Lögberg


Lögberg - 14.09.1933, Qupperneq 4

Lögberg - 14.09.1933, Qupperneq 4
BIs. 4 LÖGBEKiG, FIMTUDAGINN 14. SEPTEMBER, 1933 ILögbetrg OeflíS út hvern fimtudag af THE COLUMBIA PREBB LIMITED 695 Sargent Avenue Winnipeg, Manitoba. Utanáakrift ritstjórans: BDITOR LÖGBERG, 69 5 SARGENT AVE. WINNIPEG, MAN. VerO $3.00 um áriO—Borgist fyrirfram fbe "Lögberg" is printed and published by The Columbia Fretn, Lámited, 695 Sargent Ave., Winnipeg, Manitoba. PHONEB 86 327—86 328 Við skaut jarðar Svo má að orði kveða, að tré og jurtir standi í jafn nánu sambandi við tilveru mann- anna og sólskin, loft og vatn. Án sólarljóss- ins og trjánna eða jurtanna, gæti ekki verið um neinar fæðutegundir að ræða, Fyr á tíð voru flestar, ef ekki allar lífs- nauðsynjar, framleiddar við skaut jarðar á hverju býli um sig, eða að minsta kosti þær tegundirnar, er mest valt á, svo sem föt og fæði; þá bjó í raun og veru hver að sínu, undi við sinn eigin berjarunn og sitt eigið fíkju- tré, eins og komist var að orði til forna. Svo ekki sé lengra leitað, en til daga Bandaríkja skáldsins Whittier’s, þá má benda á að hann framleiddi á bújörð sinni í Massa- chu-setts að heita mátti alt er hann þurfti við til lífsviðurhalds, og skifti varla á vöru nema þá ltilræði fyrir saltfisk til vetrarins, að því er sagan segir frá. Samband þessa mæta manns við skaut jarðar var svo innilegt og svo náið, að þar var sæluna mestu ávalt áð finna. Eins og nú hagar til, að minsta kosti all- víða, er helzt svo að sjá, sem margt fólk sæk- ist eftir því flestu öðru fremur, að leita sér atvinnu og lifibrauðs sem allra fjarst skauti jarðar eða móðurmoldinni sjálfri. 1 sumum tilfellum hefir þfetta geng*ið svo langt, aið lágt launað og öðrum háð skrifstofufólk, hef- ir litið niður á þá, sem erjað hafa jörðina og gert hana sér undirgefna. Bn þegar í harð- bakkana slær, og svo sverfur að bæjarlýðnum, að hann fær ekki lengur greitt fyrir óumflýj- anlegustu lífsnauðsynjar, hvarflar hugurinn þó stundum til þeirra, er óháðir, heilsusterkir og hugglaðir neyta síns brauðs í sveita síns andlitis við skaut jarðar, jafnvel þó veður- teknir sé og fötin í grófara lagi. Fornsagan, getur þess, að hálfri tíundu öld fyrir Krists burð, hafi fsradsmenn lifað frjálsu og óháðu lífi hver um sig við eigin berjarunn, eigið fíkjutré og unað glaðir við sitt. Vafalaust hefir þar oft og einatt verið þröngt í búi; tækin til framleiðslu og sjálfs- bjargar voru vitanlega margfalt ófullkomn- ari, en þau eru nú. Drepsóttir surfu að, og fátt um varnarráðstafanir. Þó var sjálfbjarg- ar hugsjónin runnin kynstofni þessum svo djúpt í merg merg og bein, að hún skipaði á- valt öndvegi. Að eiga sjálfur sitt eigið skýli, sinn eigin berjarunn, sitt eigi fíkjutré, var fyrst og síðast markið, sem stefnt var að. Eitthvað tvö hundruð árum eftir sællíf- i-stíma Salomons konungs, lét spámaður nokk- ur þannig um mælt, að svo myndi mannkynið alvarlega reka sig á eftir langvarandi tímabil munaðar og hóglífis, að það mvndi mæna aug- um til moldarinnar og falla henni til fóta með von um björg og brauð; þá yrði gildi vinn- unnar ekki metið eftir fataburði einum. Og nú er það að koma á daginn, tuttugu og níu öldum eftir