr en vant var, lömibin látin
heima við bœ, miSbikið úr degin-j í króna, en æmar reknar alllangt
3.
föstu var skorið fax þeirra og
tagl, snöggkliptir þéttir í nár-
um og aftan undir bógum. einnig
snöggklippt rönd fram meS mön
eða faxi beggja vegna aftur á
lncrðakambinn og eftir hryggnum
aftur að tagli. Jafnan voru þeir
látnir út þegar veöur leyfði til aS
velta sér og leika sér. Aourðar-
hestar (púlshestarj voru látnir
ganga úti svo lengi sem þeir lögðu
ekki af til muna; gengu J>eir oft
fram yfir hátíðir. Eftir að þiair
voru teknir inn, var þeim gefið
moið frá kúm og lömbum og rekj-
hér og hvar; gjörðu þeir lítið
gagn. Á tveimur eða þremur bæj-
um voru tún algirt. Ekki man eg
itil, að eg heyrði getið um að nokk-
unstaöar v?eri grætt úr tún eða
stækkuð, svo nokkru munaöi.
0
Nautgriparœkt
Nautgriparækt stendur í svo
nánu sambandi við túnræktina, að
réttast mun að lýsa henni nú þeg-
ar. Kúabú voru lítil yfirleitjt. Á
flesttmi voru 2 kýr mjólkandi og
þá kálfur eða vetrungrtr í ttpp-
vexti. AllvíSa vom 3 kýr og þá
2 ungviöi. Fáeinir bændur höföu
4 kýr og 2 eða 3 ungviöi. Hvergi
voru fleiri kýr nema á prestssetr-
inu, enda mu'n túnið þar hafa ver-
iS stærst og algirt. Allir sóttust
eftir því aö hafa kýr sinar snemm-
bœrar, c: aö þær bæru á tímabil-
inu frá vetumóttum til jólaföstu;
þó var það allvíða, að þar sem kýr
voru fleiri ien tværf að ein var
höfð vorbær. Kýr voru alrnent
vel fóöráöar og vel hirtar; höfðu
menn mikiS gagn af þeim, þótt
fáar væru. Það heyrði eg gantla
menn segja. aS snemmbær kýr ætti
eða þyrfti að fá eitt pund af tööu
fyrir hverja mörk af mjólk, sem
hún gæfi. Snemmbærri kú voru
ávalt ætlaðir til fóðurs yfir gjafa-
tímann, 25 hestar af töðu, þ. e.
50 baggar, ioo pund hver; það
var kallað kýrfóður. Vanalega
var það húsbóndinn sjálfur, sem
skamtaði hevið, leysti það úr hey-
Stálinu og tróö þvi í kláfa, er til
þess vont, eingörígti hafðir. Marg-
ir vigtuðu hvern skamt. Á ein-
hverja riminna á hverjum 'kláf
voru skornir tölustafir, er sýndu,
hve mörg pund tómur kláfurinn bringan breið en ávöl, heilsusterk-
vigtaði; svo þegar kláfnttm með
þeyinu t, var brugðið á vog, var
hægt að vita þegar t bili hve ntörg
pttnd heyið var, er í kláfinn hafði
verið látið. Mjólkttrkýr góðar
vortt allvíða Beztu Výr mjólkuðu
16 til 18 merkur í mál allengi
eftir burð, Tólf marka kýr voru
flestar. Tiu marka kýr voru og
allvíða. en kýr, sem minna mjólk-
uðu, höfðu menu ekki til latig-
frama. Fksóir sóittust! eftir ’því
aS ala upp, kálfa undan beztu
mjólkurkúnum. Þ'ó var enginn
verulegur áhugi fyrir því yfirleitt
að bæta nautgripakyn að nokkrum
mun. Nautum var ávalt gefið á
veturna fóður* sitt kvöld og
morgna og brynnt. Ahangan tima
eftir burð, var kúm geíið inni-
staðið vatn, annars velgt yfir eldi.
