Lögberg - 11.09.1952, Blaðsíða 2

2
LÖGBERG, FIMTUDAGINN, 11. SEPTEMBER, 1952
Svipmyndir fró Þýzkalandi
Eftir ÞORSTEIN Ó. THORARENSEN
Skyggnzl inn í hugi fólksins í Frankfurt am Main
ÉG HEF þegar flogið yfir Rín-
arhéruðin og Hessen í rúman
klukkutíma, þegar Pan Americ-
an flugvélin tekur sveig á stjórn
borða og lendir tafarlaust á flug
vellinum s k a m m t suður af
Frankfurt am Main. 1 rúman
klukkutíma hefur kjarnland um
miðja Evrópu virst svo hæglátt
og kyrrt 2000 metra fyrir neðan
flugvélinna. Við komuna til
Frankfurt er ekki lengur um
glitofna loftmynd að ræða, þar
kemst ferðamaðurinn í samband
við voruleikann eins og hann
gerist á okkar órólegu tímum.
Fyrst mætir auganu röð amer-
ískra þrýstilofts orustuflugvéla,
ég tel þær lauslega, sem ég sé
fyrir framan flugstöðvarbygg-
inguna. Þær eru á að gizka 30
óg fleiri sjást í fjarska annars
staðar á flugvellinum. Þetta er
einn skjöldur Atlantshafs þanda
lagsins og sterkur armur, sem
birtist mér. Enn er þetta þrátt
fyrir allt, of lítið. Það hefur ver-
ið sagt að á móti hverjum 30
þrýstiloftsflugvélum Vesturveld
anna eigi Rússar minnsta kosti
100. Ef í hart skyldi slá enn að
nýju, þá er það augljóst mál, að
Þýzkaland yrði fyrsti vigvöllur-
inn. — Verður hægt að forðast
það? Getur Atlantshafsbanda-
lagið og Evrópuherinn eflzt svo
að rauða nautið forðist það líkt
og rafmagnsgirðingu, ef tala má
í líkingu, og hvað segja Þjóð-
verjar um þetta og hvernig .líður
þeim með svo óvissa framtíð
yfir höfði sér? Um allt þetta
verður mér hugsað, þegar ég
þramma niður farþegatröppurn-
ar úr flugvélinni. Það liggur mik
ið verk fyrir höndum, óteljandi
spurningar, óteljandi viðræður,
en ég mun reyna að gera mitt
bezta fyrir lesendur heima, líta
sjálfur sem hlutlausast á allt og
segja hverja sögu eins og hún er.
Nú í augnablikinu virðist mér
Þjóðverjar á flugstöðinni ekki
mega vera að því að tala um
stríð, né óttast stríð.
Áfram, það er rekið á eftir
mér með harðri hendi, fleiri flug
vélar eru að koma og aðrar að
fara. Ég er sem sagt á lang starf-
sömustu flughöfn allrar Evrópu.
—Hundruð manna eru þar hlaup
andi fram og aftur um alla
ganga og hæglártur maður frá
hæglátu íslandi verður að taka
á öllu, sem hann á til að detta
ekki alveg út úr jafnvægi. Við
passaskoðunina starfar mikill
fjöldi þýzkra embættismanna,
sem krota og stimpla í vegabréf-
ið, eins og þeir eigi lífið að leysa.
Síðast í röðinni er bandarískur
liðsforingi. Hann kíkir í vega-
bréfið, en stimplar ekki, —aðeins
kinkar kolli.
Þar með er ég frjáls ferða
minna í Frankfurt, hef samt að-
eins fimm tíma til umráða. Fyrst
er að nota tímann til að skoða
helztu staði borgarinnar. Mér er
fljótlega bent á, hvernig komast
eigi til I.G. Farben „háhússins,"
þar sem eru aðalstöðvar banda-
ríska hernámsliðsins. Hin gömlu
frægu hús Römers-ættarinnar og
síðast en ekki sízt Goethes-hús.