daga Salomons, að mörgum kinn- fiskasognum borgarbúanum rennur kalt vatn á milli skinns og hörunds, er hann hugsar til sveitalífsins, sólskinsins, lindanna lífrænu, kúamjólkurinnar og glænýrra eggja. Jafnvel endurminningin um hanagalið særir fram hjá honum bitra ásökun á ótrúmenskuna við móðurmoldina og misskilda lífsköllun. f hinum norðlægu löndum, þar sem sum- ur eru stutt og gróðrartíminn skammur, er að sjálfsögðu óumflýjanlegt, að hendur séu látn- ar standa fram úr ermum; vetrarríki er þar mikið, og nauðsynlegs forða handa mönnum og málleysingjum verður óhjákvæmilega að afla á tiltölulega skömmum tíma; en einmitt þar sem svo hagar til, er helzt svo að sjá, sem jafnvægið milli manns og moldar njóti sín bezt. Á hinum fyrri öldum, stóð mannkynið í langtum nánara sambandi við móðurmoldina, en nú á sér stað; náttúran sjálf, ljósmóðir lífsins, miðlaði börnum sínum unaði einfaldra æfikjara. Nú klappa á hinn bóginn margir lofi í lófa, hafi þeir í fórum sínum nokkra skildinga í stað korns eða kjöts til þess að kaupa hitt og annað glingur fyrir. En þegar hart er í ári og pyngjan tæmist, liggur ekki annað fyrir en stuðningur af hálfu þess opin- bera, eða sveitin, eins og það var kallað á Fróni. Entíþá býður móðurmoldin þeim opinn faðminn, er afvega hafa leiðst í öfugstreymi og athafnaleysi borganna, og enn þá er dauf- heyrst við röddum hennar, einu röddunum, er leitt geta til ljóss og lífs. Bandaríkja forsetinn sögufrægi, George Washington, nam sín fegurstu fræði við skaut jarðar. Þegar lionum slapp verk úr hendi frá umsvifum stjórnmálanna, annaðist hann búsýslu á tilraunabýli, laugaði sál sína í sól- skini og hlúði að nýgræðingnum. Það er mælt, að margt megi af krepp- unni læra; en lærist mönnum ekki aukin virð- ing fyrir guðsgrænni náttúrunni og unaði hins heilbrigða sveitalífs, verður lærdómurinn vafalaust miklu fremur neikvæður en hitt. Þytur skógarlimsins boðar sérhverjum þeim, er opna vill eyru sín, lífræn guðspjalla- mál. Við skaut jarðar í órjúfanlegu samræmi bjarkar og blaðs, nýtur maðurinn, herra jarð- arinnar, að fylstu sín sjálfs. Góð smásögusöfn Axel Thorsteinson: I leikslok. Smá- sögur frá Canada, Bretlandi, Frakk- landi, Belgíu, og Þýskalandi 1918— 1919. Önnur útgáfa aukin. Reykja- vík, 1932. 156 bls. Verð 4 krónur í kápu. Axel Thorsteinsson: Heim er haust- ar og nokkrar smásögur aðrar. Keykjavík, 133, 96 bls. Verð 3 krónur í kápu. Fyrsta útgáfa í leikslok, sem út kom 1928, hlaut ágæta dóma og hefir auðsjáanlega átt maklegum vinsældum að fagna, þar sem önnur útgáfa er nýkomin á markaðinn. Hún er mun stærri en hin fyrri; fjórum sögum og viðauka hefir verið bætt við, en hvorutveggja hafa áður prentuð verið í blöðum eða tíma- ritum. Þessi útgáfa hefir það einnig fram yfir þá fyrstu, að henni fylgja gagnorðar skýringar, sem gera leseandanum hægra um vik, að glöggva sig á ýmsu í frásögninni. Á sínum tíma ritaði eg um fyrstu iitgáfu sögusafns þessa hér í blaðinu, og tel eg þarf- leysu að enudrtaka þau ummæli mín. Stutt- lega skal þó vikið að nýju sögunum í safninu. Þær sóma sér vel á bekk með eldri systrum sínum. Hér er sama yfirlætisleysið í frá- sögn, lipurð og hreinleiki í máli, skilningur og