Kálfar voru ekki aldir upp
nema til að yngja upp það gamlú,
er Ióga þurfti. Graðungar voru
fáir rnjög. Varð oft að sækja þá
langar leiðir. Bolinn var jafnan
fóðraður e?na viku fyrir hverja
ýt.m. Þegar haglaust var e^ajburtu og maSur settur til að gæta
illviðri, svo að féð stæSi inni. var, þpirra. Svo var lömbunum hleypt
gefiö einu sinni á dag full gjöf. út, þau rekin langan veg að lamba-
Þaö var álitin nægileg gjöf af^ rétt, sem bygð var jafnan nálægt
heldur góðu hieyi, sem fullorðinn á eöa læk, ef Jæss var kostur, og
maður gat tekið í fang sér og þar byrgð inúi; voru hlaup mikil
txjrið á garðann, handa hverjum Qg eltingar við reksturinn, þvi að
smjatt harðvellishey og skafningur j 10 kindtim fuilorSnum. Sumir lömbin voru bágræk, stygg og ákaf
ur tunjöðiUm. Stöku menn gafui mældu alt hey er gerfið var öllum lega fljót á fæti. Fráfærnadag-
þeim og dálitið af höfrum. Á jóla- skepnum, í gömlum mjölhálfitunn- inn sjálfan voru æmar látnar vera
um eða kláfum. Var troðið ;hey- á stekkjarfcólinu, en lömbin setin;
inu í hálftunnurnar með höndum þurfti 3 eða 4 tfl að gæta þeirra
og fótum og hálftunnan ætluð 10 fyrsta daginn. Fyrst er eg man
kindum. Alla innistöðu daga eftir voru löm'bin heft 2—3 fyrstu
vortt fjárhúsagólfin rökuð tvisvar, dagana er þau voru setin, heft á
áður en gefiö var og a,ftur, þegar morgnana, tekin úr höftunum á
féð var búiS að éta. Brynnt var kvöldin. Höft þessi vom búin til
fé .jafnan í innistöðum þegar þvi t',r ttll. þannig: Snúið var upp á
lv,arð komið við. Lötnb Voru lGpa mátulega langan, lagður sam-
vanalega tekin á gjöf fyr en full- an tvöfaldur og látin snúa upp á
orSiö fé. Þegar þau voru oröin sjg ,yg hnýttir saman endarnir —
húsvön, var borið í þati lúsasalve, Haftiúu var smeygt upp á framt-
er þá var nýlega farið að tíðkast. fætumal. hægra fætinum brugðið
Kostið kapps um að þreskja allt fyrir vorið. Þér munuð hafa marg-
víslegt tjón af að geyma korn í drýlum eða stökkum, eftir að regn og snjóar
fara að ganga, og geyma að þreskja það þar til eftir sáningu.
Reynið tilað senda korn yðar eitt sér í járnbrautar vagni, eða þá með
einum eða tveim nágrönnum, heldur en að selja það í sleðahlössum til korn-
myllu. The Grain Growers Grain Co. eða hvert annað kornsölu félag í
Winnipeg, mun selja það fyrir yður og senda yður andvirðið. Fulltrúi járn-
brautarfélagsins á næstu stöð, mun sýna yður hvernig þér eigið að útbúa
farmskrána.
R jómabú hefir stjórnin á þessum stöðum í Saskatchewan: Moosomin,
Qu’Appelle, Tantallon, Langenburg, Wadena, Shellbrook, Melfort, Birch
Hills. Flest af þessum rjómabúum vinna bæði vetur og sumar. S t j ó r n -
in borgar flutnings kostnað á rjóma yðar frá sendingarstöð til
nœsta rjómabús. Ef þér getið því við komið, þá finnið einhvern ráðsmann
þessara rjómabúa eða skrifið honum eða skrifð Department of Agriculture,
Regina, og leitið upplýsinga þessu viðvíkjandi.
Umfram allt látið reyna útsæði yðar áður en þér sáið í vor. Korn, og
einkum hafrar, koma ef til vill alls ekki upp ef kuldi eða gaddur hefir komist
að því. Stjórnin reynir það fyrir yður án nokkurs endurgjalds. Sendið ekki
minna en 1000 sáðkorn ásamt nafni og hemili yðar, til Department of Agri-
culture, Regina. Eftir hálfan mánuð munuð þér fá svar aftur og tilsögn um
hve mörg korn af hundraði muni koma upp.