Hús skáldsins endurreist
Ég leita talsverðan tíma að því
síðastnefnda, e f t i r korkóttum
götum og loks stend ég fyrir
framan það; fæ ekki betur séð
en að hús Goethes sé eins og vera
ber.afgamalt. Góðleg kona nem-
ur staðar á gangstéttinni hjá
mér og tekur sig fram um það að
segja mér sögu hússins í fáum
orðum. — Það var byggt 16
hundruð og eitthvað og þar fædd
ist Goethe, mesta skáld Þýzka-
lands, 1749, segir hún, en í síð-
ustu heimsstyrjöld var húsið
skotið í rúst, svo að varla stóð
steinn yfir steini.
—Nei, nú hætti ég að trúa,
hrópa ég og bendi á húsið.—Eða
eru þetta ofsjónir einar?
—En eftir stríðið, heldur kori-
an áfram, var Goethes-hús byggt
upp að nýju, nákvæmlega eins
og það var áður, þumlung fyrir
þumlung. Steinum úr rústunum
sem voru nothæfir, var komið
fyrir á sama stað og áður. Þrátt
fyrir ofboð illvígrar styrjaldar
eiga Frankfurtarar því enn sitt
skáldmusteri.
Varð harl úli í stríðinu
Frankfurt varð hvað harðast
úti í loftárásunum á Þýzkaland,
enda hefur hún verið og er ein
þýðingarmesta samgöngumið-
stöð þar í landi. Ekki ber þó mik
ið á skemmdum við fyrsta augna
tillit. Við allar aðalgötur eru
glampandi búðargluggar, fullir
af hverskyns varningi og ljósa-
auglýsingar, en víða gapa þó
tvær efstu hæðirnar gluggatóft-
um tómum móti vegfaranda.—
Sama er ef komið er í íbúðar-
hverfin og 1 göturnar að baki að-
alumferðastrætunurp, að eitt og
eitt hús ligur enn í rústum, en
uppbyggingin hlýtur að því er
ég bezt fæ séð að hafa gengið
furðulega fljótt, húsin hafa þot-
ið upp og jafnt í öllum hverfum
borgarinnar. Þegar ég orða það
við nýunninn kunningja í bjór-
kjallara í Taunusstræti, að eigin
lega sjái ég hvergi neinar alger-
ar rústir í borginni, þá vill hann
ekki fallast á það, en segir mér
að fara út í „die Gassen,“ en það
var gamall bæjarhluti, einskon-
ar fátækrahverfi, sem þurrkað-
ist að mestu út í síðustu styrj-
öld. Þegar ég kom þangað, þá
eru rústirnar vissulega hræði-
legar, en tálsvert er þar af bygg-
ingartækjum og vinnupallar
sjást. Hingað og þangað eru stór
skilti, sem tilkynna að nú sé að
hefjast stórfelld nýtízku upp-
bygging hverfisins. — Frankfurt
er gömul borg og það virðist hún
þó ætla að græða á stríðinu, þeg-
ar allt kemur til alls, að heil
hverfi með gömlum, óhollum og
ljótum byggingum hafa sópast
brott, en í staðinn koma nýtízku
íbúðarhverfi. — í lok styrjaldar-
innar hafði íbúum borgarinnar
fækkað um næstum 200 þús. I-
búatalan nú er lík og fyrir stríð
—rúmlega 500 þús.
'Svipmyndir af þjóðlífinu
Fyrstu svipmyndir mínar af
þýzku þjóðlífi eru frá þessum
fimm tímum í Frankfurt. — Ég
reyndi eftir beztu getu að setja
mig inn í það, talaði við fleiri
tugi manna, þar sem ég mætti
þeim, úti á götu, í bjórkjöllurum
sölubúðum, rakarastofum og
sporvögnum.
Jlelzt virtist mér ég greina
það glöggt, að Frankfurt er tví-
þjóða borg. Það er geysilegur
fjöldi bandarískra hermanna í
borginni og ber mikið á þeim á
götum úti, en þeir kunna sig
mjög vel þar, eru allra manna
kurteisastir og viðmótsþýðastir.
Ég tek eftir að nokkrir þeirra
tala þýzku, er þó, sagt að það sé
ekki algengt og meirihluti borg-
arbúa v i r ð i s t mér geta að
minnsta kosti bjargað sér á
ensku. Ég spurði nokkra Þjóð-
verja, eftir að hafa talað það
lengi við þá, að frásögn þeirra
var í herinskilni sögð, hvort þeir
vildu ekki fara að losna við
þetta hernám og þessa hermenn.