samúð í mannlýsingnim. Höfundur þess- ara smásagna samræmir vel efni og búning; hann sneyðir hjá sterkum litum, sem auð- veldlega geta orðið afskræmislegir, og hjá stórum orðum, sem löngum reynast tvíeggj- að sverð. Hann veit, að það er ekki áhrifa- minsta frásagnaraðferðin, að láta atburðina sjálfa tala. “Fegurst undir sólunni” er hugðnæm saga og prýðisvel samin. Lesandinn fyllist samúð með Harra, þöglum en tilfinningarík- um skógbúanum, sem ástavonbrigðin ráku út á vígvöllinn, náttúrubarninu, sem “var eins og frumskógstré, rifið upp með rótum” í her- mannagrúanum og múgmenningu stórborg- anna. “Minning frá Fosse” er örstutt frásögn, augnabliksmynd, sem brugðið er upp fyrir augum lesandans, en hér er undiralda djúpr- ar alvöru. Auðu húsin og óplægðu akramir, sem lýst er í þessari íburðarlausu frásögu, eiga öll sína sorgarsögu. Þau flytja mönnum boðskap hinna látnu, þeirra, sem á einn éða annan hátt urðu fónarlömb styrjaldarinnar. Með höfundinum verður manni ósjálfrátt að spyrja: Hefir nýja kynslóðin öðlast mátt og þroska til þess að læra af boðskap hinna látnu, boðskapnum, sem fólst í sögu óplægðra akra og auðra húsa? “ Minnisstæðasta stundin” er þó einhver allra innilegasta og áhrifamesta saga safns- ins; jafnframt koma hér hvað beinast. og á- kveðnast fram skoðanir höfundarins á útrým- ing styrjalda. Hann lýsir hér þeim atburði þegar honum, kveldstund, eina, gafst fyrsta sinni “tækifæri til þess að kynnast hugsana- lífi og lífsskoðun óvinahermannsins. ” En samhliða því lærðist honum annað meira og lýsir hann þannig þeirri reynslu sinni: “Mér varð þá ljóst að hatrið er yfirborðs tilfinning,—að máttur bræðraþelsins er lang- samlega meiri, þótt enn skorti það á, að hann fái notið sín, og að framtíðarfarsæld þjóð- anna byggist á gagnkvæmum skilningi megin- þorra þeirra þjóða, sem borist höfðu á bana- spjótum. Augu mín opnuðust þá fyrir þeim sannleika, að undirstaða þess skilnings er kærleikur—og um fram alt, að sá kærleikur lifir og hrærist í sálum f jöldans. Spurning- in eina er, hvort hann nokkru sinni verði öfl- ugur til þess, að það góðverk vinnist, sem mest er um vert allra, að taka ráðin af hern- aðarleiðtogum þjóðanna, sem auðvaldið hefir tamið, til þess að villa hávaða þjóðanna sýn, og hvort hann fær jafnvel snúið þeim til fylgis við þann góða málstaðinn: Afnámi allra styrjalda.” í viðbætinum (bls. 134-143) eru tvö bréf, sem höfundur skrifaði til vestur-íslenzku blaÖanna í desember 1918; þau eru f jörlega ritu'Ö og eiga vel heima í þessu safni. Þessar stríðssögur höfundar eru að vísu eigi stórfeldur skáldskapur. en vegna frásagnarlistar þeirra, sem þegar hefir lýst verið, og vegna fróðleiksgildis þeirra eru þær gróði íslenzkum núfíðarbókmentum; og aö þessu leyti sérstæðar, að þær eru einu sögur um heimsstyrjöldina, frumsamdar á vorri tungu af sjón- ar- og heyrnarvotti. Safnið heim er haustar og nokkr- ar smásögur aðrar er að efni til frá- brugðið í leikslok; höfundurinn lýs- ir hér eigi atvikum frá hermensku árum sínum. í þessum sögum hans segir frá mönnum og konum, sem orðið hafa á vegi hans “austan hafs og vestan” og örlögum þeirra. Er hér fremur um að ræða mannlýsing- ar en atburðalýsingar, þó