Ef þér eigið heima á svæði þarsem f r o s t kemur oft að h v e i t i- á haustin
þá skuluð þér reyna að ná í „Marquis“ h v e i t i frá tilraunabúinu (Experi-
mental Farm) í Ottawa, eða þá einhverju útsæðis félaginu í Regina, Winni-
peg eða Brandon. Það hveiti kemur fyrr til heldur en Red Fife
og aðrar algengar tegundir, gefur betri ávöxt, oger eins gott að öllu
öðru leyti.
Sendið allar fyrirspurnir eða kvartanir, á yðar eigin tungumáli, þessu eða hverju
öðru jarðræktar efni viðvíkjandi til
4.
5.
Department of
REGINA,
Agriculture
SASK.
Þóttu þau þrífast betur ef það var undir og yfir haftið nokkrum sinn- ost úr mjólkinni og gæddu sig á
..... . „ f -ert' sem etSlilegt yar, þvi lusa- um þar til nægilegur snúður varS honum er þeim. svo sýndist. eSa
ur allar ur heyjum, það er næst smiyrslin drapu oþnfalus og vom- á þvi mini fótanna. Smátt og gúfu ]ia
var gólfi og veggjum, en örlitið. uðu kláða, svo ullin reyttist ekki .smótt var hætt þessari venju og Sumir átu mjól'kina flóaða
af góðu heyi. Þeim var slept aft- af lömbunum. Lömb voru ávalt af!agsist loks með öliu. Á sumum /sauSahvkni 1 bótti það sæl^æti
ur út þegar snjó leysti. að vorinu. hýst í húsum á túnjnu Flestir hdnnkun var fráfæmm hagað til Lftir fyrStu göngur voru ær°ekki
Þegar goð t.ð var a utmanuðum ( bændur h.rtu sjalf.r lomb sm að dáHíií5 öðruvísi: | reknar Lim til mjalta nema annan
og hagbyú _ nokkur, voru þeirj ollu Ieyt. yf.r vetunnn. Þe.r Þcgar búiö var að mjólka ærnar hvern dag og SVo þriðja hvern dag.
hafðir ut. a dag.nn en hyst.r a Sem áttu stalpaða straka, letu _þa fráfærnarmorguninn, voru þær j vikunnj eftir hel ina * 2. viku
nottum og gefið. Á utmanuðuim hjálpa sér til og vöndu þá þannig reknar burtu í búfjárhagana og sumars voru æfinlep-a eiörð fiall-
™ .Þfoa- ? ,tagl- VÍð fÍá^ir«ingit. Oftast var því -,aktaðar þar allan daginn, en lömb- Z ^Gang'ada^r "eða"réUardag
Al. hrossha. \ai tætt 1 band og hysí fram að sumarmalum og enda in kltin hlaupa um stekkjabólið og ur var þyj ekki ávajt hinn sami
lengur ef veðrátta var misjofn, en hýst í lambakrónni næstu nótt. — vikudagur ár eftir ar. Hncppstjóri
væri góð tið um það leiti var ihætt eftir þa« voru þau Ihýst í lamibarétt ákvaö ;afnan dag tii að ganga
fléttuð úr því reipi.
Sauðfjárrœkt . . íliÍlpÍ . __
Sauðfjárrækt var i góðu lagi á]a® h>sa> féuu sljcpt og látið ganga A öðrum eða þriðja degi eftir frá-j fyrstu gongUj var hann einráður
þeim árum í Breiðdal. Margiri sjál'fala fram að sauðburði. Sauð- færur voru lömbin mörkuið að 1lm hats Hann sendi umburðar-
höfðu alhnikinn áhuga á að bæta burður byrjaði vanalega í fjórðu kvoldi dags; það gjörði húslxind-
fjárkynið. Sóttu menn mjög eft-' viktt sumars. Þá var smalað sam-j inn æfinlega sjálfur. Nálega al-
ir að hafa hrúta til undaneldis af:an rækilega, ær teknar úr og vakt- staðar voru lömb setin viku; kom
góðu kyni voru vandlátir að hrúts- aöar, en geldfé slept lausu. Um þas ti] af þvi. ag afréttarlönd voru
sauðburðinn var ánum smalað ]ítil. sumsta8ar því nær engin.
saman kvöld og morgna. Höfðu þurfti þvi aS vakta lömbin þar til gongur Áminti hann menn
menn ávalt vakandi auga á því að allur ó5ur var komin af þeim og að jöra ós ^ greið f;allskii.