—Nei, svöruðu þeir allir, og einn
sagði meira að segja.—Það er
mín hjartans skoðun, að við verð
um að hafa bandarískan her hér.
Það er mikið öryggi í að hafa
hann. Þeir tryggja það, að við
höfum áfram lýðræðisstjórn og
þar að auki gefa þeir okkur tals-
verða atvinnu.
Þrá lý.raeðisskipulag
En lifir ekki ennþá í glóðum
nazimanns? kynni einhver að
spyrja. Ég óttaðist, að svo kynnt
ef til vill að vera. En það virtist
mér ekki. Að vísu má alltaf bú-
ast við því, að ókunnugum
manni sé ekki sagður nema hálf-
ur sannleiki. En í „Gallup-skoð-
un“ minni á Frankfurt-búum,
kom fram svo mikil einlægni, að
ég á bágt með að rengja það.
Heildarmyndin var eitthvað á
þessa leið:
—Hræðilegustu t í m a r, sem
við höfum lífað voru stríðstím-
arnir. Það er ómögulegt að efast
um, að það var Hitler og nazi-
starnir, sem leiddu það yfir okk-
ur. Og þar fyrir utan viljum við
lýðræði. Líklega þekkja fáir það
eins vel og við, eftir margra ára
harðstjórn, hvað það er að þrá
réttláta og lýðræðislega stjórn.
En ein afgreiðslukona, komin
yfir miðjan aldur, í búðinni þar
sem ég keypti fyrsta bananann
(Stykkið kostar kringum 60
aura) sagði:—Það er ágætt að
lifa hérna núna, en þó var allra
bezt að lifa á keisaratímunum
um síðustu aldamót, áður en ó-
sköpin dundu yfir.
Þ j óðarmelnaður
En þjóðarmetnað eiga borgar-
búar. Um það er talað að Tékki
nokkur að nafni Stransky hafi
ætlað að halda ræðu í samkomu-
sal í borginni. Stransky þessi
átti einna mestan þátt í því sem
dómsmálaráðherra eftir stríðið,
að Súdeta-Þjóðverjár voru rekn
ir burt úr Tékkóslóvakíu. — Nú
kemur hann sjálfur sem ofsótt-
ur sömu leið og þeir, sem hann
ofsótti. Hann flúði undan stjórn
kommúnista. í dag var honum
bannað að halda ræðu sína. Staf-
ar það af því að menn óttast æs-
ingar, þar sem um 20 þús. land-
flótta Súdetar búa nú í Frank-
furt.
I dag er líka sumþart borgar-
sorg í Frankfurt, því að hlaupar-
inn Ulzheimer ,sem á heima hér,
vann ekki gullmedalíu á Ólym-
píuleikunum eins og búizt var
við, heldur aðeins bronzmedalí-
una. Menn hugga sig þó við að
bera hann saman við Síams-
manninn Pákpuang, sem ferðað-
GILSOK ' Weather Maker" \ AfOfíf//£AT'L£$SMO/Ztf
The Gilson "Weather-Maker” is
the most modern development in
the heating industry. Inside the
beautifully style<f Steel Cabinet
is a leak-proof, welded steel
heating unit — a silent automatic
fan—long-lasting cleanable fllters
— and an automatic humidifler.
It sends heated, cleaned and
humidifled air aII through the
house — completely changes th«
air four times every hour.
VISIT OR WRITE US TODAY
18" Complele Forced Air Unil
Only $299.50 and up.
IMMEDIATE DELIVERY
AND INSTALLATION
at prices that will please you.
For DETAILS, FREE ESTIMATES,
Write, Phone or See Us or a
“Gilson” dealer today.

H C1Í50N IWHMI
•O"
s IM
Arc-welded Rad-
iator is sealed
"tight as an egg.H
No dust, smoke, or
gas con escape
info the house.
Here is a big, sturdy, and lower-priced
furnace — made to deliver more heat
from less fuel — more efficient, radiates
faster. One piece radiator cannot
possibly leak dust, fumes or gas.