hvoru- tveggja sá saman fléttað; en allar bera sögurnar þess mörg merki, að þær eru gripnar út úr lífinu sjálfu, reynsla höfundar færð í skáldlegan búning. Athygli lesanda þessara smásagna dregst fljótlega að því, hve höfund- inum er tamt að lýsa einyrkjum, eða öðrum þeim, sem eiga við örðug kjör að búa, og atvikin hafa leikið grátt. Og ávalt segir hann sögu olnbogabarna þjóðfélagsins með næmum skilningi og ríkri samúð. Annars má segja, að sögur þessar hafi sömu stílseinkenni og stríðs- sögur höfundar; engu fremur hér heldur en þar lætur hann ginnast út á hálan is tilgerðar og öfga í rit- hætti. “Heim, er haustar” er lengst, og eflaust að margra dómi, skemtileg- asta saga safnsins, enda er hún vel sögð. Veigameiri þykja mér samt “Örlög einyrkjans” og “Fólkið á Læk,” sem eg tel bestu sögurnar í bókinni; höfuðpersónur þeirra verða manni minnisstæðar; þær eru klæddar holdi og blóð, íslenzkar í húð og hár; þeir, sem alið hafa ald- ur sinn í' sveitum á íslandi, hafa ikynst svipuðu fólki, þó því kunni nú að fara fækkandi.—“Gyðings- lund” er einkar geðþekk og glögg smámynd. Bæði eru sögusöfn þessi vönduð að frágangi, einkum 1 leikslok, sem prentað er á óvenjulega góðan pappír. Binnig mega þau teljast ó- dýr. Axel Thorsteinsson er kunnáttu- maður í smásagnagerð; má vænta, að þessar nýju sögur hans verði vin- sælar sem hinar fyrri. Sérstaklega myndi margur taka með þökkum fleiri stríðssögum frá hans hendi, þær eru með meira nýjabragði en aðrar smásögur hans, þó margt sé vel um hinar síðarnefndu. Richard Beck. Hátíð Eiðaskólans Tvo sólbjarta sumardaga, 8.— 9. júlí, síðastl. streymdu Aust- firðingar heim að Eiðum, til þess að heiðra fimtíu ára minningu skóla síns. Stóð stjórn Eiðasam- bandsins fyrir hátíðahöldunum, en hana skipa þeir séra Jakob Krist- insson skólastjóri, Björn Sveins- son addviti, Eyvindafá og Jóhann Jóhannsson, bóndi á Finnsstöð- um. Var skólasetrið fánum prýtt, er blöktu fagurlega í sólskininu, fyr- ir svalandi andvara. Tjald eitt mikið hafði verið reist, er rúmað gat mðrg hundruð manna. Fyrra dag hátíðarinnar, komu aðallega eldri og yngri nemendur skólans og kennarar. Komu þá tveir kennarar frá tíð búnaðarskól- ans, þeir Benedikt G. Blöndal kennari á Hallormsstað olg Jón Jónsson konsúll á Seyðisfirði. Enn- fremur voru þar viðstaddir full- trúar fr° báðum Múlasýslum. — Magnús Gíslason, sýslumaður, Eskifirði og Þorsteinn Sigfússon, óðalsbóndi á Sandbrekku. Setti skólastjóri mótið og bauð gesti velkomna. Því næst flutti Þórhallur Jónasson hreppstjóri frá Breiðavaði þætti úr sögu Eiðaskóla, er hann hefir safnað heimildum að. Rakti hann allýtar- lega tildrög að stofnun skólans. Þá var farið út í Eiðahólma og haldinn fundur Eiðasambandsins. Ákveðið var þar, að gefið skyldi út rit, til minningar um fimtíu ára afmæli skólans. Lofaði full- trúi Norður-Múlasýslu, fyrir hönd hennar, ríflegu fé til útgáfunnar. Er kveld var komið, héldu menn heim á staðinn og settust að kveldverði í sölum skólans. Fóru þar fram ræðu höld og heillaósk- ir, Afhenti þar fulltrúi Suður- Múlasýslu, Magnús Gíslason, skól- anum gjöf frá sýslunni. Var það stundaklukka dýr og mikil, út- skorin af Ríkarði Jónssyni. Þakk- aði hann