Iilunno cva oX ánnm r\cr __L______ t.v______ '1_______i:>c* _ ö . . .
móðurinni og kyni hennar.
átti að vera ullarþykk og
mjúk, illhærulaus, væn á
Hún
ullin
vöxt
um það. Hann sendi umburðar-
bréf um alla sveit — það kölluðu
menn gangnaseðíl. í gangnaseðlin-
um var ákveðinn fyrsti göngudag-
ur, skyldi ávalt ganga 3 göngur
með viku mfllibili, kallaðar lög-
um
íneð sívalan skrokk, holdsöm, góð-jblynna svo að ánum og lömbunum eins anum. Þfcgar vikan var liðin reka 3,]^ ókunnugt fé bæ frá bæ,
mjó’kurær, hrausþ dugleg að nýbornu, að þau hðu ekki sult eða voru lömbin rekin á fjall, er svoj þar til þat5 kæmisf t.l eigendanna,
ganga fyrir sér á vetrum og af,kuJda- I rigningatið voru fjar- var kalfag. Oft var dvalið hjá, sleppa ckki rekstrum og ekki láta
happasælu kyni. Fjártirútur átti rnenn einatt mikinn hluta nætur að þeim, svo sem tvo klukkutíma, áð- j þá ^nda inni lengur en nauðsyn
að l.afa þykka ull. sterka og bisa við lambféð. að koma því í ur en skiHt5 var við þau, og beðið krefði. Allar vafa-kindur skyldu
mjúka, vera bakbreiðurfc þykk1- býs eða skjól svo öllu væri óhætt. vel fyrir þeim. Yfir ám var setið reknar til hreppstjóra að lokinni
vaxinn un. bóga og herðakamb,
Ef nýborið lamb drapst var yalin vigast hvar,—jx> ekki alstaðar. — seinustu lög-göngu 0. s. frv. Þess-
einbvör nýborin ær, helzt su er hæði nætur og daga fram að túna- um fyrirmælum hreppstjórans var
ur. ekki gjarn til að berjast, en Þkast fæddi sitt lamb, og það van- slætti; |xá var farið að sleppa þeim' jafnan hlýtt umyrðalaust. Enginn
taka l.raustlega á móti ef á hann i® undir ána sem lambið misti ; á nottunni. Alstaðar voru ær hátíðabragur var samfara göngum
var leitað. Alment var sauðfé gekk það oft torveldlega að fá mjólkaðar tvlennum mjöltum á e$a réttum . Breiðdal, sem eðlilegt
vænt og fallegé,, vel hirt og vel hana til að aqnast fósturlambið. hverju máli fram yfir túnaslátt, var_ Þar eru hvergi stór afréttar-
fóðrað. Að vísu kom það fyrir. j ^ó hepnaðist það jafnan. Gekk ageins einni mjölt eftir það. Þeg-; iond ega mikil fjársöfn. Það var
þegar vor voru köld og seint kom-i svo lambið undir þeim báðum. ar 2Q vikur voru a,f sumri voru ag cins af g bæjum, er reka þunfti
gróður, að ær urðu magrar nokk-j,rioSnr og fóstru, og saug þær til þær reknar heim til mjalta aðeinsjiömb og geldfé í önnur lönd eða á
uð, en ekki man eg tll, að eg! Skiftis fram að fráfærum. Urðu einusinni á dag. Alstaðar vomj
heyrði nokkurn tima getið um hor-| þa1® jafnan eflings lömb. Æmar torfkvíar tii að mjólka í, óg þær
dauða á fé hjá nokkrum bónda.i v°ru kallaðar tvi-fóstrur. Þegar hafðar utan túns. Þegar búið var
Þegar fjallgöngum öllum var lok- aflar málbærar^ ær voru
ið á h'austin,' var farið’ að halda
fénu saman á hverju heimili fyrir
sig. Rekið saman á hverjum degi,
talið og skynjað, ier svo var kall-
að. Þóttu fjármenn ekki góðir
eða nógu sauðglöggir nema iþeir
þektu hverja einustu kind, ervar
á heimilum þeirra En misjafnt
bornar, ag slá og hirða tún, var allvíða
voru ærnar látrar hafa meira sjálf- mjólkað í færikvíum á sjálfu tún-
ræði, þó var þeim smalað á hverj- inu. fékkst vifi þag það töluverður
um degi. Um fardagaleitið var
aftast byrjað að rýja geldfé, og
enda íyrri ef vel voraði.