18" All-Sleel Furnace with
Casing. Only $119.50 and up.
Factory Distributors:
C. A. DeFEHR & SONS Ltd.
78 Princess Street, Winnipeg
Phone 93-3612—93-4154
Þýzkur kaupmaður svalt í glerbúri í 69 daga
og setti heimsmet
Um það leyti sem íþrótta-
mennirnir settu hvert heimsmet
ið af öðru í Helsingfors, var eins
konar íþróttamaður, sem að vísu
sat heima hjá sér, að ljúka alveg
sérstæðu heimsmeti. Og það er
víst, að hann gerði eins og hann
gat, því að loknu heimsmetinu
var hann fluttur í sjúkrahús, þar
sem margra vikna sjúkradvöl
beið hans. Þessi maður var Þjóð
verji, og heimsmet hans var það,
að hann svelti sig í 69 daga,
tveimur dögum lengur en nokkr
um manni hafði áður tekizt, svo
að sögur fari af.
Lá í glerbúri
slopp í hægindastólnum og við
og við símaði hann til manna og
stofnana. En oftast undi hann
við bóklestur. Sennilega hafa
það ekki verið matreiðslubækur,
sem hann las.
Annar maður
Þegar séð var ,að hann myndi
setja heimsmet, tók að gerast
fjölsótt til kaupmansins í gler-
búrinu. En sá maður, sem fólk
sá þá, var ólíkur sjálfum sér.
Hinn langsoltni maður lá á legu-
bekknum með lukt augu. Það
var ekkert þekkjanlegt nema
horngleraugun. — Hann hafði
létzt um 300-400 grömpi til jafn-
aðar á dag, en þegar sveltan
hófst, var hann 150 pund. Hann
var o r ð i n n skinhor’aður og
skeggjaður og hroðalegur ásýnd
um. En umhverfis glerbúrið var
allt þakið blómum frá aðdáend-
um hans. Hann hafði líka sigrað
indverskan fakir, sem átti fyrra
heimsmetið.
— TÍMINN, 3. ágúst
Samvinnufélag friðarins
Þjóðverjinn hóf sveltuna 10.
máí. I íbúð sinni í Hámborg hafði
hann látið gera glerbúr, og í því
lá hann hina löngu daga, vikur
og mánuði, er hann svelti. Gler-
búrið var 2x3 metrar að stærð,
og ein stærsta húsgagnaverzlun
borgarinnar h a f ð i búið það
margvíslegum þægindum og
prýtt það auglýsingaspjöldum
frá sjálfu sér. Þetta var allt ákaf-
lega fínt og aðlaðandi ,en hvort
það hefir látið methafann
gleyma kvölum sínum er annað
mál. Þarna var legubekkur,
borð, hægindastóll, bókahylla,
sími og útvarp, svo að vesalings
maðurinn gæti fylgzt með því af
fréttum og auglýsingum, hvað
verðið væri nú á matvörunum
og reiknað út, hvað hann sparaði
mikið við sveltuna.
Sýningargripur
Aubvitað var maðurinn sýn-
ingargripur, ella hefðu auglýs-
ingar húsgagnaverzlunarinnar
verið til lítils. Margir blaða-
menn voru viðstaddur, er svelt-
an hófst og maðurinn gekk í búr
ið. Hann gekk um gólfið, dálítið
óþolinmóður, eins og íþrótta-
maður ,sem bíður keppni. Þetta
var fimmtugur maður með gler-
augu—kaupmaður. Við og við
leit hann á armbandsúrið sitt.—
Klukkan fimm var búrið inn-
siglað og sveltan hófst. Nú reið
á því, að láta sig ekki dreyma of
mikið um steik og ostrur næstu
vikur og mánuði.
Ekki viðvaningur
Þessi náungi er þó ekki neinn
viðvaningur í því að svelta sig,
svo að hann hefir vitað, hvað
hann var að gera. Hann hafði
nefnilega lengi verið sveltimeist
ari Þýzkalands. 49 dagar var
þýzkametið.