um leið menningaráhrif skólans í Austfirðingafjórðungi. Skólastjóri þakkaði gjöfina, fyrir hönd skólans. Síðan var mælt fyrir minnum forstöðumanna belggja skólanna og kennara. Eftir máltíð var gengið í kirkju staðarins. Söng þar karlakórinn “Bragi” frá Seyðisfirði, undir stjórn Jóns Vigfússonar við hinn bezta orðstír. Því næst tóku menn á sig náðir, eftir því sem rúm leyfði. Síðari dagur mótsins hófst með söng í hinu stóra tjaldi. Þá flutti Þórhallur Jónasson framhald af sögu skólans. Var svo sezt að miðdegisverði, með ræðuhaldi og minningum. Þar flutti fulltrúi Norður-Múlasýslu skólanum árn- aðarorð. Eftir stundarhlé frá þorðhaldi hófst guðsþjónusta í tjaldinu. — Prédikaði séra Sveinn Víkinlgur sóknarprestur á Dverga- steini. Að messu lokinni voru minni flutt. Magnús Gíslason sýslumaður mælti fyrir minni fs- lands, en séra Jakob Kristinsson skólastjóri fyrir minni Austur- lands, og Björn Hallsson, hrepp- stjóri 0 Rangá, fyrir minni Eiða- skóla. Þess á milli voru sungin ættjarðarljóð. Þá söng karlakór- inn “Bragi” nokkur lög og skemtu menn sér hið bezta við söng hans. Við kveldverðarborðið barst skólanum gjöf, mynd af fyrsta for- stöðumanni skólans, Guttormi Vig- fússyni. Var myndin gefin af son- um Guttorms. Mót þetta mun hafa verið ein fjölmennasta samkoma, sem hald- in hefir verið á Fljótsdalshéraði. —Mun mannfjöldinn hafa verið um sjö hundruð, þelgar flest var. Veitingar voru á staðnum, mikl- ar og góðar. Fyrir þeim stóðu Sveinn Jónsson bóndi 0 Egilsstöð- um og frú hans, Sigríður Fanney Jónsdóttir. Er kvelda tók var dans stíginn fram eftir nóttu. Héldu menn þá heim til sín, hressir 0g glaðir, við roða hinnar upprennandi mánu- dagssólar og gullna fjalladýrð Úthéraðs.—Mbl. 11. ágúst. Friðrik Jónasson, fsafirði. Islenzkir smyglarar í Finnlandi í “Göteborgs Handels og Sjö- fartstidning” hinn 8. ágúst er sagt frá þessu: Enski togarinn “Achill”, sem var á leið frá Danzig til Skelleftea, sökk snemma á sunnudagsmorgun skamt frá Sabbskar,. í Kyrj°la- botni. Skipið hafði hrept hroða storm. Kom þá leki að því, og dæl- urnar höfðu ekki við. Á sunnudags- morgun sá skipshöfnin fram á það, að skipið myndi ekki igeta bjargast, og þá voru send út neyðarmerki. Þýzkt 'gufuskip náði þeim, og kom þegar til aðstoðar. Tók það alla skipshöfnina um borð og flutti hana til Vasa. Var skips- höfnin yfirheyrð þar, sérstaklega vegna þess, að menn grunaði að þetta hefði verið smyglaraskip. Kom í ljós við yfirheyrzluna að yfirmenn skipsins hefðu verið kendir þegar þýzka skipið köm að bjarga, en bæði þeir o!g aðrir neit- uðu fyrir rétti að þeir vissi neitt um hver farmur skipsins hefði verið. Seinna kom sú frétt frá Hels- ingfors að skipið hefði verið hlað- ið áfengi, og 0 því hefði verið þrettán manna skipshöfn, fimm Englendingar og átta íslendingar. Tveir af skipverjum höfðu bor- ið það, að skipið hefði verið full- hlaðið af spíritus, en efasamt var talið hvort finnsku yfirvöldin gæti höfðað mál feegn skipshöfninni fyrir smyglun, þar eð skipið var ósjálfbjarga úti í rúmsjó, sökk þar, og skipshöfnin tekin af út- lendu skipi utan landhelgis Finn- lands, og bjargað til lands. —Mbl. 19. ágúst. NUGA-TONE TENDRAR ÁHUGA Engan veginn