áburður.
Það var almenn venja, að smal-
inn eða smalarnir skyldu ‘eiga
Var þá einhvern hlýjan og góð- mjólkina úr ánum á Mikaelsmessu,
an sólskinsdag smalað saman öflu 29. Septemibcr. í orði kveðnu var til á suðurbygðinni, til að ííta eftir
geldfé og skoðað hvort það væri það bundið þvi skilyrði, að ekki sinu fé, er ávalt slæddist fieira og
afréttarlönd annara bæja og
þessum átta bæjum var rekið a
þrjár afréttir. Þar mátti því svo
kalla, að hver bær hefði sínar
göngur og sínar afréttir fyrir sig,
Var að jafnaði næstfa ^ament á
hverri rétt, sjaldan aðrir len heima-
menn og auðvitað göngumennirn-
ir. Af Berufjarðarströnd komu
ávalt 2 eða 3 menn á réttirnar utan
vildi það nú einlægt verða hvaðj rýjandi — orðið fyllt er svo var hefðu sloppið úr éöktum um sum-, fleira norður yfir fjallgarðinn.
fjármenn voru \nd að sér í þeirri kallað. Sjaldan var rúið margt arið fleiri ær en tvær, slyppi sú Allsstaðar var gengið og róttaJS á
ment St»ku menn voru svo
glöggir á að þekkja fé, að þeir
j töldu venjulega ekki féð, er þeir
höfðu til gæzlu, gengu innan um
féð þegar búið var að reka það
saman og aðgættu það nákvæm-
fyrsta daginn. Að viku liðinni, þriðja, skyldi smalinn enga mjólkj sama degi. búið að draga ókunn-
eða því sem næst, var smalað sam- fá á Mikaelsmessu. en nálega al-| ugt fé úr fyrir myrkur um kvöld-
an aftur til rúnings, og þá alt rúið staðar mun smalinn hafa fengið, ið og enda rekstrar farnir að
er sæmilega þótti fyflt. Þá þótti sína mjó’k. smala mjólk eins fyrirj ganga stundum. Alt óskilafé var
vel fyllt ef haldi mátti kind.nni á því þó þrjár ær sl.yppu eða jafnvel rekið til hneppstjóra samkvæmt1 Alllangan tíma tók það að berja áburði (Chamberlain’s Linimentj.
nýju ullinni, þegar búið var að taka^ flriri. Sumir smalar létu búa til fyrirmælum hans. Seldi hann það^mörinn þannig, og oftast gekk tiljFæst alstaðar.
við uppboð skömmu eftir vetur-
nætur. Eftir göngur var allstitað-
ar farið að slátra til beimilisins.
Voru jafnan valdir úr til slátru*iar
feitustu sauðirnir. Flestir slátr-
uðu sauðum ekki yngri en þriggja
vetra. Geldum ám og veturgöml-
um ám var einnig slátrað allvíða.