Þegar blaðamennirnir spurðu,
hvað í rauninni væri tilgangur-
inn með sveltunni eða hvaða
markmiði þessi íþrótt þjónaði,
virti hann þá ekki svars.
Vandisl fljóll af tóbakinu
Fyrstu þrjár vikurnar var ekk
ert eftirlit haft með heilsu fari
kaupmannsins, en eftir það vitj-
uðu hans læknar frá háskólan-
um í Hamborg og fylgdust með
líðan hans og ásigkomulagi.
Eina flösku al sódavatni mátti
hann drekka á dag, en alls ekki
nærast að öðru leyti, en dálítið
af sígarettum mátti hann reykja
en eftir 10-12 daga hvarf tóbaks-
löngunin. Það gengur ekki öll-
um svona greitt að venja sig af
tóbakinu.
Framan af sat hann oftast í
ist 15 þús. km. til þess að hlaupa
ein 100 metra á tímanum 11,7.
Frankfurt er borg geysihraða,
ef til vill hefur hún að þessu
leyti smitast af Ameríkönum.—
Undarlegt fannst mér, að við
vegi í úthverfunum og fyrir ut-
an borgina eru víða skilti, þar
sem bannað er að aka með meira
en 40 km hraða. En þegar inn í
borgina kemur, þá virðast mér
bílar og mótorhjól þjóta með allt
að því 50 km hraða um göturnar.
Um kvöldið ek ég aftur út á
Rhein - Frankfurt flugvöllinn. —
Ferðinni er heitið til Berlínar.
MBL. 5. ágúst
Það hafa margar fjálgar skála-
ræður verið haldnar um samein-
ingu Evrópu, á liðnum misser-
um. Hugsjónin hefur ávallt ver-
ið fyrir hendi: því ætti hin land-
fræðilega heild álfunnar að skipt
ast fjandsamlegum ríkislanda-
mærum? En þó mörg falleg orð
hafi sögð verið, þá er árangur-
inn þó öllu minni. Evrópuráð
hefur verið sett á laggirnar og
er það stærsti áfanginn á langri
leið, að því er mörgum virðist.
En ráð þetta, sem situr í Strass-
borg hefur harla litlu enn áork-
að, mest sökum tregðu ríkjanna,
einkum Englands, til þess að
veita nokkur stjórnmálaleg og
þjóðréttarleg réttindi sin víðari
ríkjaheild.
Varnarbandalag Evrópuríkj-
anna svonefnt var stofnað fyrir
tveimur mánuðum síðan, en þátt
tökurinn voru aðeins sex og
bandalagið er máttlaust sökum
þess, að England neitaði þátt-
töku.
En þrátt fyrir að svo hafi treg-
lega til tekizt um marga þætti
„hinnar sameinuðu Evrópu“ þá
rís þó ein björt staðreynd úr
dimmu d j ú p i ósamkomulags:
Schuman-áætlunin.
Fyrir fjórum dögum varð hin
stórbrotna áætlun um samein-
ingu meginhluta kola og stáliðn-
aðar Evrópu undir eina yfir-
stjórn að veruleika. Þá tók fram
kvæmdaráð áætlunarinnar til
starfa, og hefur meiri völd í þess
um sökum öllum en ríkisstjórn-
ir þeirra landa, er að henni
standa. Þannig hafa þjóðirnar
afsalað sér nokkrum réttindum
sínum á efnahagssviðinu, til þess
að öllum aðilum komi til góða, í
stað þess að standa fast á öllu
sínu, svo sem á stjórnarfarssvið-
inu. Ríkin, sem að risaáætlun
þessari standa telja 160 millj.
neytendur í sex löndum. Nú
verður kol og stál unnið úr jörðu
undir einni yfirstjórn, er engum
einstökum stjórnarskipunum
þarf að hlýða; aðeins gegna sam-
eiginlegum hagsmunum ríkj-
anna a 11 r a. Framleiðslan ár
hvert mun nema 220 millj. lesta
af stáli.