óllklegt, atf maginn þarfnist nýrra starfskrafta; matarlystln minni en 1 meðal lagi; taugarnar veiklatSar; þreytu- kend á morgnana; starfsáhuginn sldvinandi; engu líkara en í œðunum sé vatn 1 statS hins lífræna, rautSa, blótSs. Þegar þannig er ástatt, kemur Nuga-Tone a?S haldi. LátltS ekki hug- fallast; finnitS lyfsalann og kaupitS hjá honum mánaðarskerf af Nuga-Tone fyrir einn dollar. Séuð þér ekki ánægð eftir 20 daga notkun meðalsins, vertSur dollarnum yðar skilað aftur. Enskar flugvélar kasta sprengjum á Indversk þorp Laust fyrir mánaðamótin sein- ustu hófust óeirðir hjá landamær- um Indlands og Afghanistan. For- ingi upphlaupsmanna var 12 °ra gamall drengur, Ghulam Nabi að nafni, og er hann sonur nafn- kunns stigamanns þar á landa- mærunum, en lærisveinn “hins geggjaða fakirs,” sem Englending- ar kalla svo, en enginn veit deili á. Uppreisnarmenn biðu ósigur o!g flýðu nokkurir þeirra á náðir Bajauriþjóðflokksins, sem á heima nyrst í Indlandi. Indlandsstjórn krafðist þess að mennirnir væri framseldir, en er það fékst ekki, hótaði hún því að láta flugvélar varpa sperngikúlum á þorpin þar. Var það gert, og tóku 36 flugvél- ar þátt í þeirri árás. Þetta hefir mælst mjög illa fyr- ir heima í Englandi. þurkarnir í Noregi í Noregi hafa verið afskaplega miklir þurkar og hitar í sumar og segir “Gula Tidend” svo frá afleið- ingum þeirra: Á hverjum degi koma fregnir um það hvernig þurkurinn svíður akra og engi. Tjónið, sem hann veldur, er ómetanlegt og á mörgum stöðum er jarÖvegurinn svo sviðinn, aÖ hann nær sér ekki í mörg ár. Þetta er með öðrum orðum þjóðarböl, að minsta kosti fyrir bændur á Vestur- landi. Víða er orðið svo ilt, að bændur hafa neyðst til þess að slátra nautpeningi sínum. Þeir sjá ekki nein ráð til þess að afla honum fóðurs. En með svo stórkostlegum niðurskurði, sem verður, og þegar er byrjaður, er hætt við því að kjöt- verð falli niður úr öllu valdi. Það er eigi aðeins á Vesturlandi að þurkarnir hafa gert stórtjón. í Þrændalögum hafa þeir einnig eytt öllum gróðri á mörgum stöðum. En hvergi hafa þeir þó gert meira tjón heldur en á eyjunum í Norður-Nor- egi. Þar er svörður mjög grunnur og víða er svo sviðið að ekki sést stingandi strá. Þar hefir ekki kom- ið dropi úr lofti svo að kalla síðan í apríl. Þessi óáran til lands þar norður- frá bætist ofan á óáran til sjávar- ins. Útgerðin gekk sæmilega í vet- ur hjá flestum þeim, sem eru hjá Lófót, en á Finnmörk var útkoman afar slæm og síldveiðin brást alveg. í flestum bygðum er fólkið orð- ið svo skuldum hlaðið, að kaupmenn þora ekki að lána því neitt, svo að þar Uggur við hungursneyð. Er ekki að furða þótt menn beri kvíðboga fyrir haustinu og vetrinum, því að þá verður hungursneyð ef ekki verð- ur hjálpað. —Mbl. Skriðuhlaup í Siglufirði Sglufirði 19. ágúst. Kl. 1 í dag féll aurskriða sunnan við Búðarhólana hér í bænum og fram í sjó. Bar hún aur og möl umhverfis allmörg hús og rann inn í kjallara á tveimur stöðum og eitt sjóhúsanna neðan við bakkann, en olli engum stórskemdum. Fiskur allmikill var þarna í húsunum, en skriðan og vatnsflaumurinn komst þar ekki inn. ► Borgið LÖGBERG

x

Lögberg

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.