Sumir bændur skáru og það léleg-
asta úr lömbunum, einkum ef
snemma lagðist á vetur með snjó
og harðindi. Úr annari göngu voru
oftast teknar kindur þær, er reka
skyldi í kaupstað, að eins fáar
kindur frá flestum heimilum
Beztu bændurnir létu aldrei kind-
ur í kaupstað, slátruðu þeim mun
meira heima, geymdu ullina og
itólgina sem kaupstaðar innlegg til
næsta sumars og höfðu nægilegt
kjöt í búi til næsta hausts. Flestir
bændur hóldu vel til mörsins þeg-
ar slátrað var. Mör var allur
bræddur í tólg. Þrjár aðferðir
vissi eg tíðkast við mörbræðslu:
1. Mörinn var itekinn volgur, þeg-
ar slátrað var, kreistur eða hnoð-
aður með höndunum þar til allar
taugar voru orðnar lausar, látinn
svo í pott er settur var yfir eld, og
hitaður jafnt, en ekki hleypt í mikl
um hita. Þá varð tólgin fannhvít
og hörð en hnausar litlir. 2. Þeg-
ar slátrað var, var mömum úr
hverri kind fyrir sig vöðlað saman
í böggul og látinn storkna svo.
Þessir böglar eða mörvar geymdir
nokkra daga, sjaldan lengur en
viku. Helzt var því sætt, að búa
sig undir mörbræðsluna í björtu
veðri og nokkru frosti. Tek:nu
var kindarbjór nýrakaður, breidi-
ur flatúr á gólf, háramurinn I.itinn
snúa upp, einn mörinn — tveir ef
litlir voru — lagður á m'ðjan bjór-
an bjórinn, jaðrar og skeklar tekið
saman fyrir ofan mörinn og bund'-
ið um þá vandlega með sterku
snæri; svo var mörinn, sem þá
varð innan í bjómum, barinn með
sleggju á fiskistitininum eða börðu
steininum. sem var á hverjum bæ
einhverstaðar á hlaðinu. Þarna
var mörinn barinn eins og harður
fisikur þangað til hann var orðinn
svo mulinn að líkasit var
þess dagurinn fyrir tvo menn, þar
sem nokkuð mörgu hafði verið
slátrað. Daginn eftir var brætt;
urðu hamsar Iitlir og tólgin mjalla
hvít og hörð. 3. Mórvamir voru
geymdir þangað til búið var að
slátra öllu, sem slátra atti, eða því
sem næst; elztu mörvarnir þá farn
ir að gulna lítið eitt. Þá var mör-
inn allur brytjaður eða saxaður
smátt og svo bræddur. Með þess-
ari aðferð varð tólgin aldrei eins
vel hvít eins og við 1. og 2. að-
ferð, og hams varð hfeldur meiri:
Tólginni var jafnan rent í stóra
pota og látin storkna í þeim. Sum-
ir rendu henni lika í belgi af gam-
alám. Geymdist tólgin mæta vel í
þeim. Þieir voru líka einkar hand-
hægir í flutningi til kaupstaðar.
Með tólg borgaði allur þorri bænda
preststíund, kirkjutiund, ljóstoll
og fátækra útsvar. — Gærur allar
voru rakaðar með hárbeittum
hnífiun, er aldrei voru hafðir til
annars. Voru margir listfengir í
því verki, og því gaman að horfa á
hvað þeir voru fljótir að fletta ull-
inni af bjórnum án þess nokkurs-
staðar sæist flumbra,. Ullin var
geymd í pokum til sumars. Bjór-
arnir voru bneiddir upp á rár í eld-
húsi og látnir þorna þar, kippaðir
svo upp, 12 í kippu. og þær hengd-
ar upp i eldhússrjáfur. Kjötið var
brytjað niður í spað og saltað nið-
ur í tunnur. Feitustu huppar og
magálar soðnir nýir niður í kæfu
til viðbitis. Allsstaðar var nokk-
uð af kjöti hengt upp í eldhús til
að reykjast, cinkum læri, bógar
síður og magálar; sumir hengdu
upp nokkur krof, en svo var kall-
aður afturhluti kindarskrokksins.
Aflíðandi vetrarnóttum var á flest
um heimiium að jafnaði lokið öllu
slátursýsli, búið að sjóða alt slát-
ur. svíða öll svið og sjóða þau. láta
þetta ofan í tunnur og l.K'lla sýru
yfir; var það þannig vel geymt.
('Meira.)
Hvert heimili þarf á góðum á-
burði að halda. Meiðsli, mar og
mjöli.'gigt læknast bezt af Chamberlains
/