Loks er efnahagur hinna gam-
a 1 s v ö r n u höfuðandstæðinga,
Frakklands og Þýzkalands sam-
ar slunginn undir einni evró-
piskri stjórn; vopnaverksmiðjur
Krupps og Creosots hafa geng-
izt undir sömu lög um hráefni
og framleiðslu og tollar milli
ríkja eru afnumdir og auðhring-
ar leystir upp. Þannig er einni
stærstu forstöðu fyrir upphafi
o g áframhaldi stríðsreksturs
burtu kippt úr álfunni og sá
áróður ,er upp hefur verið hafð-
ur um þátt vopnaverksmiðja í
styrjöldum úr sögunni á megin-
landinu.
Það mun því ekki ofmælt að
Schuman-áætlunin, heitin eftir
hinum framsýna upphafsmanni
sínum, franska utanríkisráðherr
anum, sé stærsta og velglynd-
asta dæmið um evrópska sam-
vinnu, sem ein getur bjargað
Evrópuþjóðunum úr þeim hruna
dansi, er þeim hefur svo oft áður
orðið að falli.
Annar höfuðsmaður þessarar
miklu áætlunar, franski hag-
fræðingurinn og stjórnmálamað
urinn Jean Monnet, var í síðustu
viku kjörinn yfirmaður hennar
allra á aðalráðstefnunni í Lux-
emborg.
Hann er 63 ára gamall, rauð-
hærður bjartsýnismaður, elju-
maður og afkasta hinn mesti, er
trúir á verk sitt án þess að nokkr
um efaskugga bregði þar fyrir.
Monnet er sonur franksk konj
akksframleiðanda; hætti í skóla
þegar hann var 16 ára gamall og
átti milljónaauð, þegar hann var
fertugur að aldri. Líf hans hefur
verið hið ævintýraríkasta; hann
hefur selt verðbréf í Wall Street,
hann hefur keypt loðskinn í
Kanada, rekið sænska eldspýtna
verksmiðju og starfað í Wash-
itngon sem brezkur sendiráðs-
maður. í fyrri heimstyrjöldinni
var hann yfirmaður samvinnu
brezku og frönsku skipafélag-
anna, í kreppunni tapaði hann
fyrstu milljóninni sinni, án þess
þó að verða nokkru sinni gjald-
þrota. Það var að frumkvæði
Monnets, sem Bandamenn pönt-,
uðu fjölmargar flugvélar og her-
birgðir í Bandaríkjunum, er
leiddi til þess, að bandarísku
vopnaverksmiðjurnar voru þeg-
ar reiðubúnar að hefja fulla
framleiðslu á^yfsTu mánuðum
styrjaldarinnar.
Eins og af æviferli hans má
ráða hefur Jean Monnet öðlast
mikla fjármálareynslu, er ætla
má að komi honum að góðu
haldi í starfi sínu. Því það mun
reynast honum erfitt fyrstu mán
uðina, að fá hina tregu og var-
káru Bretastjórn til samvinnu og
þátttöku 1 Schuman-áætluninni.
— MBL. 15. ágúst
Ungur íslendingur
fær loflegan
vitnisburð
Ungur íslenzkur námsmaður,
Gunnar Hermannsson frá Bakka
á Tjörnesi, lauk nýlega fyrri-
hlutaprófi í húsa meistarafræð-
um við húsameistaraháskólann í
París með mjög loflegum vitnis-
burði, varð 3. í röðinni að ofan af
200 nemendum, sem p r ó f i ð
þreyttu, hlaut 992 stig, en sá efsti
hlaut 1008 stig. Mun fátítt—eða
jafnvel einsdæmi—að útlending-
ur standi sig svo glæsilega á prófi
við þennan skóa. Gunnar lauk
stúdentsprófi frá Akureyrarskóla
vorið 1950 með ágætum vitnis-
burði og var þá þegar orðlagður
námsmaður og ágætur teiknari.
Segja kennarar hans mér, að þeir
undrist ekki, að hann hljóti lof-
samlegan vitnisburð með fram-
andi þjóðum. Ekki er síður vert
að halda á lofti afrekum á þess-
um vettvangi en öðrum.
Handhæg ritvél
Vér getum útvegað yður rit-
vél, sem þér getið haldið á,
með letri yðar eigin tungu.
Samið um greiðslur
THOMAS & COMPANY
88 Adelaide Street West, Toronto